Aangeleerde hulpeloosheid: psychologen die folteren #APA

Aangeleerde hulpeloosheid is een van de belangrijkste concepten in de klinische psychologie. Dit model beschrijft het ontstaan van depressie als een leerproces, waar mensen leren dat zij hun omgeving niet kunnen beïnvloeden, zelfs als zij feitelijk wel degelijk invloed hebben. Na traumatische ervaringen en situaties met verlies van controle onderschatten mensen hun werkelijke invloed. Zij ervaren cognitief controleverlies en emotioneel voelen zij zich gedeprimeerd. Maar met behulp van psychologische begeleiding en cognitieve gedragstherapie kunnen ze opnieuw leren hun leven te beïnvloeden en controle te ervaren.

De theorie van aangeleerde hulpeloosheid, die veel mensen heeft geholpen hun depressieve klachten via gedragstherapie te overwinnen gaat terug tot Martin Seligmans experimenten met elektrische schok bij honden.

martin seligmann psychologen folteren
Martin Seligman

Als honden in een bepaalde situatie elektrische schokken niet kunnen vermijden, zullen zij deze ook niet meer proberen te vermijden zelfs als dit mogelijk is. Deze gruwelijke experimenten op dieren hebben geleid tot belangrijke bevindingen in het onderzoek naar depressie en psychologische behandeling van depressie, mensen kunnen de aangeleerde hulpeloosheid overwinnen en leren om na trauma’s of na reële verlies van controle hun invloed te herwinnen, en kunnen zo emotioneel, sociaal en cognitief weer herstellen en hun gedrag aan de echt gegeven mogelijkheden aanpassen.

Maar de wrede basis van deze kennis over het ontstaan van depressie, namelijk het martelen van dieren, heeft nu ook geleid tot verschrikkelijke gevolgen in de mensenmaatschappij. Terwijl Seligmann zelf zich nu helemaal op de positieve psychologie toelegt,

 

werden zijn bevindingen door het Amerikaanse leger als zeer interessant beoordeeld, en in samenwerking met psychologen van de APA (American Psychological Association, de zeer invloedrijke Noord-Amerikaanse organisatie voor psychologen, waarvan Seligmann ook tijdelijk voorzitter was) gebruikt voor het ontwerpen van foltering, zogenaamde white torture (slaaptekort, waterboarding enz.)

Een nieuw onafhankelijk rapport  (Titel ALL THE PRESIDENT’S PSYCHOLOGISTS door auteurs onder leiding van advocaat David Hoffman) beweert dat de American Psychological Association (APA) tijdens het Bush-tijdperk in de nasleep van de terroristische aanslagen von 9/11 in het geheim met overheidsfunctionarissen samenwerkte aan een ethische rechtvaardiging van folterprogramma’s voor gevangenen. Het rapport concludeert, dat de APA in het geheim heeft samengewerkt met ambtenaren van de CIA, het Witte Huis en het ministerie van Defensie om een ethisch beleid voor de ondervraging door de veiligheidsdiensten te ontwerpen, die het CIA-marteling-programma faciliteerde.

De auteurs waarschuwen dat mensen het vertrouwen verliezen in het beroep van psycholoog als psychologen bereid zijn personen ook opzettelijk pijn toebrengen – en dit geheel afgezien van de individuele achtergrond of de motieven van het desbetreffende gemartelde individu.

Het volledige document is gebaseerd op de evaluatie van meer dan 50.000 documenten, en meer dan 200 interviews van 148 mensen – en het rechtvaardigt en verdedigt nu eindelijk na lange tijd de harde critici van de APA.

De prioriteiten van de APA waren blijkbaar PR-strategie en de uitbreiding van het beroepenveld van psychologen, in plaats van het welzijn van de ondervraagde mensen. Het rapport merkt op dat veel e-mails en discussies gaan over de mediastrategie van de APA, de maatschappelijke positie en de positionering van de APA, en hoe de APA haar invloed kan maximaliseren en de positieve relatie met het ministerie van Defensie kan uitbreiden. Er is weinig bewijs van reflecties, analyses en discussies over de beste of de juiste ethische positie, gezien de aard van het beroep en de specifieke kennis die psychologen hebben over gedachten en emoties; vaardigheden die psychologen in staat stellen zowel te genezen alsook schade toe te voegen.

