Dit voorjaar is een groot overzicht van Alexander Calder (1898-1976) in Nederland te zien in het Gemeentemuseum in Den Haag:
Alexander Calder
De grote ontdekking
11 februari 2012 t/m 28 mei 2012
“De grote ontdekking” draait om het legendarische bezoek van Alexander Calder aan het atelier van Piet Mondriaan in Parijs in 1930. Dit bezoek markeert een keerpunt in Calders carrière; het opent zijn ogen voor de abstracte kunst.
In 1926 verhuisde de Amerikaan Alexander Calder, technicus en kunstenaar, naar Parijs, waar hij een studio opbouwde in het Montparnasse. Toen hij in Parijs woonde werd Calder vriend met een aantal avant-garde kunstenaars, waaronder Joan Miró , Jean Arp en Marcel Duchamp.
Cirque Calder en speelgoed
In 1926 begon Calder speelgoed te maken. Later dat najaar begon Calder zijn Cirque Calder te creëren, een miniatuur circus die op ouderwetse wijze gemaakt was van draad, touw, rubber, textiel, en andere gevonden voorwerpen. Hij maakte veel verschillende circusartiesten, van slangenmensen tot zwaardslikkers en leeuwentemmers.
Het circus met is ontworpen om in koffers te passen, is draagbaar en maakte mogelijk dat Calder overal kon optreden. Hij gaf geïmproviseerde shows, die het gedrag van een echte circus nabootsten. Al gauw werd zijn Cirque Calder populair bij de Parijse avant-garde.
Clips van performances zijn te vinden op youtube en ook te zien in het Gemeentemuseum. In het Gemeentemuseum is ook Calders simpel-charmant spelgoed opgesteld.
De Cirque Calder kan gezien worden als het begin van Calders belangstelling voor zowel draadsculptuur alsook kinetische kunst. Calder ontwierp al sommige van de personages in het circus voor een performance opgehangen aan een draad, bijvoorbeeld de trapezkunstenaars. Het waren echter zijn experimenten met zuiver abstracte beeldhouwkunst, na zijn bezoek bij Mondriaan in 1930, die leidden tot zijn eerste echte kinetische beeldhouwwerken. Dit bezoek staat dan ook centraal in de tentoonstelling, waar het atelier van Mondriaan is nagebouwd.
Calder had een scherpe blik voor de technische balans van sculpturen en benutte deze voor het ontwikkelen van de kinetische beeldhouwwerken, die Duchamp de ultieme bijnaam “ mobiles” gaf, een Franse woordspeling die zowel “mobile” alsook “drijfveer” betekent. Calders kinetische gebalanceerde beeldhouwwerken worden beschouwd als een van de vroegste uitingen van een kunst die bewust afweek van het traditionele idee van de kunst als een statisch object. Hij integreerde de ideeën van beweging en verandering als esthetische factoren.
over de mobiles zie Blewbird
Deze tekst staat ook op mijn Duitse blog
Maria Trepp
Het Rijksmuseum laat een tentoonstelling zien “De Hollandse wildernis” over duinlandschappen in de 17e eeuw.
Bij “wildernis” moet ik aan een blogtitel van mij zelf denken, ik had ooit een blog geplaatst “Wuivende ruigte” over wilde rietlandschappen.
En nu hier op deze blog krijgen jullie geschilderde duinlandschappen uit de 20ste eeuw voorgeschoteld, te beginnen met James Ensor.
James Ensor, Duinlandschap
Jan Toorop, Duinen en zee in Zoutelande, 1907
Piet Mondriaan, Duin II, 1909
Toorop en Mondriaan waren van af 1908 beviend met elkaar. Toorop was bekend met het pointillisme van Seurat, en dat is hier op deze schilderijen ook terug te zien.
De abstractie van Toorop en van Mondriaan is in veel aspecten symbolistisch. Ze schilderden de natuur vanuit een bepaalde opvatting van de kunst en de wereld. Meer dan een getrouwe weergave van de werkelijkheid zijn de landschappen van symbolisten een reflectie van de gevoelens die de natuur opriep bij de kunstenaar. ( zie ook: Dreams of nature. Symbolisme van Van Gogh tot Kandinsky). Zowel Toorop alsook Mondriaan waren bezig met een zoektocht naar een manier om het hogere en het spirituele uit te drukken. “De veranderingen die omstreeks 1908 in Mondriaans werk aan de dag treden hangen nauw samen met zijn ideeën over de rol van de kunst in het bewustwordingsproces van de mensheid. Onder invloed van theosofische ) literatuur probeerde hij vanaf die tijd steeds meer los te komen van de zichtbare werkelijkheid en vorm te geven aan de essentie van de dingen. (…)“
In de tentonstelling “Voorbij de horizon” in het Gemeentemuseum Den Haag hingen meerdere schitterende duin-schilderijen van Mondriaan.
