De Duitse kranten staan er vol mee: Jeff Koons, “de meest succesvolle hedendaagse kunstenaar” (citaat Die Welt) wordt gevierd met drie tentoonstellingen te gelijk: in Basel in der Fondation Beyeler en in Frankfurt in der Schirn Kunsthalle (schilderijen) und im Liebieghaus (sculpturen).
“Popart tussen banaliteit en inspirerende brutaliteit” kopt Die Welt.
In Basel in der Fondation Beyeler zijn de drie series “The New”, “Banality” und “Celebration” te zien.
“The New” bevat readymades zoals schoonmaakapparatuur uit Koons vroege dagen. “Banality” omvat traditioneel-ambachtelijk (in opdracht) gemaakte sculpturen van hout en porselein, die tot postmoderne iconen zijn geworden, zoals het beeldhouwwerk Ushering in Banality van Jeff Koons uit 1988.
Jeff Koons Balloon_Flower_Detail foto wikimedia commons
Jhim Lamoree (Vrij Nederland 16-6-2012, Essay De wereld is decadent):
“Het beeld lijkt op een uitvergrote replica van een mierzoete snuisterij op het dressoir van tante Annie, een symbool van verstikkende burgerlijkheid. Het varkentje wordt ons als een cadeautje aangeboden, blinkend schoongewassen en met een strik om zijn nek. Twee engeltjes flankeren het beest en een jongetje lijkt het voort te duwen en zijn kont te kussen. een opgeblazen en door houtsnijders uitgevoerd schoorsteenbeeldje.Het varken gaat ons voor en leidt ons naar de banaliteit, zoals de titel vertaald kan worden. Daarmee was het beeldhouwwerk tijd en werkelijkheid ver vooruit, want de banaliteit is sindsdien zo ongeveer tot maatschappelijke norm verheven. “
In de reeks “Celebration”, waaraan Koons al bijna twintig jaar werkt, duiken de opvallende, materieel perfecte en gepolijste stalen sculpturen op, waarmee de kunstenaar in een bijna barokke manier de jeugd viert. De sculpturen worden in een intensief en “peperduur” (VN) proces verchroomd, gekleurd en gepolijst. De metershoge Balloon Dog van Koons hoort erbij net zoals een gigantisch rood hart, Sacred Hart. Bij deze serie hoort ook het barokke oranje/magenta paasei in kreukelige folie, Baroque egg , dat nu drie jaar lang in de ingangshal van Musuem Boijmans staat.
Baroque-Egg-Celebration Jeff-Koons Museum Boijmans foto Maria Trepp
Ook uit de Celebrations-serie: “Tulips”
.JPG "Jeff Koons 400px-Tulips,_Bilbao,_July_2010_(02)")
Jeff Koons Tulips Tulpen foto wikimedia commons
Jeff Koons irriteert.
Ten eerste omdat hij geen klassieke kunstenaar is, maar een kunstbedrijf runt met miljoenen omzet.
Ten tweede omdat hij elke kritische reflectie weigert. Zijn uitspraken in interviews lijken op statements en oneliners van managementgoeroes. Hij bekritiseert de consumptiemaatschappij niet – hij profiteert ervan en is er dol op. Hij zegt uitdrukkelijk niet intelligentie na te streven maar “cleverness“.
In het Frankfurter Liebieghaus wordt zijn werk op elke verdieping en in de tuin rondom de villa geïntegreerd in de bestaande collectie. Zo staat een figuur van van Michael Jackson in zijn gouden pak naast gedeeltelijk vergulde Egyptische dodenmaskers. Het doel: om te laten zien hoe Koons met motieven en vormen uit de kunstgeschiedenis omgaat, en hiervan gebruik maakt. In de serie “Statuary“ speelt hij op zijn manier op de barok aan en in “Antiquity” op de oudheid:
In het Liebieghaus staat er een stalen sculptuur die eruit ziet als een replica van de Venus van Willendorf, als een reusachtige magenta ballon.
