Wetenschap Kunst Politiek

Erich Fromm en Heinz Brandt: het humanistisch socialisme

23 comments
Erich Fromm heeft het voorwoord in het boek van mijn oom (de Auschwitzoverlevende joodse pacifist en Duitse politicus) Heinz Brandt geschreven, Ein Traum, der nicht entführbar ist (te leen in de KB). Ik vertaal delen van dit voorwoord van Erich Fromm hier in het Nederlands weergeven :“Geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars. Maar soms gebeurt het dat men zich herinnert aan de verliezers en dat men het toestaat dat zij hun historische pek innemen. Het gebeurt meestal pas als hun ideeën erkenning vinden. Dat kan vaak lang duren. Maar het meest gebruikelijk is, dat de gedachten van de slachtoffers niet meer herinnerd worden.
De grote betekenis van het boek van Heinz Brandt ligt erin dat het door een slachtoffer is geschreven, maar door een man wiens nederlaag zijn geloof niet heeft kunnen verstoren, wiens overtuigingen niet van twijfels werden uitgehold, die de geschiedschrijving van de overwinnaar niet heeft geaccepteerd en niet is getransformeerd in een cynicusIn juni 1961 was Heinz Brandt, socialist en redacteur van de Westduitse vakbondskrant “Metall” op bezoek in Berlijn voor een conferentie. Plotseling was hij verdwenen. De volgende dag meldde de SED-pers dat hij was gearresteerd bij de uitvoering van een spionageopdracht in Oost-Berlijn.
Maar bij kennissen van Brandt heerste geen enkele twijfel over het (later bewezen) feit dat de agenten van Ulbrichts SSD Brandt in West-Berlijn hadden gekidnapt.


Een jaar later werd Brandt in de DDR in een geheim proces veroordeeld tot dertien jaar gevangenis.
In mei 1964 werd Brandt vrijgelaten, na aanhoudende protesten van de internationale gemeenschap, van Amnesty International, en van Bertrand Russell persoonlijk.
Brandts politieke autobiografie vertelt onder andere over zijn tijd in het DDR-gevangenis – en daarvoor in Auschwitz- , maar ook over Brandts engagement in een groep van socialisten en communisten, allemaal geboren voor de Eerste Wereldoorlog, die de Russische revolutie en de machtsovername van Stalin en Hitler hebben meegemaakt, en die nooit het vervalste socialisme van links en rechts hebben geaccepteerd, en daarom in oppositie tot zowel Stalin alsook Hitler stonden.Deze generatie socialisten is inmiddels bijna vergeten. De meeste van hen werden geliquideerd. Wereldwijd heerst nu een liberaal-capitalistisch cymisme.”Dit schreef Fromm in de jaren ’70- maar het cynisme is sindsdien nauwelijks minder geworden.

Links antisemitisme

12 comments

Antisemitisme is niet alleen in rechtse kringen te vinden, maar ook in linkse/ anarchistische kringen. Antisemitisme is bovendien zelfs ook onder joden en onder zionisten te vinden.

 

Het is belangrijk om te begrijpen dat antisemitisme niet altijd biologisch-racistisch is van aard. Invloedrijke Duitse antisemieten zoals de Berlijnse dominee Adolf Stoecker en de Berlijnse historicus Heinrich von Treitschke (“Die Juden sind unser Unglück!”) hebben niet vanuit een “ras”-argumentatie geagiteerd – wat hun invloed alleen maar groter heeft gemaakt.

De jodenhaat in de 19e eeuw had veel te maken met sociale afgunst, en had veel te maken met de opwaartse sociale mobiliteit van de joden. In 1780 leefden nog 9 van 10 joden in Duitsland in armoede, maar aan het einde van de 19e eeuw behoorden veel joden tot de beter gesitueerde burgers, en hadden belangrijke posities in economie en wetenschap (Berding, Moderner Antisemitismus, p. 38) De Duitse historicus en antisemitisme-deskundige Helmut Berding, ( die ook mijn onderzoek goedkeurend heeft gelezen en me hierover heeft geschreven) schrijft, dat in Duitsland de sociaal-democraten de grootste tegenstanders waren van het antisemitisme, maar dat de communistische partij tot een opportunistisch antisemitisme werd verleid: “Tretet die Judenkapitalisten nieder, hängt sie an die Laterne, zertrampelt sie.” (p.220)

Mijn joodse oom Heinz Brandt, Auschwitz-overlevende en later DDR- gevangene, schrijft in zijn boek Ein Traum, der nicht entführbar ist (Engels: The third way) over het antisemitisme onder Stalin. Corinne de Vries heeft in de Volkskrant verslag gedaan van Stalins terreur in Birobidzjan. Jiddische scholen, synagogen, bibliotheken, theaters en media werden gesloten of vernietigd. De politieke en culturele elite verdween in de kampen of werd doodgeschoten ( 18-6-2005).
Heinz Brandt vertelt ook over het antisemitisme in het DDR-partijbureau. Men verordende een speciale behandeling voor joodse medewerkers. Men vond dat de joden uit kleinburgerlijke kringen kwamen en veel verwanten en bekenden hadden in het Westen;  dus een “Unsicherheitsfaktor” waren.

Bij communisten en partijbureau vindt men een sterke samenhang tussen bourgeoisiekritiek en antisemitisme.
De joodse filosoof Walter Benjamin zag de samenhang tussen bourgeoisiekritiek en antisemitisme ook bij Hitler. Hij zei dat het nationaal-socialisme het antisemitisme nodig had om kunstmatig een houding te creëren, die eigenlijk de houding van de onderdrukten tegenover de onderdrukkers was. Een kwaadaardige karikatuur van een echte revolutie.

De Duitse historica Dorothea Hauser heeft de samenhang tussen het denken van de terroristische RAF en de Ex-RAF-er en antisemiet Horst Mahler aangetoond.
Bovendien laat zij zien hoe manipulatief de RAF zich van „Auschwitz“ heeft bedienend: de RAF-ers zagen hun gevangenis als concentratiecamp, en spraken van Stammheim als “Endlösung”. ( Dorothea Hauser, Rechte Leute von links? Die RAF und das deutsche Volk, In: Zur Vorstellung des Terrors, Die RAF, Bd. 2, S. 136, 137.)

Geen toeval dat veel RAFers een onderkomen vonden in de DDR.

 

Meest recente berichten