Corona-gedrag als sociaal dilemma

Waarom houden mensen zich niet aan de Corona-maatregelen?

In de media wordt steevast gesproken over verwarrende mededelingen van de overheid/het RIVM. Er zou meer duidelijkheid moeten komen, over mondkapjes etc. etc.

mondkapje COVID
Corona-gedrag als sociaal dilemma

Maar terecht waarschuwt de WRR in zijn bijdrage “Communicatie en draagvlak Covid-19” voor een “beter uitleggen”-valkuil.

Wat wij van een grote deel van de bevolking (iedereen onder 40) vragen is min of meer altruïstisch Corona-gedrag. Voor jonge mensen is het risico te verwaarlozen, al zijn er gevallen die langere tijd last hebben van de gevolgen van COVID-19-ziekte. Jonge mensen lopen nauwelijks risico, maar hebben enorme nadelen van voorzichtig gedrag: minder contacten, minder lol, minder werk, minder inkomen. Het wordt hun in feite gevraagd voor anderen een stap terug te doen. Het is niet “eigen verantwoordelijkheid” wat gevraagd wordt maar prosociaal gedrag. “Mondkapjes doe je niet voor je zelf maar voor de ander”. Corona-gedrag als sociaal dilemma.

20% van de mensen die positief getest zijn op Corona gaat toch naar buiten. Ze hebben voor zichzelf en hun levensdoelen belangrijke dingen te doen. Maatschappelijk gezien is dat een ramp.

Het gedrag in Corona-tijden is een typisch sociaal dilemma. Sociale dilemma’s zijn situaties waarin individuele belangen in strijd zijn met collectieve belangen. Een egoïstische beslissing creëert dus kosten voor andere betrokkenen. Maar op de lange termijn lopen de kosten op, waardoor een situatie ontstaat waarin iedereen beter af zou zijn geweest als hij of zij niet in zijn of haar eigen belang had gehandeld.

In die zin is verantwoord gedrag voor iedereen beter. Maar mensen zijn geneigd op gevoel en korte termijn-wensen af te gaan, zeker onder stress.

De jonge generatie wordt niet ziek, en voelt zich vrij om te feesten en de regels te negeren. Maar op de langere termijn betaalt juist deze generatie met werkloosheid en zal de hoge overheidsschulden moeten afbetalen.

Op de middellange en lange termijn vallen de interesseverschillen tussen jong en oud weg.

Corona-gedrag beinvloeden

Wat kan men doen om aan te sturen op een maatschappelijk sociaal contract in plaats van een sociaal dilemma?

De WRR beveelt terecht aan om in te zetten op een “breed spectrum aan motivaties”:

…speel in op al die verschillende motieven, en gebruik daarbij niet alleen woorden en data maar ook beelden en verhalen

Positieve actie: informeren over de gemeenschappelijke belangen op lange termijn, financiele ondersteuning en andere hulp bij quarantaine etc. Fomuleer kleine stappen en tussendoelen, vier successen.

Erkenning van emoties

Erken de realiteit en legitimiteit van emoties ten volle (WRR)

Gewoontevorming: fysiek ingrijpen, hints (pijltjes, vloerindeling), vormgeving, maar ook aanbevelingen op borden.

Negatieve actie: regels, handhaving, boetes. Hier gezonheidseconoom Xander Koolman over strenge maatregelen:

Voorbeeldgedrag, modeling:

Communiceer de sociale norm, dat wil zeggen: laat zien dat de meeste mensen het goede doen, en onderbouw dat met – uiteraard kloppende – cijfers. (WRR)

Maar: als influencers, bekende Nederlanders en autoriteitsfiguren (minister van justitie Grapperhuis, koning) het verkeerde voorbeeld geven, is “verantwoord gedrag” bij gewone mensen niet te verwachten.

Grapperhuis Corona-gedrag

Modeling (Voorbeeld-leren, Bandura) is een van de belangrijkste psychologische mechanismen. Begin met de top, als je wilt dat de rest van de bevolking zich aan verstandige regels houdt.

