Pieter van Os zet vandaag in de NRC de al lang gaande verrechtsing van de VVD op een rijtje, van Bolkestein via Hirsi Ali naar Wilders en Rutte.


Hiermee beschrijft hij op VVD-niveau wat ik in mijn Edmund Burke documentatie en in vele blogs op het niveau van de VVD’ers aan de universiteit Leiden (Kinneging, Cliteur, Ellian, Bolkestein, Spits) beschrijf.


Wilders komt uit de schoot van de VVD, hij is en blijft hun kindje. Niets beter dan een provocerende rechtsbuiten voor al die rechtse lui, die af en toe “Ts , ts, ts“ kunnen zeggen en stiekem erg blij zijn.


Pieter van Os heeft eerder ook uitstekende artikelen over de Edmund Burke Stichting geschreven (in De Groene Amsterdammer) ; ook deze zijn verwerkt in mijn documentatie en in mijn vele blogs.

in de volkskrant schrijft de leidse hoogleraar frits bolkestein vandaag over het verloren zelfvertrouwen van het westen. dit thema is een geliefd neocon-thema, en bolkestein, die heeft geholpen de leidse neoconservatieve edmund burke stichting op te richten, heeft van begin aan met de burke-professoren over dit thema overlegd.
bolkestein in sein grensverkenningen, waar de burkianen livestro, kinneging, michiel visser en cliteur herhaaldelijk ter sprake komen: “vrijdag 31  maart 2000, lunch met een stel slimme academici in nieuwspoort, allen leer­lingen van andreas kinneging, die er ook was; georganiseerd door joshua livestro, die nu mijn persoonlijke medewerker in brussel is […] . onderwerp van gesprek was het liberalisme, het postmodernisme (en wat daar­tegen te doen) en het verlies aan zelfvertrouwen van de europese eli­te..” 
 
bolkestein heeft naar mening gelijk: matiging en zelfrelativering behoren tot de kernwaarden van de westerse beschaving (en de intellectuele beschaving), en zijn zeer zeker door de christelijke cultuur sterk beïnvloed.
 
hans boutellier over bolkestein-zoon wilders en de westerse zelfrelativerende zwakte:
 
“hij [wilders] heeft de gespletenheid van het westerse relativisme tot spreken gebracht. die kent verschillende varianten: we verdedigen het recht op zijn film, maar willen hem niet uitzenden. we omarmen de tolerantie, maar verafschuwen wilders’ radicalisme. we verwijten hem de provocatie, maar verdedigen het recht op vrije meningsuiting.
we zien de noodzaak van verdediging van onze waarden, maar deze verhinderen ons te kunnen kiezen. het westerse relativisme – een historisch hoogtepunt van beschaving – ontbreekt het aan het idioom om het te beschermen tegen de fundamentalistische ondermijning ervan. wilders confronteert ons met deze essentiële zwakte, en noemt dat ten onrechte lafheid. wat we te verdedigen hebben, is de westerse verworvenheid om zwak te kunnen zijn.
deze gespletenheid verdraagt geen koste-wat-het-kost-waarheden. zij ligt ten grondslag aan de ontwikkeling van de wetenschap, aan de democratie en aan de emancipatie van individuen en gemeenschappen onder de conditie dat zij zich voegen naar de gespleten ziel van de vrijheid.” (de volkskrant 27-3- 2008)
 
 
 
“prettige” kerstdagen gewenst:
de burke stichting als kerstboom

overige Bolkestein-blogs:
Oorlog en handel; Nederland en Mutter Courage
[over Bolkestein en het gifgas, nu zeer actueel zie http://www.vkblog.nl/bericht/293110/Slachtoffers_willen_geld_van_Van_Anraat)]

verder:
Bolkestein: moslims geen recht op eigen scholen
De fata morgana van een moslim-tsunami: Bolkestein en Bernard Lewis
Tegen en voor het consumentisme: Benjamin Barber, Peter Sloterdijk, Frits Bolkestein
Bolkestein, Wilders en Turkije
Guido Derksen over Bolkesteins anti-intellectuele integratiedenken
De deugden van prof. dr. Bolkestein ( 3)
De deugden van Frits Bolkestein (2)
De deugden van Frits Bolkestein (1)
Wilders, het kind van vader Bolkestein/ Turkije

zie ook mijn documentie over de rol die Bolkestein heeft gespeeld in de achtergrond van Edmund Burke Stichting en bij de opkomst van Wilders
http://www.passagenproject.com/conservatisme.html
 

Gisteren schreef ik over de relatie tussen volkenkunde en moderne kunst. Een belangrijke Duitse expressionist, die nu door een tentonstelling in Groningen in de schijnwerper staat, Emil Nolde, heeft in het Museum voor Volkenkunde in Berlijn veel schilderijen gemaakt.
 

emil nolde, exotische figuren, 1911
 

emil nolde, stilleven met maskers, 1911
 

 
emil nolde, man vis vrouw,1912
 

emil nolde, man vrouw kat, 1912
 
 
ik houd zeer van nolde die op mijn blog een paar keer voorkomt, net als andere “brücke”-schilders. het brücke-museum in berlijn heb ik door toeval afgelopen april “ontdekt” tijdens een wandeling, zie mijn blog brücke-museum in berlijn/ schmidt-rottluff irissen
 
het groninger museum zal vanaf zondag een tentoonstelling laten zien met werken uit het brücke-museum in berlijn.
 
mijn eerdere “brücke’-blogs:
brücke-museum in berlijn/ schmidt-rottluff irissen
midzomernachtsdroom: emil nolde
iris/ emil nolde
klaprozen in de kunst,  nolde etc
ernst ludwig kirchner
 

Er is veel kritiek op het nieuwe Wereldmuseum in Rotterdam, bijvoorbeeld vanwege neokolonialisme, commercie, mogelijke verkleutering, mondiaal vormingswerk…

Ik ben er geweest en ik ben helemaal weg.


Dit is top; dit is super, dit is op alle manieren toegankelijk.

Gratis, maar haalt toch het geld uit de zakken van de rijken; het heeft ontzettend veel te bieden voor jong en oud en iedereen en is pér-fékt gelegen.
Ik had niet veel tijd en ben er zo ongeveer doorheen gerend.

Wat het meest opviel: de sterke relatie tussen de kunst van Oceanië en de moderne kunst.





Adembenemend hoe deze antropomorfe figuren zijn opgesteld met hun schaduwen…



De tentoonstelling “Oceanië” is alleen gratis voor museumkaarthouders, maar ook de vaste collectie heeft zeer veel schitterende Oceanië-voorwerpen.

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

In de nieuwe tentoonstelling in het Leidse Rijksmuseum van Oudheden met kleine terracotta-figuren  fascineert mij vooral de Isis-Aphrodite… godheden worden vaak gemerged!

Hier rechts nog een andere terracotta Isis-Aphrodite (die overigens niet op de tentoonstelling te zien is).

Wél te zien is een Nike met rhyton (een wijnbeker die uitlopt in een hertenkopje).