Twee psychologen, James Mitchell en Bruce Jessen, ontwikkelden op basis van de theorie van de “aangeleerde hulpeloosheid” een reeks dwangtechnieken en leidden persoonlijk ondervragingen, waar ze enkele CIA-gevangenen martelden. Ze verdienden miljoenen dollars voor deze diensten. Zie ook mijn eerder bericht hierover:

Psychologen die folteren

De twee psychologen hadden geen ervaring als verhoorleider, geen speciale kennis van Al Qaida, geen achtergrond in de strijd tegen het terrorisme, en geen relevante culturele en taalkundige vaardigheden. Afgezien van alle grote ethische bezwaren is er ook geen enkel bewijs, dat de door hen gebruikte verhoortechnieken nuttige gegevens produceren op basis van “aangeleerde hulpeloosheid”.

De APA verontschuldigt zich nu op haar website voor “zeer verontrustende resultaten”  en organisatorische fouten; en kondigt eerste beleidsprocedures af om tekortkomingen te corrigeren.

 

Zie ook: Tortured by Psychologists and Doctors

Zie ook

Rapport-building interrogation is more effective than torture

Zie ook: Rechtsfilosofen over martelen: Kinneging, Mertens, Van Gunsteren

 

Maria Trepp, docent Sociale& Klinische Psychologie

 

 

Angst kan mensen bij elkaar brengen

Angst kan mensen bij elkaar brengen

Het Second International Anxiety Congress behandelde kort geleden het thema Anxiety As a Global Problem.

Angst
Angst

Angst wordt beschouwd als een basaal overlevingsmechanisme, als reactie op een specifieke prikkel

Angst is een nare emotie, en liegt ten grondslag aan veel psychische stoornissen.

Maar angst kan mensen ook dichter bij elkaar brengen, zoals een aflevering van de televisieserie Big Bang Theory mooi heeft laten zien in aflevering 17 van Season 7, The Friendship Turbulance: Sheldon, die altijd geïrriteerd op Howard afgeeft en hem als minderwaardig behandelt, pakt wél Howards hand in het vliegtuig als de vlucht onrustig wordt in turbulenties. Hand in hand wachten de vrienden de landing af (in het filmpje bij 7 minuten)

Ikzelf heb eens de hand van van een wildvreemde naast me zittende man vastgepakt bij een landing in onweer…

Aandacht maakt gelukkig

640px- aandacht wikimedia

Onderzoeker Matt Killingsworth stelde met een speciale app vast, wat mensen deden, of ze zich gelukkig voelden, en of ze met hun gedachten afdwaalden. Resultaat van 650.000 rapportages van ruim 15.000 mensen: Gefocusseerde mensen zijn gelukkiger als mensen die afdwalen.

En helaas: Mensen dwalen heel vaak af. 47% van de tijd denken mensen aan andere dingen dan aan wat ze momenteel aan het doen zijn.

http://www.ted.com/talks/matt_killingsworth_want_to_be_happier_stay_in_the_moment

Aandacht maakt gelukkig

Kritiek op ritalingebruik interview in de Volkskrant

DSM-5 en ADHD Ritalin
kritiek op Ritalingebruik

Roshan Cools, hoogleraar Cognitieve Neuropsychiatrie, is kritisch over het gebruik van ritalin (zie vandaag 15 maart, interview in de Volkskrant) “Wees impulsief, laat uzelf afleiden”, zei zij bij wijze van inspirerende provocatie al eerder.

“Controle hebben. We beoordelen dat als positief. Controle associëren we met doelmatigheid. Impulsiviteit niet. Cools: ‘Dat staat voor slordigheid, associëren we met afgeleid raken, met ADHD zelfs.’

‘Tussen 2006 en 2012 is de hoeveelheid jongeren die ritalin voorgeschreven krijgt verdrievoudigd.’ Het zou ze geholpen hebben zich te concentreren, geholpen hebben hun gedrag meer te beheersen.  Cools: ‘Ritalin verhoogt de productie van het stofje dopamine, dat de diepe primitieve delen van de hersenen beter laat werken. Het helpt ons focussen. Maar het heeft invloed op de prefrontale cortex, de dirigent. De cognitieve vernauwing die ritalin veroorzaakt helpt kinderen tijdens de rekenles; maar helpt het ze ook op het schoolplein, of tijdens de dansles?’

Mark Merks citeert Cools: “Wat ik wil zeggen is het volgende: onze exclusieve focus op controle gaat ten koste van innovatie. Daarom vraag ik u: wees impulsief, laat uzelf ook eens afleiden. Alleen dan kunnen we het beste uit onszelf én onze kinderen halen.’ “

Lees hier meer over ADHD en ritalin  

Maria Trepp

Debat over #ADHD

Op zaterdag 29 maart vindt in de Balie een avond plaats over  ADHD.