Die Welt schrijft kritisch:
“Er is echt helemaal niets aan Koon kwetsend. De geschillen met ex-partner Cicciolina, en hun slopende rechtszaken om hun zoon hebben geen sporen nagelaten in zijn werk.
Zijn kunst is een smalle wereld, die wordt uitgestippeld tussen crèche, peuterbad, slaapkamer en kinderfeestje.
Te puzzelen, te ontcijferen, te begrijpen valt er niets.”
De Süddeutsche Zeitung is scherp negatief over Koons, en spreekt van “holle hybris” en van de pure macht van het geld.
Terwijl de Duitse kranten overwegend (zeer) negatief zijn over Koons in het algemeen en de nieuwe tentoonstellingen in het bijzonder, verrast Hans den Hartog Jager met een artikel in de NRC van 26-7-2012 (“Jeff Koons’ extreemste goocheltrucs”) waarin hij Koons’ virtuoze spel prijst en de link aantoont die Koons legt met de kunstgeschiedenis. Volgens Hans den Hartog Jager is de gladde, banale en opgeblazen buitenkant van Koons’ werken een geraffineerde illusie die de toeschouwer tot nadenken en desillusie dwingt.
“Deze tentoonstellingen zijn gezamenlijk een groot, duizelingwekkend spel van echt en onecht, van glitter en verleiding en van werkelijkheid en verbeelding – wie ze heeft gezien weet ineens heel zeker dat illusie Koons’ hoofdthema is [...]“
“…het oeuvre van die aalgladde verkoper begint langzaam uit te groeien tot een stalenboek van schilderkunstige illusies…”
Jeff Koons Kiepenkerl_-_Hirshhorn_Sculpture_Garden foto wikimedia commons
“In dat kader krijgen zelfs al die schijnbaar ordinaire glimmers en spiegelingen ineens een extra betekenis: Koons verwijst er (net als met die kreeft) welbewust mee naar de zeventiende-eeuwse stillevens, waarin weelde, spiegeling en het doorbreken van de tweede dimensie in een schilderij bij uitstek een vorm van verleiding-door-illusie waren.”
Illusie, misschien. Maar het geld dat Koons verdient is echt….
Voor velen is het des-illusionerende element bij Koons veel te zwak en krachteloos en veel te weinig overtuigend om van Koons een moderne kunstenaar te maken.
Maria Trepp
_by_Koons-580x580.jpg "jeff Koons 600px-Balloon_Flower_(Red)_by_Koons")
Jeff Koons foto wikimedia commons
Eerder had ik het over de De apocalyptische Bijbelse slang in de kunst en de vrouw met haar pasgeboren kind in deze scene.
Hier nog een keer de tekst uit de Bijbel: Openbaring 12
De vrouw, de draak en de twee beesten
1 Er verscheen in de hemel een indrukwekkend teken: een vrouw, bekleed met de zon, met de maan onder haar voeten en een krans van twaalf sterren op haar hoofd. 2 Ze was zwanger en schreeuwde het uit in haar weeën en haar barensnood. 3 Er verscheen een tweede teken in de hemel: een grote, vuurrode draak, met zeven koppen en tien horens, en op elke kop een kroon. 4 Met zijn staart sleepte hij een derde van de sterren aan de hemel mee en smeet ze op de aarde. De draak ging voor de vrouw staan die op het punt stond haar kind te baren, om het te verslinden zodra ze bevallen was. 5 Maar toen ze het kind gebaard had – een zoon, die alle volken met een ijzeren herdersstaf zal hoeden –, werd het dadelijk weggevoerd naar God en zijn troon. 6 De vrouw zelf vluchtte naar de woestijn. God had daar een plaats voor haar gereedgemaakt, waar twaalfhonderdzestig dagen lang voor haar gezorgd zou worden.”
De vrouw in deze scene werd vaak geïnterpreteerd als Maria met het Jezuskind, de apocalyptische Madonna.
