Kunst Wetenschap Politiek

Ik heb op het Vkblog veel plezier gehad om kunst en literatuur of kunst en eigen foto’s samen te stellen.

Hier mijn Alice in Wonderland-blogs.

In het Haags Gemeentemuseum was in 2008 een tentoonstelling te zien van Pat Andreas schilderijen bij Lewis Carrolls Alice-boeken.

Pat Andrea heeft een geheel eigen en originele interpretatie gegeven aan de bekende verhalen en nodigt op die manier sterk uit om de Alice-verhalen weer eens te herlezen.

Er hangen een groot aantal van deze illustratieve schilderijen in het Gemeentemuseum. Andrea maakte hij grote werken van 150 x 180 cm.
“Voor elk hoofdstuk maakte hij twee afbeeldingen, waarin zowel de meest roemruchte scènes zijn te ontdekken als minder bekende onderdelen van Wonderland of het land achter de spiegel. De technieken die Andrea gebruikt, zijn al even veelzijdig als het verhaal en de afbeeldingen. Hij gebruikt zowel verf als potlood, de ene keer tot in het uiterste gedetailleerd, zoals de jurk van de Hartenkoningin, de andere keer volstaan een paar duidelijk lijnen om een personage neer te zetten. ”
Soms werkt hij ook met collage.

Alice ziet op de schilderijen heel verschillend uit, en is bovendien geen kind, maar een volwassen jonge vrouw.

Mijn interesse werd gewekt door een schilderij bij het Spiegelland-hoofdstuk “Wool and Water”. Bij Pat Andrea zijn kleurrijke lisdoddes te zien.

Ik herinnerde me geen lisdoddes in de Alice-verhalen.

Hier nog de originele illustratie van John Tenniel:

Bij Pat Andreas schilderijen hangen ook de tekstpassages die erbij horen, in het Nederlands en Engels (klik hier voor de on-line-versie van Through the looking glass ). In de Nederlandse tekst  is sprake van “biezen“, in het Engels gaat het over “scented rushes“.

Maar in de Nederlandse vertaling van C. Reedijk en Alfred Kossmann gaat het in dit hoofdstuk “Wol en water” interessant genoeg over waterlelies:

“Alice liet dus de boot zo maar met de stroom meeglijden, totdat ze zachtjes temidden van de waterlelies dreven. Toen rolde ze haar mouwen op en stak haar armen tot aan de elleboog in het water om een flink stuk van de stengel te pakken te krijgen voordat ze de bloemen afplukte [...]
Wat gaf het dat de waterlelies al dadelijk begonnen te verwelken en al hun kleur en frisheid verloren zodra ze ze geplukt had? Zelfs echte waterlelies blijven maar heel kort goed – en deze smolten bijna als sneeuw toen ze aan haar voeten opgehoopt lagen, want het waren bovendien droom-waterlelies – maar Alice merkte het nauwelijks op want er waren zoveel andere wonderlijke dingen om over te denken. “

Carroll heeft hier vermoedelijk een grap gemaakt door bloemen “lisdoddes” (rushes) te noemen, maar in zijn beschrijving iets geheel anders te beschrijven; hij beschrijft bloemen die in groei en uitzien veel meer op waterlelies lijken.

De verwarrende taalspelletjes en de willekeurige namen van de dingen zijn dan ook een hoofdzaak in de (taal) – filosofische Alice-boeken.

Ik zal hier nog meer over vertellen….

———————————————————————————————————————

———————————————————————————————————————

Alice in Wonderland: Jabberwocky/Pat Andrea

In het eerste hoofdstuk van “Through the looking glass” (Alice in Spiegelland) van Lewis Carroll slaat Alice een boek open met een nonsensgedicht.

“…..There was a book lying near Alice on the table, and while she sat watching the White King (for she was still a little anxious about him, and had the ink all ready to throw over him, in case he fainted again), she turned over the leaves, to find some part that she could read, ‘–for it’s all in some language I don’t know,’ she said to herself.
It was like this.

YKCOWREBBAJ
sevot yhtils eht dna,gillirb sawT’
ebaw eht ni elbmig dna eryg diD
,sevogorob eht erew ysmim llA
.ebargtuo shtar emom eht dnA

She puzzled over this for some time, but at last a bright thought struck her. ‘Why, it’s a Looking-glass book, of course! And if I hold it up to a glass, the words will all go the right way again.’
This was the poem that Alice read.

JABBERWOCKY
‘Twas brillig, and the slithy toves
Did gyre and gimble in the wabe;
All mimsy were the borogoves,
And the mome raths outgrabe.

‘Beware the Jabberwock, my son!
The jaws that bite, the claws that catch!
Beware the Jubjub bird, and shun
The frumious Bandersnatch!’

He took his vorpal sword in hand:
Long time the manxome foe he sought–
So rested he by the Tumtum tree,
And stood awhile in thought.

And as in uffish thought he stood,
The Jabberwock, with eyes of flame,
Came whiffling through the tulgey wood,
And burbled as it came!

One, two! One, two! And through and through
The vorpal blade went snicker-snack!
He left it dead, and with its head
He went galumphing back.