“Is het waar dat steeds meer kinderen ADHD hebben en als dat zo is, heeft dat dan een medische of een sociale oorzaak of ligt het ? Hoe kunnen we onze samenleving zo inrichten dat we beter omgaan met kinderen die om wat voor reden dan ook opvallend en afwijkend gedrag vertonen?

De Belgische hoogleraar klinische psychologie en psychoanalyse Paul Verhaeghe houdt deze avond een lezing over ADHD bij kinderen. Daarnaast benadert een professional ADHD vanuit de biologische hoek én plaatst het in een breder perspectief.”

Ik heb zelf eerder uitvoerig over de diagnose ADHD in het licht van de nieuwe DSM 5 geschreven, zie mijn bericht hier.

De Amerikaanse psychiater Allen Frances was onlangs in Nederland naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek Terug naar Normaal, waarin hij erg kritisch is en vreest dat gezonde mensen ziek worden verklaart zodat de pillenfabrikanten hiervan nóg rijker worden.

ADHD

Adhd wikimedia DSM 5 en ADHD

Hij vertelt over de stoornis ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder; hyperactiviteitstoornis), waarvan velen menen dat deze een modeziekte is die door farmaceutische bedrijven wordt geëxploiteerd, en die in de DSM-5 nóg breder wordt gedefinieerd. Lees meer…

Veel mensen zijn bang dat een te ruime ADHD diagnose leidt tot stigmatisering en tot problematisch pillengebruik.

Steeds meer zware bijwerkingen #antidepressiva bekend

“Antidepressivum kan libido slopen” meldt de Volkskrant vandaag.

antidepressivum bijwerking libido
antidepressivum bijwerking libido

De bijwerkingen van sommige antidepressiva zijn al langer bekend als

“droge mond, angst, maagdarmklachten, gejaagdheid en veranderingen in het slaappatroon. Er moet ook rekening gehouden worden met een tijdelijke toename van de suïcidaliteit, doordat de persoon al wel meer initiatief ontplooit, maar verbetering van de stemming nog op zich laat wachten. […] Bijwerkingen die op de lange termijn voor problemen kunnen zorgen zijn gewichtstoename en seksuele stoornissen.” (Wikipedia)

Maria Trepp

Lentemoeheid/ Lentedepressie

Lentedepressie

krokus macro3 fotografie Maria Trepp
Lente- en toch niet iedereen blij…

Lente, je zou denken dat iedereen er volop van geniet. Zon, warmte, langere dagen, de ontwakende natuur alleen al maakt gelukkig. En ook is het bekend dat heel wat mensen aan winterdepressies lijden, die succesvol met lichttherapie te behandelen zijn- dus een lentedepressie, Seasonal Affective Disorder, kortweg ‘SAD’, zou dan toch in de lente geen probleem meer kunnen zijn?

Helaas is dat niet het geval.

Men kan denken aan sociale verklaringen a la Hebban olla vogala (Alle vogels zijn nesten begonnen, behalve ik..), maar de feiten spreken ervoor dat fysieke factoren belangrijk zijn.

Als men kijkt naar het aantal suïcides, is er in veel landen (landen ver verwijderd van de equator) in de lente een piek in de aantal suïcides te zien. Er is een duidelijk verband tussen afstand van de evenaar en aantal suïcides, ook binnen een land (zoals Chile).( Zie het onderzoek van Jurjen Luykx hierover)

Er bestaat een sterk vermoeden, dat dit samenhangt met de serotonine-stofwisseling.

Serotonine is een neurotransmitter met een overwegend inhiberende werking. Het is een tryptamine die invloed heeft op stemming, zelfvertrouwen, slaap, emotie, seksuele activiteit en eetlust.” (Wikipedia)

In Duitsland spreekt men dan ook veel van Frühjahrsmüdigkeit

Lentedepressie?
Frühjahrsmüdigkeit?

Maria Trepp

Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK, somatoforme stoornis)

Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK)

 

Pijn, moeheid, buik- en gewrichtsklachten, symptomen waarvoor artsen geen oorzaak kunnen aanwijzen zijn vaak stress- en spannningsgerelateerde klachten.

“Een somatoforme stoornis is een psychische aandoening waarbij een persoon lichamelijke klachten heeft waarvoor geen somatische oorzaak (lichamelijke ziekte) gevonden is.”(wikipedia)

Hogleraar Sociale Psychiatrie Van der Feltz-Cornelis stelt voor om te stoppen met het zoeken naar een verklaring voor de symptomen.