Sociale invloed op corona-gedrag: Noblesse oblige:

Vooraanstaande maatschappelijke positie brengt bijzondere verplichtingen met zich mee. Deze buitengewone verplichtingen hebben nadrukkelijk ook betrekking op de sociale omgangsvormen en de vervulling van een leiderschapsrol. Anders gezegd: iemand die bevoorrecht is door afkomst, geld of talent, heeft de plicht er iets goeds mee te doen en zich ernaar te gedragen (Wikipedia)

Koning schendt Corona-regels

Maria Trepp

Feiten, interpretaties en populisme

Realiteit, feiten, interpretaties en populisme

(aangevuld en bijgewerkt op 14-9-2020 aan de hand van de Netflix-documentaire “The Social Dilemma”)

In haar column Realiteit, een wankel construct laat psychiater en politica Esther van Fenema zien, dat er een overlap is tussen hallucinaties en waanvoorstellingen van psychiatrische patiënten en van “gezonde” mensen. Inderdaad, waanzin is menselijk en ook niet-psychotische mensen kennen grenssituaties onder invloed van drugs, alcohol of angst, waar de waarnemingen de realiteit helemaal niet spiegelen. En ook de alledaagse waarneming is door een scala van sociale en emotionele interpretaties en fouten (biases) gekleurd.

Lees “Feiten, interpretaties en populisme” verder

De psychologie van de radicalisering

Als docent sociale psychologie en geïnteresseerd in de de psychologie van de radicalisering kijk ik vanavond met interesse naar de vierde aflevering van de beroemde serie van Steven Spielberg Why we hate (Human, 22:10 op NPO 2). Deze aflevering gaat over radicalisering. Extremisme-expert en CEO van het Institute for Strategic Dialogue (ISD) Sasha Havlicek onderzoekt hier wat mensen aantrekt in ideologieën die haat en geweld aanwakkeren.

Lees “De psychologie van de radicalisering” verder

Ecopsychologie: sociale invloed voor duurzaamheid

Hoe kunnen psychologische inzichten helpen, om milieuvriendelijk en duurzaam gedrag te ondersteunen? Resultaten uit sociaalpsychologisch onderzoek over sociale invloed, duurzaamheid, gedrag en gedragsverandering geven aanwijzingen.

Lees “Ecopsychologie: sociale invloed voor duurzaamheid” verder

Emotionele stabiliteit en neuroticisme

Emotionele stabiliteit en neuroticisme (Big Five persoonlijkheidsdimensies)

In een video van de “Universiteit van Nederland” met de titel “Met welke persoonlijkheid heb je het meeste succes op de werkvloer?”

legt arbeids- en organisatiepsycholoog Kilian Wawoe de Big Five persoonlijkheidsdimensies uit, het wetenschappelijk onderbouwde model van onze persoonlijkheid met de dimensies Extraversie, Vriendelijkheid, Emotionele Stabiliteit, Zorgvuldigheid en Openheid:

Big-Five-persoonlijkheid-neuroticisme

(lees hier meer over deze dimensies)

Uit onderzoek blijkt dat voor succes op de werkplek Zorgvuldigheid de belangrijkste van deze vijf dimensies is, een uitkomst die ook intuïtief aannemelijk lijkt. De potentieel meest problematische persoonlijkheidsdimensie op de werkplek blijkt de dimensie Emotionele stabiliteit te zijn, en wel dan als sprake is van een lage emotionele stabiliteit of een hoog zogenaamd Neuroticisme.

Een hoog neuroticisme correleert positief met verhoogde stress, angst en andere negatieve gevoelens, met slechtere gezondheid, alcoholgebruik en ander ongewenst gedrag.