‘And hast thou slain the Jabberwock?
Come to my arms, my beamish boy!
O frabjous day! Callooh! Callay!’
He chortled in his joy.

‘Twas brillig, and the slithy toves
Did gyre and gimble in the wabe;
All mimsy were the borogoves,
And the mome raths outgrabe.

‘It seems very pretty,’ she said when she had finished it, ‘but it’s RATHER hard to understand!’ (You see she didn’t like to confess, ever to herself, that she couldn’t make it out at all.) ‘Somehow it seems to fill my head with ideas–only I don’t exactly know what they are! However, SOMEBODY killed SOMETHING: that’s clear, at any rate–’ “

Hier de fantastische illustratie die Pat Andrea erbij heeft gemaakt, nu te zien in het Haagse Gemeentemuseum ( zie ook mijn blog van gisteren)



“Jabberwocky” is in heel veel talen vertaald.

De website met de vertalingen geeft drie Nederlandse vertalingen aan:
De Krakelwok (Ab Westervaarder & René Kurpershoek)
Wauwelwok (Alfred Kossmann & C. Reedijk)
Koeterwaal ( Nicolaas Matsier)

———————————————————————————————————————

———————————————————————————————————————

Alice en de sprekende bloemen/ Pat Andrea

[...] ,,0, Tijgerlelie!” zei Alice, en ze wendde zich tot één die zich bevallig op de wind wiegde. “Ik wou dat u kon praten!”
“Dat kunnen we,” zei de Tijgerlelie, “als er iemand is die de moeite waard is.” Alice was zo verbaasd, dat ze een hele tijd niets kon zeggen: ze was gewoon ademloos. Tenslotte, toen de Tijgerlelie alsmaar bleef wiegen sprak ze weer, op een be­deesde fluistertoon: “En kunnen alle bloemen spreken ?”
“Net zo goed als jij,” zei de Tijgerlelie, “en heel wat luider.”
“Het staat niet, als wij beginnen, weet je,” zei de Roos, “en ik was werkelijk benieuwd of jij iets zou zeggen! Ik zei bij mezelf: ,Haar gezicht lijkt niet hele­maal dom, hoewel ze natuurlijk allerminst verstan­dig is! Toch heb je een goede kleur, en dat wil heel wat zeggen.’ ”
“Haar kleur kan me niet schelen,” merkte de Tijgerlelie op. “Als haar bloemblaadjes maar niet zo hingen zou het best gaan.”

Hier bij Pat Andrea heeft Alice helemaal geen kleur.

De bloemen zijn onaardig tegen Alice, en gedragen zich als vinnige vrouwen die een vrouw van lagere status afkraken. De hele passage is dan ook een parodie op sentimentele bloemengedichten, waar vrouwen regelmatig met bloemen vergeleken worden. In dit hoofdstuk in Alice in Spiegelland nemen niet de vrouwen de eigenschappen van de bloemen over, zoals gebruikelijk in de poëzie, maar de bloemen hebben de onvriendelijkheid van gezelschapdames en geven steken onder water.

Hier een tijgerlelie van Maria Sibylla Merian, over wie ik eerder heb geschreven.

———————————————————————————————————————

———————————————————————————————————————

Vorm en ontbinding: Démasqué der Schoonheid/ Pat Andrea

Paddestolen schieten omhoog in dit warm-vochtige weer, en vergaan net zo snel als zij zijn verschenen.

Bij Menno ter Braak, in Démasqué der Schoonheid, vond ik een schitterende formulering:

“[...] De paddestoel [...] staat even te figureren als een schijnsolide compromis van vorm en ontbinding en zinkt weer weg in de oerpap, waaruit hij voortkwam; hij heeft zijn rol volmaakt en magistraal gespeeld, ook als hij de mens niet diende in de champignonsoep; men kan hem niets verwijten.”

“Een schijnsolide compromis van vorm en ontbinding”, wat ontzettend goed gezegd.

De paddestoel speelt ook in Alice in Wonderland een belangrijke rol, als magisch middel voor snelle groei en krimp:

“[..] There was a large mushroom growing near her, about the same height as herself; and when she had looked under it, and on both sides of it, and behind it, it occurred to her that she might as well look and see what was on the top of it.
She stretched herself up on tiptoe, and peeped over the edge of the mushroom, and her eyes immediately met those of a large caterpillar, that was sitting on the top with its arms folded, quietly smoking a long hookah, and taking not the smallest notice of her or of anything else.[...]