Deze Bijbel-passage is de oorsprong van de madonna die men op oude schilderijen ziet of op houtsnijwerk, waar de madonna een maansikkel onder haar voeten heeft.
Soms is naast de maan ook nog de draak zichtbaar waarvan de Openbaring vertelt.
Een erg mooie madonna met maansikkel/draak is te zien in het Museum Boijmans,
Geertgen tot Sint Jans, De verheerlijking van Maria (1490 – 1495)
“Het visioen toont Maria die op de maansikkel zit en onder zich de draak verplettert. Zij wordt omringd door engelen met muziekinstrumenten en de passiewerktuigen. Het visionaire karakter wordt versterkt door het hemelse licht dat moeder en kind omgeeft.”
In het Leidse Museum Boerhave wordt een selectie foto’s getoond uit de grote tentoonstelling “Schoonheid in de wetenschap” in het Museum Boijmans.
Een van de getoonde foto’s laat hoge resolutie radarbeelden van het oppervlak van de planeet Venus zien. Ik moest aan Christiaan Huygens’ Cosmotheoros denken, aan zijn beschouwingen over schoonheid en wetenschap, en aan Huygens’ vergeefse pogingen om iets van het Venus-oppervlak kunnen te zien.
Oppervlaktestructuren op Venus
Huygens heeft met zijn lange kijkers van meer dan 15 Meter naar Venus en haar schijngestalten gekeken, en hij zag geen vlekken of landschappen, alleen een glanzend oppervlak- wat hij ook deed, bijvoorbeeld de lenzen donkerder maken met rook. Hij concludeerde dat Venus door dikke Wolken moest zijn bedekt.
Planeet Venus
Wikipedia: “Venus gaat altijd schuil onder een zeer dik wolkendek van fijne druppels zwafelzuur. Van bovenaf gezien zorgt dat voor een grote helderheid (albedo) doordat het wolkendek veel zonlicht weerkaatst. Vanaf de Aarde is Venus hierdoor met het blote oog beter zichtbaar dan welke ster dan ook en als zodanig na de maan het helderste object aan de ochtend- of avondhemel.”
Huygens : “Maar ik hebbe my dikwils verwondert, als ik met lange Kijkers van 45 of 60 voeten de Dwaalstarre Venus bekeek, naby aan d’ Aarde, en niet ongelijk een halve Maan, of die haar hoornen begint te krommen, dat deszelfs oppervlakte met een gansch eenparige glans overdekt was; dermate, dat ik naauwlijks zou durven zeggen, iets daar in bespeurt te hebben, ’t gene na eenige vlek geleek, hoedanige nogtans klaarlijk gemerkt worden in Jupiter en Mars, schoon zy in een veel kleiner rondte voorkomen. Want indien in den Kloot van Venus Zeen en Landen waren, zoo moesten wy de Zee-streken duisterder, en de Landstreken helderder zien; gelijk de Zee, van zeer hooge rotsen bekeken, niet zoo helder als het daar om gelegen land schijnt. Ik geloofde dat de al te groote glans van Venus de oorzaak was, waarom de verscheidenheid des ligts zoo wel niet konde vernomen werden: maar wanner ik het glas, dat digtst aan mijn oog was, met rook had bezwalkt, om een gedeelte der stralen wech te nemen; scheen het ligt egter in de gansche oppervlakte even eenparig. Zijn daar dan geen Zeen, of word het Zonligt meer als by ons van ’t water, en minder van d’ aarde, wederom gekaast. Of zou daar wel een dikker Dampgewest als in Jupiter of Mars zijn (en dit schijnt my geloofelijkst) ’t welk, van de Zon verligt, en den Kloot van Venus omringende, byna al dat ligt, dat we zien, na ons weder toe keert, en het onderscheid van d’ ondergelegene Zeen en Landen bezwaarlijk toelaat te merken?”