Deze Nike afkomstig uit Myrina in Klein-Azië (ca. 210 – 200 v.Chr.) lijkt een beetje op de valkyrie met drinkhorn die ik in Uppsala in het Wikingmuseum heb gezien, als een kleine hanger in een ketting.

Valkyrie- hanger uit Uppsala

Ja de godenwerelden communiceren met elkaar, beter dan de mensen!

(Over een andere godinnen-merge, namelijk Isis met Horus/Madonna met kind kom ik terug op kerstavond!)

maria trepp

Terwijl ik vandaag ten zuiden van Katwijk door de duinen naar de zee liep zag ik links de zon ondergaan, en rechts van mij de maan opgaan.

De foto’s zijn iets donkerder dan de werkelijkheid. Het was 16.15.



Zonsondergang Katwijk 1 december 2009 16.15



Maanopgang Katwijk 1 december 2009 16.15


Andere volle-maan-blogs van mij:
Maanspiegelingen (ondergaande maan over de zee in Katwijk)
Maan en haven/Manet
Lentemaan
Maneschijn/Van Gogh/Corot/Hiroshige
Volle maan over het Holocaust-monument Berlijn De maan bij Vincent van Gogh
Maanspiegelingen ( Katwijk)
Wintermaan Maannacht in het Gemeentemuseum/ Jan sluiters etc
Vogelwolken voor de maan Novembermaan
De maan en Japan: De vertelling van Genji
Molen en maan in Leiden
De sterrenbode: Galilei en de telescoop
Maan en zwaan in Leiden
Zwarte zwaan onder de volle maan
Maan en zwaan/ Empty paradise Hond en maan
Midzomernachtsdroom: de vrouw in de maan
Volle maan .. bij Mondrian…
Betovering: rode maan en sterren(Meret Oppenheim)

Warmond, Broekpolder/ De Strengen 20 november 2009

Evelien Tonkens schrijft over Susan Neiman, wiens boek “Morele helderheid” ik met veel interesse heb gelezen en in mijn Burke-Stichting-documentatie heb gebruikt.

Ik citeer uit mijn hoofdstuk over “realisme”:

Het Wilderiaanse Nieuw-realisme met zijn wortels bij Wilders-peetvader Bolkestein is in feite een hobbesiaans realisme. De wereld wordt beschouwd als het toneel van een niet-aflatende strijd om  macht.[1] Volgens Hobbes is  de mens van  nature niet geneigd  tot het goede (altruïsme en samenwerking), maar eerder tot het kwade (egoïsme en machtsstrijd).

“Realistisch” is een hobbesiaanse houding inzoverre als ervan uit wordt gegaan dat de wereld, en de vijandige menselijke verhou­dingen daarin, op dit fundamentele niveau niet te veranderen is.

In de ogen van Susan Neiman is het hobbeaans realisme gevaarlijk omdat het de mens als een hopeloos geval ziet, dat je maar het beste zo strak mogelijk aan banden kunt leggen. De ‘oorlog van allen tegen allen’, die volgens Hobbes de natuurlijk staat van de mens verbeeldt, doet Neiman af als bovenmatig zwartgallig.
“De notie dat de mens van nature goed is, mag onzinnig zijn, het tegenovergestelde is net zo goed niet waar. Mensen zijn in staat tot onbaatzuchtige handelingen ten dienste van hun medemensen; sommige zetten daarbij zelfs hun leven op het spel. Dat zijn de morele helden die wij volgens Neiman nodig hebben, de voorbeelden die ons eigen idealisme vorm kunnen geven. Die helden zijn geen supermensen; ze zijn feilbaar, soms zwak en altijd heel erg menselijk.” NRC 2-1- 2009.

In haar boek “Morele helderheid” stelt Neiman betreffende het neoconservatieve “realisme”, dat conservatieven aan een overdaad van mogelijke metafysica’s lijden en een slingerpad bewande­len tussen een realisme dat de slechtste kanten van menselijke en ande­re naturen als ankerpunten neemt, en een idealisme dat blind is voor al­les behalve de weerspiegelingen van zijn eigen dromen (p 129).

Neiman beschrijft ook het realisme van Edmund Burke dat volgens haar typisch is voor het conservatief realisme:

“Zoals de meeste conservatieven maakt Burke gebruik van de retorische kunstgreep om zijn visie niet zozeer als een visie maar als een mix van gezond verstand en nuchtere observatie te presenteren. Ideeën en ideo­logieën zijn iets voor progressieven; conservatieven zijn simpelweg re­alisten die zich tevreden stellen met erop te wijzen hoe de wereld nu eenmaal in elkaar steekt. Het genoegen waarmee Burke de ‘bazelaars en avonturiers’ belachelijk maakt, verbergt op effectieve wijze dat zijn po­sitie eveneens stoelt op een specifieke en invloedrijke metafysica met haar eigen karakteristieke opvatting over de menselijke natuur.” ( p 137)

Neiman is Kant-specialiste en zij voert Kant aan tegen Burkiaanse nieuw-realisten:

“Een jaar nadat Burkes boek over revolutie was verschenen, publiceer­de Kant zijn antwoord in een pamflet genaamd ‘Over de gemeenplaats: dat kan in theorie wel juist zijn, maar deugt niet voor de praktijk’. (….) Kant schreef dat conservatieven zoals Burke karig zijn met hun ar­gumentatie maar scheutig met hun ‘voorname hooghartige toon’. Ze menen ermee te kunnen volstaan radicale standpunten te bespotten zonder die van henzelf te bevragen. Erger nog is dat ze niet opmerken in welke mate onze ervaring is geconstrueerd – en vaak opzettelijk – ter be­stendiging van een maatschappelijk systeem dat precies die mensen be­gunstigt die het als onvermijdelijk bestempelen. ` (p 137)

Net als Boukje Prins (“Voorbij de onschuld”) en met Kant zegt Neiman, dat de sociale werkelijkheid niets is is dat onafhankelijk van de mens bestaat, maar gemaakt wordt:
“Van nog groter belang is dat degenen die zichzelf realist noemen op verschillende manieren over het hoofd zien dat je de werkelijkheid op meer dan één manier kunt bezien. je visie op de werkelijkheid bepaalt je visie op wat je in die werkelijkheid tot stand kunt brengen.”( p 138)

Neiman pleit met Kant voor een idealisme dat de spanning tussen ideal en werkelijkheid vasthoudt. Zij keert zich zowel tegen plat realisme alsook tegen puur idealisme. Zij pleit voor een leven tussen ideaal en werkelijkheid, waarbij de werkelijkheid niet simpel kan worden waargenomen, omdat mensen de werkelijkheid altijd “door een bril” zien, en waar ook de idelaen niet makkelikk bereikbaar zijn (zoals de neoconservatieve nationalistisch-populistische idalen) maar geduld en een grote tolerantie voor frustraties eisen.

[1] Vgl het hobbesiaans realisme bij G.W. Bush, zie Rob Wijnberg, Nietzsche & Kant lezen de krant, p 92 ff; Susan Neiman, Morele helderheid.