“Als je bij de dokter komt met ‘vage’ klachten die niet in een bepaald ziektebeeld passen word je al snel doorgestuurd naar een psycholoog met deze ‘lichamelijk onverklaarbare klachten’. Prof. dr. Christina Feltz vindt de term hopeloos ouderwets en het onterecht dat er een maatschappelijk taboe op heerst. De klachten zijn vaak helemaal niet onverklaarbaar, maar toe te schrijven aan stress. Toch is een label plakken eigenlijk niet het belangrijkst, het gaat om de last die patiënten ervaren en dat ze goed geholpen worden. Daarom zou de geneeskunde in het algemeen er goed aan doen lichaam en geest te integreren. Feltz stelt een aantal belangrijke veranderingen voor.”

Studium Generale: Tussen de oren? / klik hier voor de lezing

 

vage klachten unverklaarbare klachten elfriede Lohse psychologie
SOLK, somatoforme stoornis

Somatoform+disorder (mp3, Engelstalig)

Maria Trepp

Digitale dementie- in tegendeel!

digitale dementie

Deze zomer verscheen de bestseller “Digitale dementie” van mediapsychiater Prof. Dr. Dr. Manfred Spitzer in het Nederlands (Digitale dementie: Hoe wij ons verstand kapotmaken , Atlas Contact); nadat Spitzer vorig jaar al in Duitsland een controverse heeft opgeroepen met zijn (overtrokken) waarschuwingen voor “digitale dementie”.

(Zie ook Brandpunt van 23 juni 2013)

Spitzer is niet de enige en niet de eerste, die ervoor waarschuwt, dat gebruik van computers en internet schadelijk is voor persoonlijke ontwikkeling, creativiteit of geheugen. Spitzer borduurt voort op onder meer het werk van Nicholas Carr over de ‘verdomming’ die zou optreden door het gebruik van Google (Is Google making us stupid?) en diens boek  Het ondiepe: Hoe onze hersenen omgaan met internet.

De Duitse psychiater waarschuwt met sterke overdrijving voor alle vormen van digitale media. Zijn terechte waarschuwing, kleine kinderen niet met de iPad op te voeden,  combineert hij met een preek tegen alle vormen van digitale media in het onderwijs. Behalve Maurice de Hond zullen niet veel mensen betwisten dat het belangrijk is, dat kinderen hoofdzakelijk leren van de werkelijkheid, van echte ervaringen, en van het directe sociale contact met andere mensen.  De Nederlandse psychologe Martine Delfos radt in haar boek In 80 dagen de virtuele wereld rond  dan ook het gebruik van digitale media voor kleine kinderen (onder 4 jaar) af. Maar hoe ouder de kinderen zijn hoe constructiever en sociaal interactiever het gebruik van alle soorten van media ook kan zijn. Kleine kinderen zouden geen of zeer weinig tijd voor de beeldscherm moeten doorbrengen. Maar schoolkinderen moeten worden opgevoed voor een toekomst waarin digitale media met zekerheid een grote rol spelen.

Spitzer heeft het over “dementie” (“dementie is mentaal verval”), maar de sociale en individuele problemen die door overmatig internet- of computergebruik ontstaan (concentratiestoornissen, sociale isolatie, depressie etc) zijn van geheel andere aard dan dementiesymptomen (onder andere geheugenproblemen, desoriëntatie, persoonlijkheidsverlies) . Klinische dementie (laat staan een aantoonbare verandering in de hersenen- en Spitzer heeft het uitgebreid over hersenstructuren, frontaalkwab enz.!) ontstaat niet door computeren – in tegendeel, er zijn juist aanwijzingen dat door gerichte en computerondersteunde hersentraining Alzheimer vertraagd kan worden. Computers en spelletjes worden steeds belangrijker bij therapie en rehabilitatie, bijvoorbeeld Virtual-Reality- gebaseerd geheugentraining- juist bij dementie-patiënten.

 


17-10-2016

“De discussie over de negatieve gevolgen van smartphone- en tabletgebruik is weer heropend. De oorzaak: het nieuwe boek Digiziek van Duitse psychiater Manfred Spitzer. In zijn nieuwe boek betuigt de internationaal bekende Duitse psychiater dat digitale media ervoor zorgen dat kinderen hun motoriek en zintuigen onvoldoende ontwikkelen.”

Meer zie hier

 ————

Maria Trepp, docent Klinische Psychologie

DSM-5 en ADHD

DSM-5 en ADHD

DSM-5 en ADHD DSM-5 questioning

Sinds 18 mei geldt een nieuwe standaard voor de diagnose van psychische aandoeningen, de zogenaamde DSM-5, opvolger van DSM-4. De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) bestaat uit diagnoses van psychische ziektes en daar bijhorende symptomenlijsten en wordt uitgegeven en opgesteld door de American Psychiatric Association.