Venus heeft net als de maan schijngestalten en is in verschillende gedaantes te zien (Huygens “en niet ongelijk een halve Maan, of die haar hoornen begint te krommen”) . Galilei was de eerste die de schijngestalten van Venus (voorspeld door Copernicus) had waargenomen.
animatie
Update 3 juni 2012:
Maarten Muns @MaartenMuns verwijst via Twitter naar zijn NRC artikel “Huygens en Venus”, waarin hij schrijft over het feit dat Christiaan Huygens in berekeningen maakte met de waarnemingen van de Venusovergang in 1639, die door Jeremiah Harrocks waren gedaan.
Aanvullend bij Jeroen de Baaijs blog over de Venus van Milo:
Hier de “Gerestaureerde Venus“ van Man Ray (1936/1971)
Man Ray werkte met een afgietsel van een klassiek beeld.
Als “restauratie” snoerde Man Ray de torso in, met touwen als een modern corset.
De touwen staan deze torso bijzonder goed. Zij snoeren niet in; zij spelen om de Venus heen en passen zich aan haar vormen aan.
Het touw lijkt er niet ruw maar zacht en heeft veel van een sieraad of van abstracte plooien.
Man Ray heeft het Venus-motief ook nog op andere wijze verwerkt op foto’s (zie het Man Ray beeld-archief)
Naast deze Venus van Man Ray stonden in het Museum Boijmans twee interessante surrealistische Venus-beelden van Dalí (die ook elders veel met Venusmotieven heeft gespeeld, net zoals of nog meer als Man Ray):
De “Otorhinologische kop van Venus” 1964/1970 waar Dalí bij een Venus-afgietsel oor en neus verruilde
en “Venus van Milo met laden” (1936/1970).
Volgens de uitleg van het museum moeten de laden begrepen worden als een verwijzing naar het model van Sigmund Freud; maar ik vind het veel leuker om te denken, dat Dalí uitging van associaties die het lichaam oproept: tepels, navel, knie als zachte knoppen van laden….
en daarnaast is er misschien ook nog de verwijzing naar de overbekende en veel gekopieerde Venus als een meubelstuk…en of/ de echtgenote als een meubelstuk?
Hier een Venus uit het Museum Beelden aan Zee in Scheveningen.
Jan Meefout, Venus ( Cararra marmer, 1984)
Meefouts Venus ligt er mooi in een bed van golvend zand dat haar haar verlengd, voor het raam dat naar de duinen uitkijkt.
De andere Venus zat voor een spiegel in het Museum Rijswijk en is gemaakt van kranten en plakband.
Richard Mens, Venus 26007 na Willendorf (klik hier voor de Venus van Willendorf)
Dit beeld is één van de vele fascinerende papierkunstwerken die in Rijswijk werden getoond in het kader van de Holland Papier Biënnale
Een zeer geestige Venus heb ik overigens eerder gezien in het Museum Beelden aan Zee:
Yannick Vu, Venus cactus, 1985
Maria Trepp
….en niet te vergeten de “Balloon Venus”van Jeff Koons, vanaf 20 juni 2012 te zien im Liebieghaus in Frankfurt
Arte Povera Lompenvenus
In de tuin van het Museum Boijmans in Rotterdam is een installatie met 128 spiegelglasbollen van Maria Roosen te zien: ”ooospiegelbeeldooo“.
Ik vind deze toverbollen
het mooist zonder mensen erom heen,
in de schemering.