“Felgekleurd, stemmig, woest, vriendelijk, vlak, glooiend, figuratief, abstract twee- én driedimensionaal: het landschap doet zich in de moderne kunst op vele manieren voor. Van landschappen vol dramatiek en emotie in de romantiek tot volledig abstracte werken in de jaren zestig van de twintigste eeuw, waarbij de land art kunstenaars het fysieke landschap gebruiken als drager voor een kunstwerk. De tentoonstelling Voorbij de horizon toont hoe de verbeelding van het landschap de laatste twee eeuwen is veranderd en hoe de manier waarop het landschap werd weergegeven exemplarisch was voor de gedachten over kunst en de verbeelding van de realiteit in een bepaalde tijdgeest.
Mondriaan vervaardigde aan het begin van de twintigste eeuw enkele zonovergoten luministische duinlandschappen. In deze werken experimenteerde hij met de weergave van licht, zowel boven de horizon als gereflecteerd in zee.”
“Duin I”, “DuinII”en “Duin III” hangen hier naast elkaar:
Piet Mondriaan, Duin I
Piet Mondriaan, Duin II
Piet Mondriaan, Duin III
In de tentoonstelling “Cézanne Picasso Mondriaan in nieuw perspectief”, ook in het Haagse Gemeentemuseum, waren twee schitternde duinlandschappen van Mondriaan in zeer groot formaat te zien:
Piet Mondriaan, Duinen bij Domburg, 1910
Piet Mondriaan, Duinlandschap, 1911
Uit de Catalogus bij de tentoonstelling:
“[..] Duinlandschap is een [..] voorbeeld van wat Modriaan begreep als ‘kubisme’.
Zoals in het luminisme de schildertoets, de kleur, uit elkaar genomen en ‘gedivisioneerd’ werd (zoals dat heette), zo ‘divisioneerde’ Mondriaan de vorm van het uitgestrekte en kale duingebied bij Vrouwenpolder, met uitzicht over het Veerse gat op de kust van Noord-Beveland. De opbouw van deze voorstelling is een combinatie van schichtige hardgroene en fel blauwe driehoeken, doorschoten met zacht violette banen,in de lucht voor de wolken en in het landschap voor de duinen.
Opvallend zijn de vinnige, korte, evenwijdig lopende verfstreken waaruit alle facetten zijn opgebouwd. Met name de harde combinatie van het blauw en het groen bracht hem in de buurt van de door hem bewonderde Van Dongen en van Sluijters. Ook zij maakten in hun recente werk gebruik van die harde, vlakke kleurencombinatie. Maar juist de ontstane afwijking van de natuurlijke vorm bracht Mondriaan in Duinlandschap ook dicht in de buurt van een streven naar abstractheid, van meer en meer vergeestelijking. Want het moderne, het vergeestelijkte, moet zich niet alleen in symbolen, maar ook in lijnen openbaren.” ( p 64)
En hier Jan Sluijters met zijn duinlandschap van 1909:
en hier nog een duinlandschap van Paul Klee:
Paul Klee duinlandschap
Vuurtoren in Scheveningen 29-12-2010
Vuurbaak Katwijk
James Ensor, Vuurtoren van Oostende
Piet Mondriaan, Vuurtoren bij Westkapelle, 1909
Mondriaan heeft er nog meer versies van gemaakt, zowel tekeningen als schilderijen.
Piet Mondriaan, Vuurtoren bij Westkapelle
Piet Mondriaan, Vuurtoren bij Westkapelle, 1909
en hier nog een uit de 19e eeuw:
William Turner, Vuurtoren van Shields met volle maan, 1826
Passiebloem passionsblume passion flower Art Maria Trepp
Voor mijn huis explodeert de passiebloem met elke dag niet minder dan 30 bloemen. Vanochtend trof ik zelfs twee bloemen aan met veranderde kleurstelling. Het blauw van mijn “Passiflora caerulea” was er uit.