Er is recentelijk een bijzonder hoogleraar “Illustratie” benoemd, Saskia de Bodt.

Illustraties zijn inderdaad een bijzondere vorm van kunst.

Aan de vele boekillustraties die ik op mijn blog heb staan voeg bij deze gelegenheid nog een paar mooie jugendstil/symbolisme-illustraties toe.




Jan Toorop, Metamorfoze (Louis Couperus)



Karel de Neree tot Babberich, Inleiding tot Extaze (Couperus)




en een mooie gestileerde passiebloem van Beardsley

.

De prachtige roman van Erwin Mortier “Godenslaap” is een fantastische reflectie op de geschiedenis, op het herinneren en op het schrijfproces zelf.
 
De titelillustratie is in feite een illustratie van de tekst op pagina 142:
 
 
“[...] Toen vlamde, in het uiterste noorden, tegen de kust aan, min of meer op de plek waar mijn vader ons als kind had aangewezen waar Nieuwpoort moest liggen, ineens een rode gloed op uit de nevel. De mistbanken weerkaatsten dat geflakker, dat bijna meteen weer doofde.[..]
‘Lichtkogels,’zei iemand. ‘Ze steken boven de linies lichtkogels af.’ “

  
Uit Godenslaap (vijfde pagina van het verhaal, dat geschreven is uit het perspectief van een oude vrouw):
 
“’De engel van de tijd heeft me al meegenomen,’ zeg ik te­gen Rachida, de verzorgster, wanneer ze me ‘s ochtends uit bed helpt. Ik zeg het om haar te zien lachen. ‘Je kent de engel van de tijd toch? Hij zou de engel van de wraak kunnen zijn of de engel der victorie. Maar hij is ook de engel van de slaap en de Melancholie van Dürer.’
‘Ja, mevrouw Helena. Uw engelen zijn ingewikkeld.’  ( p 11)
 
De engel van de tijd, dat is de engel van de melancholieke kunstfilosoof Walter Benjamin, die een schilderij van Paul Klee bezat, Angelus Novus.
Hij schrijft erover (ik heb nog geen vertaling gevonden, en wil mezelf hieraan niet de vingers verbranden) :
 

Paul Klee, Angelus Novus
 
 
“Es gibt ein Bild von Klee, das Angelus Novus heißt. Ein Engel ist darauf dargestellt, der aussieht, als wäre er im Begriff, sich von etwas zu entfernen, worauf er starrt. Seine Augen sind aufgerissen, sein Mund steht offen und seine Flügel sind ausgespannt. Der Engel der Geschichte muß so aussehen. Er hat das Antlitz der Vergangenheit zugewendet. Wo eine Kette von Begebenheiten vor uns erscheint, da sieht er eine einzige Katastrophe, die unablässig Trümmer auf Trümmer häuft und sie ihm vor die Füße schleudert. Er möchte wohl verweilen, die Toten wecken und das Zerschlagene zusammenfügen. Aber ein Sturm weht vom Paradiese her, der sich in seinen Flügeln verfangen hat und so stark ist, daß der Engel sie nicht mehr schließen kann. Dieser Sturm treibt ihn unaufhaltsam in die Zukunft, der er den Rücken kehrt, während der Trümmerhaufen vor ihm zum Himmel wächst. Das, was wir den Fortschritt nennen, ist dieser Sturm.”-
Walter Benjamin, Über den Begriff der Geschichte, 1938.
 
Wat kunnen we, wat weten we eigenlijk als we de puinhoop van de geschiedenis proberen te overzien en te herinneren? 
 

 
Een melancholieke engel zit ook op Dürers beroemde en hierboven in Godenslaap genoemde ets “Melancholia I”, die de zwaarmoedigheid van het moderne geleerdenleven laat zien, en die  later door Goethe’s Faust zo goed in woorden werd gevat:
 
“Habe nun, ach! Philosophie,
Juristerei und Medizin,
Und leider auch Theologie
Durchaus studiert, mit heißem Bemühn.
Da steh ich nun, ich armer Tor!
Und bin so klug als wie zuvor;
Heiße Magister, heiße Doktor gar
Und ziehe schon an die zehen Jahr
Herauf, herab und quer und krumm
Meine Schüler an der Nase herum-
Und sehe, daß wir nichts wissen können!
Das will mir schier das Herz verbrennen.
Zwar bin ich gescheiter als all die Laffen,
Doktoren, Magister, Schreiber und Pfaffen;
Mich plagen keine Skrupel noch Zweifel,
Fürchte mich weder vor Hölle noch Teufel-
Dafür ist mir auch alle Freud entrissen,
Bilde mir nicht ein, was Rechts zu wissen,
Bilde mir nicht ein, ich könnte was lehren,
Die Menschen zu bessern und zu bekehren.
Auch hab ich weder Gut noch Geld,
Noch Ehr und Herrlichkeit der Welt;
Es möchte kein Hund so länger leben!”
 
Uit teleurstelling met de schoolse wetenschap begint Faust aan magie; hij gaat dus op zoek naar het “Wilde denken”.
 
Ook de “Godenslaap’ is een zoektocht naar een andere werkelijkheid dan de alledaags-rationele; een zoektocht naar het tijdloze paradijs van het kind en naar het geluk van het lezen. De ‘Godenslaap’ is een filosofische roman die in de Walter Benjamin/Proust-traditie staat.

De oude vertelster: “Elke ochtend ga ik met mijn tong over mijn gebit, trots dat ik nog alle mijn kiezen heb, en lees in braille de grijns van de doodskop af in mijn vlees. Als memento mori volstaat dat.” Prachtig geformuleerd. Later gaat het zelfs over de schedel en het stilleven – zie mijn blog Stillevens van Picasso - :” [..] het hoofd van een dode dat in mijn hand lag als de welving van een gebroken kruik” (p 203).
 

‘Godenslaap’ vertelt in zorgvuldige, intieme beelden over de verschrikkingen van de oorlog.
 
Een belangrijk thema is de “obsceniteit“ van de dood en de oorlog:
 
“OBSCEEN was ook  de dood van Amélie Bonnard, als uit het niets getroffen [...]” (p 189)
 
“Obsceen is het woord dat ik herhaal. Obsceen de aanblik van Amélie Bonnard, ‘s middags nog een kind dat voor de spiegel haar lokken achter haar oren zal hebben ge­legd voor ze de rouge van haar moeder op haar wangen smeerde, tegen de avond een dood kindvrouwtje in een bruidsjurk. Haar schoenen leken niet te passen, te ruim om haar hielen te liggen, de handschoentjes te precieus, de paternoster te pathetisch, de sluier die we over haar hoofd en het verband getrokken hadden te etherisch in het licht van de kaarsvlam.” (p 205)
 
Mortier volgt hier Coetzee’s alter ego Elisabeth Costello en haar bespiegelingen over de obsceniteit van geweld en van de literatuur die geweld beschrijft (“Het probleem van het kwaad” in: “Elisabeth Costello”)
 

In de grote internationale tentoonstelling over Theo van Doesburg in de Leidse Lakenhal, Van Doesburg and the International Avant-Garde: Constructing a New World zijn een aantal mooie kleurijke stillevens/ composities van Van Doesburg te zien.