Juli 2009:
Wie een erg leuk werk van Maria Roosen wil zien, moet naar de Warande in Tilburg gaan, waar in de vijver haar “blackberry braamboot” te zien is:
Maria Roosen, Blackberry braamboot (Stardust/warande Tilburg)
“
Maria Roosen heeft gekozen voor zwart geblazen glas, met daartussen ook een zweem van paars. Roosen bevestigde ruim 150 bollen in verschillende formaten en vormen – sommige bollen lijken op braambessen – aan de binnen- en buitenkant van een gepekte sloep, die midden op de Franse vijver in Oude Oude Warande verankerd ligt. Hoewel de bootvorm duidelijk herkenbaar blijft, creëert Roosen met deze simpele ingreep een hybride vorm, vrouwelijk zowel als mannelijk. Deze tweeslachtigheid wordt versterkt door het zwarte glas, dat zowel licht absorbeert als reflecteert. Blackberry/Braamboot is zowel vrucht als zaad, zwart gat en ster, alles en niets. “
Vertalen Duits Vertaalbureau Duits
.
Ik houd van schaduw, van schaduwspelletjes, van kleuren, van zeepbellen; van afvalmateriaal als kunst en van kunstwerken die toeschouwers uitnodigen om een deel van hen te worden.
De meest fascinerende installatie in de tentoonstelling ‘Elixir: het video-organisme van Pipilotti rist’ in het Museum Boijmans is daarom voor mij de ‘Apple Tree Innocent on Diamond Hill’, 2003, een projectie op gordijnen, met een grote tak van een boom, plus kleurloze en transparente verpackingsmaterialen.
De voorwerpen hangen aan een grote tak in de ruime. Ze vormen een gelaagd oppervlak voor lichtprojecties en bewegend beeld en werpen hun schaduw op de gordijnen erachter.
“Het belangrijkste is dat je van je schaduw houdt, omdat je schaduw het belangrijkste is“, zegt Pipilotti in een van de kleine video’s waar zij zelf aan het woord is. Zij is Zwitserse en citeert hiermee duidelijk C.G.Jung, de Zwitserse psycholoog van de schaduw.
Toch is de tentoonstelling als geheel geen ode aan de schaduw, maar integendeel een ode aan de trance die aan de werkelijkheid ontsnapt, ja de werkelijkheid met haar schaduwen veelal ontkent.
“Elixir is een ‘Gesamtkunstwerk’ van negen ruimtelijke installaties van de Zwitserse videokunstenaar Pipilotti Rist. De plattegrond van de tentoonstelling doet denken aan een levend wezen met een maag, een hart en longen. Als een video-organisme is deze tentoonstelling gegroeid uit het levendige oeuvre van Rist“, zo de begeleidende tekst.
Helaas is deze plattegrond nergens te zien, en ook weet men in de tentoonstelling zelf niet waar men zich bevindt of welke de getoonde video’s zijn. Nergens een toelichting, nergens een tekst, en ook de suppoosten weten het niet. Wél kan men naar buiten lopen en in de catalogus kijken. Dáár en alleen daar bevindt zich een plattegrond.
Ik heb veel inspiratie voor eigen projecten opgedaan in deze tentoonstelling, al ben ik ook zeer kritisch. Het is allemaal vooral een warm bad in een uterus.
Dat kan soms erg goed uitkomen. Dus op een slechte dag, op naar Pipilotti!
maria trepp
“Apollo” van Olaf Nicolai op de binnenplaats van museum Boijmans is paviljoen, platvorm, spelplaats en nog veel meer, en nodigt uit tot balspel of spel met licht en camera.
De Japanse kunstenares Yayoi Kusama
maakt ruimtevullende (spiegel-)installaties waar de toeschouwer geheel ondergedompeld wordt.
Yayoi Kusama spiegels foto: Maria Trepp
Groot, consistent, overtuigend, zeer aansprekend werk. Men zou het glad en oppervlakkig kunnen vinden, als het niet zo overweldigend was.
Yayoi Kusama fireflies infinity mirror foto: Maria Trepp
Volkomen intrigerend zijn de twee gesloten spiegelruimtes: “Infinity mirror rooms”. De een: “Fireflies on the water” (2000) met duizenden kleurige lampjes….
…en de ander: “Phalli’s Field”( 1965/1998) …
Yayoi Kusama phalli’s fileds infinity mirror foto: Maria Trepp
maria trepp