In a minute or two the Caterpillar took the hookah out of its mouth and yawned once or twice, and shook itself. Then it got down off the mushroom, and crawled away in the grass, merely remarking as it went,
‘One side will make you grow taller, and the other side will make you grow shorter.’
‘One side of WHAT? The other side of WHAT?’ thought Alice to herself.
‘Of the mushroom,’ said the Caterpillar, just as if she had asked it aloud; and in another moment it was out of sight.
Alice remained looking thoughtfully at the mushroom for a minute, trying to make out which were the two sides of it; and as it was perfectly round, she found this a very difficult question. However, at last she stretched her arms round it as far as they would go, and broke off a bit of the edge with each hand.
‘And now which is which?’ she said to herself, and nibbled a little of the right-hand bit to try the effect: the next moment she felt a violent blow underneath her chin: it had struck her foot!
She was a good deal frightened by this very sudden change, but she felt that there was no time to be lost, as she was shrinking rapidly; so she set to work at once to eat some of the other bit. Her chin was pressed so closely against her foot, that there was hardly room to open her mouth; but she did it at last, and managed to swallow a morsel of the lefthand bit. [...] ”

Pat Andrea heeft ook hiervan een mooie illustratie gemaakt, waar Alice zelf samenvalt met de paddestoel.


Alice zelf…. een schijnsolide compromis van vorm en ontbinding, zoals wij allemaal.
Alice in Wonderland is absoluut geen sentimenteel boek, en wie goed leest zal zien dat de dood dus ook vaak om de hoek komt kijken.

———————————————————————————————————————

———————————————————————————————————————

De eenhoorn Lewis Carroll/ Pat Andrea

Bij Lewis Carroll, Through the looking-glass, beschouwt de eenhoorn Alice als een fabeldier:

“CHAPTER VII. The Lion and the Unicorn
[...]
‘Who are at it again?’ she ventured to ask.
‘Why the Lion and the Unicorn, of course,’ said the King.
‘Fighting for the crown?’
‘Yes, to be sure,’ said the King: ‘and the best of the joke is, that it’s MY crown all the while! Let’s run and see them.’ And they trotted off, Alice repeating to herself, as she ran, the words of the old song:–

‘The Lion and the Unicorn were fighting for the crown:
The Lion beat the Unicorn all round the town.
Some gave them white bread, some gave them brown;
Some gave them plum-cake and drummed them out of town.’

‘Does–the one–that wins–get the crown?’ she asked, as well as she could, for the run was putting her quite out of breath.
‘Dear me, no!’ said the King. ‘What an idea!’
‘Would you–be good enough,’ Alice panted out, after running a little further, ‘to stop a minute–just to get–one’s breath again?’
‘I’m GOOD enough,’ the King said, ‘only I’m not strong enough. You see, a minute goes by so fearfully quick. You might as well try to stop a Bandersnatch!’
Alice had no more breath for talking, so they trotted on in silence, till they came in sight of a great crowd, in the middle of which the Lion and Unicorn were fighting. They were in such a cloud of dust, that at first Alice could not make out which was which: but she soon managed to distinguish the Unicorn by his horn.
[...]
There was a pause in the fight just then, and the Lion and the Unicorn sat down, panting, while the King called out ‘Ten minutes allowed for refreshments!’ [...]
At this moment the Unicorn sauntered by them, with his hands in his pockets. ‘I had the best of it this time?’ he said to the King, just glancing at him as he passed.
‘A little–a little,’ the King replied, rather nervously. ‘You shouldn’t have run him through with your horn, you know.’
‘It didn’t hurt him,’ the Unicorn said carelessly, and he was going on, when his eye happened to fall upon Alice: he turned round rather instantly, and stood for some time looking at her with an air of the deepest disgust.
‘What–is–this?’ he said at last.
‘This is a child!’ Haigha replied eagerly, coming in front of Alice to introduce her, and spreading out both his hands towards her in an Anglo-Saxon attitude. ‘We only found it to-day. It’s as large as life, and twice as natural!’
‘I always thought they were fabulous monsters!’ said the Unicorn. ‘Is it alive?’
‘It can talk,’ said Haigha, solemnly.
The Unicorn looked dreamily at Alice, and said ‘Talk, child.’
Alice could not help her lips curling up into a smile as she began: ‘Do you know, I always thought Unicorns were fabulous monsters, too! I never saw one alive before!’
‘Well, now that we HAVE seen each other,’ said the Unicorn, ‘if you’ll believe in me, I’ll believe in you. Is that a bargain?’
‘Yes, if you like,’ said Alice.
[...] The Lion looked at Alice wearily. ‘Are you animal–vegetable–or mineral?’ he said, yawning at every other word.
‘It’s a fabulous monster!’ the Unicorn cried out, before Alice could reply.
[...] ”

Kraai/Lewis Carroll/Pat Andrea

Een kraai kraait niet, maar krast. Het “kraa-kraa-kraa” werd vroeger begrepen als “cras-cras-cras” wat “morgen” betekent in het Latijn. Deze zondige duivelsvogel moedigde dus de mensen aan om het zondenbekentenis op te schorten tot “morgen” – en dat was voor Christenen zeker niet de bedoeling.

Een symbolische ambivalent-positieve betekenis heeft de kraai in Lewis Carrolls “Alice in spiegelland”.

[Illustratie Pat Andrea]

In het hoofdstuk “Twiedeldum en Twiedeldie” maakt een kraai de ruziemakenden Twiedeldum en Twiedeldie bang zodat zij ophouden te vechten:

Angst voor een derde, dat helpt elke ruzie… tussen vrienden, partners, en in een land…..

Of: het perspectief van de dood maakt heel veel dingen triviaal.