Eerder heb ik over de stillevens van Picasso geblogged (Stillevens van Picasso/ Gemeentemuseum Den Haag) , en nu ik zie dat een stilleven in zijn abstracte vorm “compositie” wordt genoemd, denk ik, ja, daarom houd ik zo van stillevens, ze zijn in wezen al abstract.



Theo van Doesburg, Composition I (Still Life) 1916



Theo van Doesburg, Composition II (Still Life) 1916

Theo van Doesburg, Composition III (Still Life) 1916

een veertje kwam aan

als herinnering

aan de zwaan

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Claude Lévi-Strauss wordt niet gewaardeerd door brave burgers die hun libido vooral investeren in aanpassing, en die een verkorte rationaliteit prefereren boven zintuiglijkheid.
Lévi-Strauss waardeert namelijk het “wilde denken”.

Het zogenaamde wilde denken – magie en  mythe – ( “La Pensée Sauvage”)  is voor de net overleden Lévi-Strauss niet tegengesteld aan het wetenschappelijke denken maar loopt er parallel aan: beide vertalen zintuiglijke indrukken in verstandelijke begrippen en beide geven betekenis aan de culturen waartoe ze behoren.




Het ‘wilde denken’ is op de keper beschouwd even rationeel als het wetenschappelijke.

Net als Horkheimer en Adorno (en als Walter Benjamin die het Passagenproject de naam heeft gegeven)  wil Lévi-Strauss geen tegenstelling construeren tussen het voorwetenschappelijk magische denken en het wetenschappelijke denken, maar laat beide denkvormen in hun waarde. (Zie ook mijn blog Magie zonder magie ).

Vorig jaar verscheen een zeer leesbaar, verhelderend en kort boek over het denken van Lévi-Strauss van Ton Lemaire “Claude Lévi-Strauss. Tussen Mythe en muziek”.

“Het wilde denken” noemt Lemaire het moeilijkste en meest theoretische boek van Lévi-Strauss.

Lemaire:
“Om te beginnen is het ‘wilde denken’ niet het ‘denken van de wilden’. Er wordt mee bedoeld een universele eigenschap van de menselijke geest, die ook bij ons, modernen, nog bestaat, zij het meer in de marge van onze samenleving: in kunst en poëzie, bij het knutselen en in sommige vormen van weten bij het volk. Deze vorm van denken is sinds de opkomst van filosofie en wetenschap in onze geschiedenis meer en meer verdrongen en mis­kend geraakt, maar ze is niet minder redelijk, alleen haar midde­len verschillen. ‘Wild’ denken en wetenschap zijn geen ongelijke stadia in de ontwikkeling van de geest, maar ‘twee strategische niveaus’ waarop de werkelijkheid gekend kan worden, de een dichtbij zintuiglijke waarneming en verbeelding blijvend, de andere op een zekere afstand begrippen construerend.’ Elke denkwijze heeft de neiging haar eigen objectiviteit te overschat­ten en andere te onderschatten; maar ‘de mens heeft altijd even goed gedacht’, alleen doel en middelen kunnen verschillen.[...]

Lévi-Strauss benadrukt hoezeer het wilde denken nieuwsgie­rig is, geïnteresseerd is in zo veel mogelijk kennis, los van prak­tisch nut. De kennis die inheemse samenlevingen van bijvoor­beeld hun omgeving hebben, is verbluffend. Vaak onderscheiden ze meer dier- en plantsoorten dan de wetenschappelijke zoölogie en botanie. Alle dingen en wezens worden onderscheiden, gedif­ferentieerd, geclassificeerd in complexe en verfij nde taxonomieën. Met andere woorden: men brengt voortdurend orde aan in de waarneembare wereld, net als 00 k de westerse wetenschap primair begint met het opstellen van taxonomieën. Maar dit ordenende denken, dat bovendien niet rust voor het een totaalbeeld van de wereld heeft, beweegt zich op het vlak van een ‘concrete logica’, namelijk een logica van de ‘zintuiglijke kwaliteiten’ en niet – zo­als onze wetenschap – met formaliseerbare, abstracte, kwantita­tieve concepten.

Een dergelijk denken is dus alles behalve een ‘mystieke parti­cipatie’ vanuit een soort oer-eenheid van mens en wereld. Men classificeert en men verkent de werkelijkheid in termen van de zintuiglijkheid zelf, in een denken dat nog niet begrippen con­strueert op afstand. Het lijkt onwetenschappelijk omdat de we­tenschap vanaf de i zde eeuw zich heeft gericht op de ‘primaire’ eigenschappen van de dingen (kwantificeerbaar) en de ‘secun­daire’ aspecten (geur, kleur enzovoort) – dus al dat wat zintuigen en verbeelding het meest treft – terzijde heeft geschoven als sub­jectief en oppervlakkig. Het is nu de basis intuïtie van Lévi­Strauss om de ratio aan te tonen van deze secundaire kwaliteiten en daardoor de logica van het concrete, die opereert in het veld van de zintuiglijke kwaliteiten, te integreren in de hoofdstroom van het (natuur)wetenschappelijk denken. Op die manier her­ontdekt en rehabiliteert de wetenschap de ‘onuitputtelijke les­sen van een zinruiglij ke wereld die ze eerst had gemeend te moe­ten afwijzen’.’ Zo schrijdt de moderne wetenschap voort door haar kaders te verruimen en zodoende datgene te integreren wat ze eerst als irrationeel had afgewezen. De rationaliteit van het wilde denken wordt beseft op het historische moment dat de na­tuurwetenschappen deze secundaire kwaliteiten weer gaan be­trekken in hun onderzoek en de geschiedenis van de kennis wordt zo een ‘gesloten systeem”. Vooruitgang van de weten­schap (als die er al is) vindt alleen plaats, stelt Lévi-Strauss, door­dat ze’ een poging doet om archaïsche etappen van haar ontwik­keling weer toe te eigenen’.”” ( p 60 ff)

————————————————–

NRC columniste Louise Fresco schrijft mooi over Lévi-Strauss ( 10-11-2009)

“Lévi-Strauss is [...] een van de wetenschappers die ons wereldbeeld blijvend veranderd heeft, op hetzelfde niveau als Darwin. Zoals Darwin aantoonde dat wij deel uitmaken van een lange evolutionaire keten, liet Lévi-Strauss de eenheid zien in de verrassende verscheidenheid van de mensheid. In beide gevallen gaat het erom dat wij niet uniek zijn, niet als dier en niet als sociaal wezen.