Men kan zich bijna afvragen: als iemand hoog scoort op de persoonlijkheidsdimensie Neuroticisme en dus weinig emotioneel stabiel is, welke meerwaarde heeft deze persoon in een werkomgeving? In zijn boek Hoe are you, really? neemt persoonlijkheidspsycholoog Brian R. Little het op voor de neurotische medemens (niet zelden kunstenaars en schrijvers). Hij schrijft, dat neurotische mensen een sensitiviteit voor gevaren hebben ontwikkeld en anderen kunnen waarschuwen.

Veel hangt af van de andere aspecten van de persoonlijkheid. Zo lijkt het aannemelijk dat een emotioneel labiele mens die behalve angstig of pessimistisch ook nog onvriendelijk is extra veel moeilijkheden op zijn werkplek (en ook thuis) zal ondervinden. Daarentegen kan zorgvuldigheid een goede compensatie van neuroticisme zijn: de angsten kunnen worden gekanaliseerd en in actie en preventie worden omgezet. Een consciëntieuze, vriendelijke neuroot zal met zijn kritisch denkvermogen vermoedelijk een goede bijdrage aan elk team kunnen leveren.

Balance zoeken: ademtechnieken en mindfulness helpen om een betere emotionele stabiliteit in het dagelijks leven te vinden. Andere technieken voor alledaagse emotieregulatie omvatten:

  • Gezond eten
  • Regelmatige en ruime rust- en slaaptijden
  • Veel bewegen
  • Bewust kleine positieve ervaringen verzamelen
  • Nieuwe dingen stapsgewijs leren
  • Cognitieve herstructurering (gedachten positiever en realistischer maken)
  • Sociale steun zoeken, zo nodig ook professionele steun.

 

Lees hier meer over het verschil tussen mannen en vrouwen, en jonge en oude mensen in neuroticisme.

 

Maria Trepp, docent Persoonlijkheidspsychologie

 

Beter snel of langzaam praten voor publiek?

Is het aan te bevelen om snel of langzaam te spreken voor een publiek? Volgens onderzoek hangt het van de stemming in het publiek af:

Spreek snel als het publiek niet met meegaand is en praat langzaam als men goed luistert en aan je lippen hangt. Uitvoerig hierover:

Speed Up to Limit Counterargument (and Slow Down When Preaching to the Choir

Ali_Merwi_1 spreken

Afbeelding:

By Sonia Sevilla (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

maria trepp

Kritiek op ritalingebruik interview in de Volkskrant

DSM-5 en ADHD Ritalin
kritiek op Ritalingebruik

Roshan Cools, hoogleraar Cognitieve Neuropsychiatrie, is kritisch over het gebruik van ritalin (zie vandaag 15 maart, interview in de Volkskrant) “Wees impulsief, laat uzelf afleiden”, zei zij bij wijze van inspirerende provocatie al eerder.

“Controle hebben. We beoordelen dat als positief. Controle associëren we met doelmatigheid. Impulsiviteit niet. Cools: ‘Dat staat voor slordigheid, associëren we met afgeleid raken, met ADHD zelfs.’

‘Tussen 2006 en 2012 is de hoeveelheid jongeren die ritalin voorgeschreven krijgt verdrievoudigd.’ Het zou ze geholpen hebben zich te concentreren, geholpen hebben hun gedrag meer te beheersen.  Cools: ‘Ritalin verhoogt de productie van het stofje dopamine, dat de diepe primitieve delen van de hersenen beter laat werken. Het helpt ons focussen. Maar het heeft invloed op de prefrontale cortex, de dirigent. De cognitieve vernauwing die ritalin veroorzaakt helpt kinderen tijdens de rekenles; maar helpt het ze ook op het schoolplein, of tijdens de dansles?’

Mark Merks citeert Cools: “Wat ik wil zeggen is het volgende: onze exclusieve focus op controle gaat ten koste van innovatie. Daarom vraag ik u: wees impulsief, laat uzelf ook eens afleiden. Alleen dan kunnen we het beste uit onszelf én onze kinderen halen.’ “

Lees hier meer over ADHD en ritalin  

Maria Trepp