De DSM poogt ziektebeelden vergelijkbaar te maken en zorgt ervoor dat ziektebeelden via symptoomlijsten duidelijk gedefinieerd zijn. De DSM heeft grote invloed op ziektekostenvergoeding en op de ontwikkeling van nieuwe medicijnen.

De kranten hebben al veel aandacht besteed aan de zeer problematische opgerekte definities van ziektebeelden in de nieuwe DSM-5. ( bijvoorbeeld Trouw 18 mei 201: “Zijn wij allemaal gek?”; de Volkskrant 18 mei “Wie is er straks gestoord?”). Veel van de nieuwe in de DSM-5 beschreven ziektebeelden zijn omstreden.

Terug naar Normaal

De grootste criticus van de nieuwe DSM-5 is de Amerikaanse psychiater Allen Frances, die nota bene zélf verantwoordelijk was voor de oude versie DSM-4.  Frances was onlangs in Nederland naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek Terug naar Normaal, waarin hij erg kritisch is en vreest dat gezonde mensen ziek worden verklaart zodat de pillenfabrikanten hiervan nóg rijker worden.

ADHD

DSM-5 en ADHD ADHD overdefinition wikimedia Questionmark

Hij vertelt over de stoornis ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder; hyperactiviteitstoornis), waarvan velen menen dat deze een modeziekte is die door farmaceutische bedrijven wordt geëxploiteerd, en die in de DSM-5 nóg breder wordt gedefinieerd. Het aantal mensen met ADHD dat medicijnen krijgt is de laatste decennia sterk gestegen, mede dankzij de DSM waarin de stoornis officieel werd erkend en dankzij het steeds meer gebuikte middel Ritalin. Frances zegt dat wereldwijd het aantal kinderen met de diagnose ADHD de afgelopen twintig jaar is verdrievoudigd, en de Volkskrant schrijft dat 200 duizend Nederlanders nu medicatie tegen ADHD nemen, een stijging van gemiddeld 14 procent per jaar.

Veel mensen zijn bang dat een te ruime ADHD diagnose leidt tot stigmatisering en tot problematisch pillengebruik. Velen vrezen ook dat kinderen, en dat met name jongens, te weinig ruimte krijgen om te bewegen of om af en toe baldadig te zijn, en met diagnoses en medicijnen tot aanpassing en rust worden gedwongen.

Historica Angela Crott doet onderzoek naar jongensopvoedboeken en is er tegen om drukke jongens te bestempelen als ADHD’ers. ‘Het is normaal jongensgedrag.’

“In oktober 2005 sprak het kinderrechtencomité CRC van de Verenigde Naties zijn zorgen uit over overdiagnose van ADHD en het te vaak voorschrijven van psychoactieve middelen. Het comité sprak zich uit voor meer studie naar de diagnose.” (Wikipedia)

DSM-5 en ADHD Ritalin

Ook de politiek neemt nu stelling in het ADHD/Ritalin –debat:

Staatssecretaris Van Rijn wijst er op dat het voorschrijven van Ritalin tegen gedragsstoornissen onder jongeren de afgelopen jaren explosief is gestegen en wil nu een “gezinsregisseur” inzetten,  die alle hulp coördineert en met steun van familie en vrienden het ‘opvoedkundig klimaat’ poogt te versterken om het sterk gestegen beroep op de jeugd-ggz te verminderen.

DSM-5 en ADHD

Maar de DSM-5 vergroot [!] nu de groep van  ADHD-patiënten en dus van potentiële Ritalin-gebruikers, ten eerste omdat de stoornis nu ook bij volwassenen wordt vastgesteld, en ten tweede omdat de symptomen niet bij een leeftijd van minder dan zeven jaar voor het eerst moeten optreden, maar pas bij een leeftijd van 12 jaar.

 

Links:

Ritalin is geen snoepgoed

EMEA: Advies veilig gebruik van Ritalin (pdf)

Gezondheidsraad: Advies en Behandeling van ADHD

Landelijk kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie: Meer over ADHD

Ritalin geven aan kinderen is geen kindermishandeling (radio1)

Wetenschap 24 De zin van Ritalin

ADHD: in de hersenen of tussen de oren?

De ADHD-Hype

DSM5- dwangbuis of leidraad?

De duivelse DSM-5

De bijbel van de psychiatrie

 Interview met Allen Frances over DSM-5 (CVZ magazine)

Maria Trepp