Door die eenheid in mentale modellen hebben mensen de mogelijkheid elkaar werkelijk te begrijpen, hoe bizar, primitief of afwijkend de ander op het eerste gezicht lijkt. Daarmee heeft Lévi-Strauss tevens de basis gelegd voor een universeel humanisme dat de grenzen van ras en religie overstijgt. Hij gaf daarmee ook een uitwerking van het gedachtengoed van de Unesco, de organisatie van de Verenigde Naties voor onderwijs, wetenschap en cultuur, die zich na de Tweede Wereldoorlog mede tot doel stelde om het racisme en de ontmenselijking die leiden tot genocide voor altijd uit te bannen.
De inzichten van Claude Lévi-Strauss krijgen een nieuwe actualiteit in deze tijd waarin de nadruk weer ligt op verschillen tussen bevolkingsgroepen en op de eigen identiteit. De wijze waarop uiterst rechts de islam en islamistische medeburgers demoniseert, is niet veel anders dan hoe er in de jaren dertig in Brazilië over indianen werd gedacht (om maar over het fascisme van die tijd te zwijgen). Niet alleen delen bijna alle mensen ter wereld het identieke verlangen naar decent werk en de vrijheid om hun kinderen naar eigen inzicht op voeden, de manier waarop zij over de wereld denken verschilt niet fundamenteel. Lévi-Strauss stelde dat etnische afkomst en ras mentale constructies zijn. Daarin wordt hij nu volledig bevestigd door het modernste dna-onderzoek naar de evolutie van de mens.”

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Koud, regen.
Spit in mijn rug.
Hond mag niet eten
vanwege operatie vandaag.

Oh bahhhhhh.


Ik houd me redelijk vrolijk met mijn passiebloemen count down.
Ze geven het nog niet op.
Echt waar.
Minimaal zes heb ik vanochtend gezien door natte brillenglazen.



Passiebloem, Leiden 4 nov 2009

Ik maak nu elke dag foto’s en zal hier nog de laatste dag vermelden dat er passiebloemen waren (met foto!)


Jan Toorop, Novembermiddag, 1885

Nu te zien in het Gemeentemuseum Den Haag in  ”Voorbij de horizon”


———————————————————————–

6 nov 2009 Passiebloem Leiden

Volgens Leidse wetenschappers ondermijnt Wilders de sociale cohesie.
 
Wilders-aanhangers kunnen het hiermee nauwelijks oneens zijn, lijkt me, alleen zullen zij zeggen dat het nodig is de sociale cohesie te ondermijnen teneinde het multiculturalisme te verzwakken.

 
 
 
 
 

 
 
Wrang is wel dat een van de belangrijkste intellectuele steunposten van Wilders, de Leidse  hoogleraar Afshin Ellian, uitgerekend hoogleraar sociale cohesie is. Hij werd benoemd onder volkomen onduidelijke omstandigheden. Zijn kwalificatie voor hoogleraar “sociale cohesie” is niet bekend.
 
 
 
 
 
 
 
 Een andere Leidse hoogerlaar (Cleveringahoogleraar 2007), Kees Schuyt, energieke tegenstander van Ellian en van de Edmund Burke stichting die Wilders groot heeft gemaakt, heeft veel gepubliceerd over sociale cohesie.
 
Het is helemaal niet zo dat Schuyt pleit voor een sociale cohesie. Nee, hij zegt dat er ook te  veel sociale cohesie kan bestaan. Dan ontstaat er een “schier onontkoombaar wij-gevoel, en iedereen die daarbuiten valt wordt beschouwd en behandeld als vijandig.” ( Trouw, 3-2-2007) In die zin klopt het wel dat een man als Ellian, die de islam beschouwt als de pest, hoogleraar sociale cohesie is.
 
“Kees Schuyt: In de politieke discussies worden sociale cohesie en integratie vaak als synoniemen gebruikt. Dat is niet terecht en veroorzaakt veel verwarring. Vaak wordt niet beseft dat cohesie een chemisch begrip is dat iets zegt over de aantrekkingkracht tussen moleculen, over de mate waarin die aan elkaar kleven. Wanneer je zegt dat mensen aan elkaar kleven, dan heeft dat snel een negatieve connotatie. Het is een goed bewaard sociologisch geheim dat er ook te veel sociale cohesie kan zijn. Wanneer de neuzen allemaal één richting uit wijzen, wanneer er een sterk wij-gevoel heerst, is dat nadelig voor groepen die daar niet bijhoren. In nazi-Duitsland was in de jaren dertig sprake van een sterke sociale cohesie, zonder ruimte voor afwijkingen en kritiek, waarbij één groep en enkele andere afwijkende groepen zoals de zigeuners nadrukkelijk werden buitengesloten en vervolgd. Integratie daarentegen is iets anders. In een goed geïntegreerde samenleving is de verhouding tussen ik en wij, tussen het individu en de groep, in evenwicht. De individualiteit van mensen wordt niet door het collectief onderdrukt. Bovendien bestaat de samenleving niet uit één collectief, maar uit verschillende groepen, waartussen ook een evenwicht bestaat. Wanneer er één dominante groep is, is er tevens ruimte voor diverse minderheden. In tegenstelling tot sociale cohesie is integratie een dynamisch evenwicht binnen een systeem.“ (De Groene Amsterdammer, 15-12-2006)
 
 
Kees Schuyt, en ik met hem, pleit voor pluriformiteit in plaats van sociale cohesie.

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Vannacht had ik een merkwaardige en belangrijke droom.
 
Eerst de voorgeschiedenis van deze droom:
Zoals jullie weten ben ik erg veel bezig met de maan (in de kunst en in de natuur), en heb ik al lang de maan als mijn avatar.
 
Een paar dagen geleden zeg ik een mooi schilderij van Lucebert waar een aantal kern-elementen en metaforen van mijn leven samenkomen ( …toevallig ben ik namelijk ook bezig met Apollinaire..)
 
“De droom van Apollinaire”
 

Lucebert, De droom van Apollinaire, 1972
 
[Meer schilderijen van Lucebert klik hier]
 

Nu mijn droom.
 
Ik droomde over een belangrijke relatie die over is, en ik zag in mijn droom de maan- als een maan en een schedel…
 
Ik herinner me niet de merge tussen schedel en maan ooit te hebben gezien, maar op internet zijn er veel versies van te vinden.
 

Maan schedel

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Henk Müller recenseert vandaag in de Volkskrant “Het andere Iran” van Peyman Jafari.

“[...] Een aanzienlijk breder perspectief biedt ‘Het andere Iran’ van de Nederlandse politicoloog Peyman Jafari. De laatste twee eeuwen van de Iraanse geschiedenis beschrijft hij als een cyclus van winters die op lentes volgen. Het is een treffend beeld: de eerste lente is de Constitutionele Revolutie van 1905, waarin een gekozen parlement de macht van de sjah inperkte. Daarna volgen steeds experimenten met democratie en hervorming, die slecht aflopen. Nu zit Iran in de winter van Ahmadinejad, na de lente van Khatami.
Toch is Jafari niet pessimistisch. Iran is een bruisende samenleving met ‘genoeg interne krachten’ om haar eigen lot te kunnen bepalen – een zomer is niet uitgesloten. Jafari biedt een helder inzicht in de krachten die Iran maken tot wat het is, en tot wat het hopelijk eens zal worden.”