Ziet er heel apart uit. Ik weet niet wat de reden is voor de veranderde kleur. Beide veranderde bloemen zitten dicht bij de grond. Zal het iets zo prozaïsch zijn als plassende honden??
Hier nog een paar voorbeelden van mooie passiebloemen in de kunst. De passiebloem was een geliefd voorwerp in symbolisme en jugendstil.
slang-en-passiebloem-serpent-passion-flower-Schlange-passionsblume-Maria-Trepp
John_everett_Millais,_in gedachten_verzonken_(passiebloem), 1859
Passion_flower_Aubrey_Beardsley_Malory
Piet_Mondrian,_passiebloem_passion_flower
Vaas passiflora .
Twee mooie moderne schilderijen van de duinen waren te zien in het Haagse Gemeentemuseum ( ‘De XXste eeuw’)
Jan Toorop, Duinen en zee in Zoutelande, 1907
Piet Mondriaan, Duin II, 1909
Toorop en Mondriaan waren van af 1908 beviend met elkaar. Toorop was bekend met het pointillisme van Seurat, en dat is hier op deze schilderijen ook terug te zien.
Hier nog een vrij onbekend schilderij van Vincent van Gogh met duinen:
Vincent van Gogh, Duinen, 1882
In de tentonstelling “Voorbij de horizon” (tot 7 februari 2010) in het Gemeentemuseum Den Haag hangen meerdere schitterende duin-schilderijen van Mondriaan.
“Felgekleurd, stemmig, woest, vriendelijk, vlak, glooiend, figuratief, abstract twee- én driedimensionaal: het landschap doet zich in de moderne kunst op vele manieren voor. Van landschappen vol dramatiek en emotie in de romantiek tot volledig abstracte werken in de jaren zestig van de twintigste eeuw, waarbij de land art kunstenaars het fysieke landschap gebruiken als drager voor een kunstwerk. De tentoonstelling Voorbij de horizon toont hoe de verbeelding van het landschap de laatste twee eeuwen is veranderd en hoe de manier waarop het landschap werd weergegeven exemplarisch was voor de gedachten over kunst en de verbeelding van de realiteit in een bepaalde tijdgeest.
Mondriaan vervaardigde aan het begin van de twintigste eeuw enkele zonovergoten luministische duinlandschappen. In deze werken experimenteerde hij met de weergave van licht, zowel boven de horizon als gereflecteerd in zee.”
“Duin I”, “DuinII”en “Duin III” hangen hier naast elkaar:
Piet Mondriaan, Duin I
Piet Mondriaan, Duin II
Piet Mondriaan, Duin III
In de tentoonstelling “Cézanne Picasso Mondriaan in nieuw perspectief”, ook in het Haagse Gemeentemuseum, zijn twee schitternde duinlandschappen van Mondriaan in zeer groot formaat te zien:
Piet Mondriaan, Duinen bij domburg, 1910
Piet Mondriaan, Duinlandschap, 1911
Uit de Catalogus bij de tentoonstelling:
“[..] Duinlandschap is een [..] voorbeeld van wat Modriaan begreep als ‘kubisme’.
Zoals in het luminisme de schildertoets, de kleur, uit elkaar genomen en ‘gedivisioneerd’ werd (zoals dat heette), zo ‘divisioneerde’ Mondriaan de vorm van het uitgestrekte en kale duingebied bij Vrouwenpolder, met uitzicht over het Veerse gat op de kust van Noord-Beveland. De opbouw van deze voorstelling is een combinatie van schichtige hardgroene en fel blauwe driehoeken, doorschoten met zacht violette banen,in de lucht voor de wolken en in het landschap voor de duinen.
Opvallend zijn de vinnige, korte, evenwijdig lopende verfstreken waaruit alle facetten zijn opgebouwd. Met name de harde combinatie van het blauw en het groen bracht hem in de buurt van de door hem bewonderde Van Dongen en van Sluijters. Ook zij maakten in hun recente werk gebruik van die harde, vlakke kleurencombinatie. Maar juist de ontstane afwijking van de natuurlijke vorm bracht Mondriaan in Duinlandschap ook dicht in de buurt van een streven naar abstractheid, van meer en meer vergeestelijking. Want het moderne, het vergeestelijkte, moet zich niet alleen in symbolen, maar ook in lijnen openbaren.” ( p 64)
en hier nog een duinlandschap van Paul Klee:
Paul Klee duinlandschap
———————————————————–