En in de NRC van 5 juni schreef Carolien Roelants:

“De Nederlands-Iraanse politicoloog Peyman Jafari bekijkt zijn onderwerp [...] op afstand; hij gaat bij niemand langs, maar laat de geschiedenis van het land spreken. Aan de hand daarvan wil hij tegengif verschaffen tegen niet alleen het beeld van Iran als totalitaire, fundamentalistische staat, maar ook tegen het tegenovergestelde clichébeeld van een eigenlijk westers Iran met hippe jongens en meisjes die de islamitische regels negeren. Iran is anders, is eigen, betoogt Jafari. De ondertitel van zijn nuttige boek, – ‘van de revolutie tot vandaag’ – duidt niet op de islamitische, maar op de constitutionele revolutie van begin vorige eeuw waarmee de Perzen al een hele vroege aanzet gaven tot democratisering. De islamitische republiek is de erfgenaam van de moderne idealen die toen werden geboren, al heeft ze die bepaald niet gerealiseerd. Niettemin is er een bruisende samenleving, die in staat is haar eigen lot te bepalen. Laat het buitenland in vredesnaam niet tussenbeide komen, is zijn boodschap.”


In zijn boek gaat Peyman Jafari onder meer in op

-        de ontwikkeling in Perzie: zoroastrisme en de opkomst van de islam; Iran en het sji’isme;

-       de ontmoeting en relatie met het westen en economische ontwikkeling; religie, filosofie en verlichting: bijdragen van Iraanse intellectuelen aan algebra, natuurkunde, geneeskunde;

-       de Constitutionele Revolutie (1905-1909): ondermijnde democratisering;

-       de autoritaire modernisering onder de Pahlavi’s;

-       de revolutie van 1979, Khomeini;

-       Rafsanjani en de wederopbouw; van populisme naar neoliberalisme;

-       Khatami en politieke hervormingen; religieuze intellectuelen en secularisering; vrouwenrechten; arbeidersbeweging;

-       Ahmadinejad en de terugkeer van het populisme; Iran, de vs en het nucleaire programma.


Uit de inleiding:

“Sinds de revolutie van 1979 die de sjah van zijn Pauwentroon stoot­te, staat Iran onafgebroken in de schijnwerpers.
[...] Drie decennia later blijft de Iraanse Revolutie intrigeren, vooral door de paradoxen waarmee ze het land heeft opgezadeld. De krachten die ze losmaakte, zijn nog lang niet uitgewerkt.”

Jafari keert zich tegen het door rechtse denktanks ( AEI; Edmund Burke Stichting) uitgedragen Samuel-Huntington-“clash-of-civilazations”-model:

“De aanhangers van de ‘botsing tussen beschavingen’ gaan uit van een mythische essentie in de islam die landen als Iran in de richting van dictatuur, terrorisme en botsing met het dernocrati­sche en seculiere Westen drijft. Terwijl het Westen gekenmerkt wordt door dynamiek, worden de islamitische landen als statisch gezien. Alles wat zich voordoet, wordt uiteindelijk tot de islam te­ruggevoerd. Deze overdreven obsessie met de islam heeft ervoor gezorgd dat de rol van politiek, sociale tegenstellingen en econo­mische ontwikkelingen aan onze ogen onttrokken wordt.  Iro­nisch genoeg zijn het juist de conservatieven in Iran die denken dat hun versie van de islam het allesbepalende zou moeten zijn. Ook zij geloven, net als hun neoconservatieve collega’s in het Westen, in de uitzonderlijkheid van de islamitische land en die de­mocratie, vrouwenrechten en allerlei vrijheden onmogelijk zou maken.
Wie de ‘botsing tussen beschavingen’ als vertrekpunt neemt, komt onvermijdelijk uit bij banale ‘analyses’ of eindigt met oor­logsverklaringen.’” ( p 11)


….Inderdaad “Bombardeer Iran” kopte het bladje van de Burke Stichting ‘Opinio’.


Peyman Jafari beschrijft niet alleen het fundamentalistisch Iran.

“ ’Het andere Iran’ zijn de vrouwen en mannen, met en zonder reli­gieuze ideeen, die dat project [van de onvoltooide revolutie] vandaag voortzetten. De obstakels die ze op hun weg vinden zijn niet gering. Aan de ene kant bevin­den ze zich tegenover hun eigen politici die keer op keer de roep om fundamentele veranderingen met repressie beantwoorden. Aan de andere kant worden hun pogingen ondermijnd door de economische sancties en de militaire dreigementen door het Wes­ten.
Ondanks deze problemen is er een bruisende samenleving in Iran ontstaan, die hunkert naar verandering en waarover de Isla­mitische Republiek steeds minder controle heeft.” ( p 186)


Jafari noemt in hoofdstuk 1 de architectuur van steden als Persepolis en de ingenieuze Perzische irrigatie- en communicatiesystemen.

Hier twee foto’s uit de (inmiddels afgelopen) tentoonstelling ‘Iran in vogelvlucht’ (in het Leidse Rijksmuseum van Oudheden), gemaakt door de Zwitserse fotograaf Georg Gerster.



Persepolis



Qanat ( irrigatiesysteem)

Antisemitische en anti-joodse opvattingen zijn helaas verbonden met  de centrale leerstukken van het traditionele katholicisme.

Wie zich interesseert voor de geschiedenis van het Nederlandse katholicisme en antisemitisme, moet het dikke boek van Marcel Poorthuis en Theo Salemink, Een donkere spiegel (2006)  gaan lezen. Dit valt in eerste instantie niet mee omdat het 1000 pagina’s betreft, maar in tweede instantie weer wel, omdat elk hoofdstuk voorzien is van een uitstekende beknopte samenvatting.

Poorthuis/Salemink  betogen en tonen aan, dat weliswaar katholiek antisemitisme niet gezichtsbepalend is geweest is voor het katho­licisme in zijn geheel vanaf 1870 in Nederland, maar desalniettemin structureel voorkwam bij een niet al te kleine minderheid katholieken. Terwijl binnen de kerk vaak principiële kritiek werd uitgeoefend op het binnendringen van het moderne antisemi­tisme in kerk en maatschappij, hield zich een “katholieke mengsel” van religieus antisemitisme en modern antisemitis­me bij bepaalde katholieke groeperingen.

Enkele conculsies van Poorthuis Salemink betreffende het katholiek antisemitisme ( p 799-803) :

1. “In de laatste decennia van de 19de eeuw heeft er een felle vorm van katholiek antisemitisme bestaan, gevoed door buitenlandse bronnen, waarin moderne (quasi)wetenschappelijke beschouwingen een rol speelden, naast religieuze motieven zoals de mythen over ‘godsmoord’, vermeende immoraliteit van de Talmoed en rituele moord. Dit felle antisemitisme kwam voor in ultracon­servatieve katholieke kring en was een mengeling van oudere religieuze en modernere seculiere motieven.”

2. “Het religieus geïnspireerde katholieke antisemitisme aan het einde van de 19de eeuw bleef, anders dan vaak gedacht is, niet verschoond van raciale motieven; het sprak over de etnische ‘vreemdheid’ van de joelen en pleitte op grond daarvan nadrukkelijk voor beperking van joodse burgerrechten bin­nen de nieuwe nationale staat. “

3. “De – nog steeds niet formeel herroepen – kerkelijke verordeningen van het Provinciaal Concilie van 1865, herhaald in 1924, over het verbod op familiale omgang met joden en op een vast dienstverband bij joodse werkgevers had­den aanvankelijk het doel om katholieken af te grenzen tegen ‘andersden­kenden’ [...] , maar werden eind 19de eeuw door onder anderen pater Gerlachus van den EIsen gebruikt als legitimatie voor een sociaal-economisch antisemitisme.”

4. “Binnen de sociale en politieke organisaties van de katholieke zuil ontwikkel­de zich tijdens het interbellum in bepaalde kringen een sociaal-economisch en politiek antisemitisme, dat onder de invloed stond van de zogenaamde ‘Oostenrijkse school’ van professor Eberle. Raciale motieven ontbraken, reli­gieuze motieven niet (bijvoorbeeld ‘aards messianisme’ van de joden toen en nu). Dit antisemitisme was ingebed in een radicaal moreel antikapitalisme.”

5. “Binnen het katholiek-culturele milieu bestonden groeperingen, met name te lokaliseren binnen de beweging van de ‘Katholieke Jongeren’, die in de jaren dertig hun afkeer van de democratie en keuze voor een corporatieve staat gingen verbinden met een felle vorm van antisemitisme, soms met inbegrip van raciale motieven. In dit antisemitisme speelden religieuze ele­menten geen rol van betekenis.”

6. “In het kerkelijk-theologisch milieu traden bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog auteurs als Johannes van der Ploeg en Tonny Ariëns naar voren die pleitten voor een politieke oplossing van het zogenaamde ‘joodse vraag­stuk’ op grond van een etnisch-raciale visie. Zij wilden de burgerrechten van de ‘vreemde’ joodse minderheid beperken. Religieuze motieven speelden hier geen rol. Men kan het een extreem-rechtse modernisering noemen. “

7. “Na 1945 verdween het antisemitisme niet onmiddellijk in katholieke kring. Het kreeg zelfs een nieuw (derde) leven in bepaalde katholieke kringen die de politieke afwijzing van de staat Israël legitimeerden met een hernemen van bepaalde anti-joodse vooroordelen. “

Van Alib de tip: “Een goed vervolg: Dr LMH Joosten; Katholieken en facisme in Nederland, 1920 – 1940.” Klik hier voor inleiding en samenvatting!\

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Vandaag opende in het Stedelijk Museum in Schiedam een tentoonstelling met monumentale schilderachtige tekeningen van “slangenbezweerder” Iris van Dongen, “Suspicious”.

Deze tekeningen zijn niet alleen mooi, maar ook technisch zeer interessant. Sacha Bronwasser schrijft in de bijhorende catalogus dat de tekeningen bestaan uit een ondertekening in felle kleuren pastelkrijt, waar dan lagen van krijt en houtkool overheen worden gezet, die met de vingers in het papier worden gepoetst.

Deze tekeningen sluiten ook sterk aan bij mijn eigen thema’s in mijn gedichten en foto’s op het blog (zie kader rechts voor mijn slangenblogs).
Toch kan ik mij niet vinden in de interpretatie die zowel de site van het museum alsook de begeleidende catalogus geven van deze schilderijen .  Daar worden de afgebeelde vrouwen beschreven als heldinnen, die de controle hebben over zichzelf, de natuur en het beest in de mens.
“Zij zijn de hogepriesteressen van de vrouwenmacht.”

Dit is – gelukkig-  niet op alle tekeningen zo; er zijn ook tekeningen mit passieve of melancholieke vrouwen te zien. Ik kan mezelf niet vinden in een simpel vrouwen-als-heldinnen-en-godinnen-verhaal net zo min als ik een mannen-als-goden-en-helden-verhaal interessant vind.

Ik houd van gevaarlijke slangenvrouwen, zoals van Medusa.

En hier…mijn nieuwste eigen slangenkuil…

———————————————————————————————————————

Door het ijs gezakt: Georg Heym


“IJs vinden Duitsers maar eng” schrijft Sander van Walsum vandaag in een geestig artikel in de Volkskrant (p 4).

Van Walsums artikel doet  me sterk denken aan de Duitse dichter Georg Heym, die in 1912 in Berlijn door het ijs in de Havel zakte.

Günter Grass heeft een hoofdstuk in zijn boek “Mein Jahrhundert”, 1912, aan Heym gewijd. Hier het aquarel dat Grass bij dit hoofdstuk had gemaakt.

En hier Heyms griezelig oorlogs-ijs- gedicht dat misschien ook in deze tijden van ijs en oorlog (Gaza) past.

Maanondergang Katwijk, 11 januari 2009, 8.00

Maanopgang, Rijn-Schiekanaal Leiden, spoorwegbrug, 11 januari 2009, 18.30

“Kapitalisme leidt niet automatisch tot democratie”: dat is de essentie van een aantal opstellen van Ian Buruma, Erasmusprijswinnaar 2008 en Cleveringahoogleraar aan de Universiteit Leiden. Hij werkt dit in detail  uit aan een aantal vorbeelden, zoals Abu Dhabi ( waarover hij in het NRC-Magazine ‘M’ schreef op 1 november) , en aan het voorbeeld China en Singapore in zijn opstel “AsiaWorld” in de bundel ‘Het circus van Max Beckmann’.

In zijn opstel over Abu Dhabi beschrijft Buruma hoe in de Golf “het kapitalisme, de westerse cultuur en de religieuze orthodoxie tot één geheel gesmeed” worden:

“In Abu Dhabi en elders in het Oosten en het Midden-Oosten betekent rijkdom dat mensen naar believen een keuze kunnen doen uit wat de westerse wereld te bieden heeft. Kapitalisme en een feodale dictatuur, tassen van Prada en de orthodoxe islam. De afgelopen driehonderd jaar heeft het Westen anderen zijn normen opgelegd, ten goede of ten kwade. Nu beschikken sommige van die anderen over de financiële middelen om die normen af te wijzen en toch van hun rijkdom te genieten.

Abu Dhabi is waarschijnlijk niet de toekomst; het is een toekomstfantasie, een glinsterend modern themapark van moderniteit, waar alles wat niet te beheersen valt wordt geweerd – een autoritair Disneyland met moskeeën. Toch begint iets van die cultuur onze wereld al te kleuren – een cultuur van eindeloos shoppen, van strak geregisseerde ceremonies à la Olympische Spelen, van voor de massatoerist opgedofte geschiedenis en van dag en nacht doorgaand vermaak dat de neiging tot eigenzinnigheid afstompt. Het idee dat dit zou kunnen lukken lijkt nog het meest aannemelijk in relatief kleine oorden, zoals Singapore en de Golfstaten. De rest van de wereld is te chaotisch, te gewelddadig en te arm om te voldoen aan utopische droombeelden van een volmaakte orde. En ik denk dat dat een zegen is.”

Buruma over ”AsiaWorld”:

“… Als er ooit een blauwdruk voor een postmaoïstisch China bestond, zou die eruit hebben gezien als Singapore. Dit nieuwe Aziati­sche model, dat ook iets te danken heeft aan Zuid-Korea toen het nog door militaire regimes werd bestuurd en aan het Chili van Pinochet, zet de ideeën van degenen die nog als vaststaand feit aannemen dat het kapitalisme onvermij­delijk tot liberale democratie leidt – met andere woorden, dat een vrije markt voor goederen automatisch resulteert in een vrije markt voor ideeën – op losse schroeven. In het geval van Chili, Zuid-Korea en Taiwan bleek dat waar te zijn, maar er was niets onvermijdelijks of automatisch aan.” (p 160)

Singapore is voor Buruma hét voorbeeld van autoritair kapitalisme, en hij vreest dat China en andere landen het voorbeeld Singapore zal volgen:

“Singapore op het formaat van een continent, het glorieuze model van een autoritair kapitalisme [...] , begroet door alle onderdrukkende regimes, bedrijfsleiders en andere pleitbezorgers van het krachteloze, geïnfantili­seerde goede leven: de hele wereld een gigantisch thema­park, waar voortdurend plezier en spelletjes het vrije den­ken overbodig maken. ” (p 165)

Interessant is het om hier de brug te slaan tussen Buruma’s teksten en de ideologie van verwoede Buruma-criticus Ruud Zweistra. Zoals bekend is Zweistra een grote aanhanger van de confuciaanse leer, en wel in een zeer autoritaire variante.

Buruma is zeer kritisch over dit soort confucianisme:

“[...] In zekere zin is Singapore een karikatuur, een miniatuur­voorstelling van de Chinese politiek. Lee’s mandarijnen zor­gen ervoor dat alle Singaporezen zich gedragen volgens een autoritaire versie van de confuciaanse ethiek, ooit wijd en zijd bejubeld als Aziatische waarden: spaarzaamheid, hard werken, gehoorzaamheid aan het gezag, opofferen van indi­viduele belangen ten behoeve van de belangen van de ge­meenschap, en geen kritiek op het regeringsbeleid behalve ‘constructieve’ ideeën over hoe dat doeltreffender kan wor­den opgelegd.[...]” (p 159)

“[...] Japan, geregeerd door bu­reaucratische mandarijnen, min of meer corrupte politici van de Liberaal Democraten en vertegenwoordigers van grote bedrijven, is een paternalistische staat die in veel op­zichten past in de confuciaanse traditie: gehoorzaamheid in ruil voor orde, veiligheid en een volle rijstkom.

Intellectuelen, die zo vaak de bron van politieke oppositie zijn, hadden in confuciaanse samenlevingen traditioneel de status van loyale adviseur van de heerser. In theorie was het de plicht van wijze mannen om de heersers te wijzen op hun fouten als zij van het rechte pad afweken. In de praktijk moest je een moedig man zijn om dat te doen. Er waren er altijd wel een paar die zo moedig waren, en ze betaalden daar vaak een hoge prijs voor.[...] ” (p 162)

Dat laatste is het vermoedelijk wat Ruud Zweistra bedoelde met zijn uitspraken over mensen die gaan hangen (hij had op een eerdere blog van mij geschreven dat mensen als Ian Buruma zouden gaan hangen..)

Ik zoek mijn vernieuwing
niet in het ochtendgloren
Ik zal spelen en dromen
in de avondschemering


Willem Mesdag, Schemering [ Gemeentemuseum Den Haag 'XXste eeuw']

Herman Gorter, Ik zat eens heel alleen te spelen

“Ik zat eens heel alleen te spelen
op een gedachteharp, de kelen
van schemering en duisternis om mij
fluisterden liedjes, het leek tooverij.

Mijn vingers en mijn oogen teeder gleeden
langs gele snaren, boven en beneden
bleven ze langer, want ik wist niet wat
ver achter in gedachtenvlakte zat.

Een kinderbeeldje, dat is òpgerezen
zwierig in haar gewaad, ze had te lezen
gezeten in haar vreemd gedachtenboek,
nu stond ze in een geelen rimpeldoek.

Nu kwam ze dichter bij, we zijn gekomen
midden ter vlakte onder heel wat boomen,
we spraken niet, want boven zei de wind
al mijn gedachten en die van het kind.

Maar te dansen zijn we wel gegaan
heen en weer, op en neer, een lange baan
van luchtige passen, voeten beurteling
omhoog, omlaag, als rozenbuiteling.

Te dansen zooals twee rozen gaan
rozeroode rozen tusschen groene blaan
samen gesproten van uit eene steel,
twee windewiegelingen, geen geheel
maar altijd twee, hoewel ze ongescheiden
het leven doordansen met hun roode beiden.

Zoo dansten wij, mijn vingers scholen in
‘t geelglimmende fluweel, een diepen zin
voelden ze daar van ‘t levende dat edel
in ‘t gele woonde, en de windevedel
blies uit een adem van een gele stof
zooals een zonneschijn in bloemehof.

Wij zeiden altijd niets maar sprongen om ons om -
haar gouden oogen fonkelden, haar lippen bleven stom -
de wind zei àl gedachten en de dansemaat
die fonkelde in diamant op haar gelaat.

Maar eind’lijk zei ze goeien dag en is weer weggegaan,
op hare lippen danste lach, haar kleed was als de maan
zoo flikkerend om ‘t dansend lijf, zoo sprong ze heel, heel ver,
zooals de gouden maan eerst, toen zooals de gouden ster.

Ik ben zooals een oosterster, zij tintelt in het westen,
wij tweeën vogels weten wel de takken onzer nesten,
wij komen nog wel weer te saam, is het niet, is het niet,
dansende liefste, liefste, liefste, op windelied?

Maar onderwijl zit ik te spelen
op een gedachteharp, de kelen
van schemering en duisternis om mij
fluisteren liedjes, het lijkt tooverij.”

‘Ach, alle liefde is liefde voor denkbeelden, dat kan niet anders. Het is zoo mooi op de wereld, in elk hoofd een wereld, een beeld van andere dingen’. – ‘Ik heb aandrang om wat te zeggen, om buiten mezelf te gaan naar niet bestaande, verbeelde dingen’.

Beide citaten zijn uit brieven van Gorter, 1887 of 1888

Schemering in Katwijk gisteravond, 17.10

Nu te zien in het Gemeentemuseum Den Haag, in de tentoonstelling "Voorbij de horizon":
Twee bijzondere schilderijen van Jacoba van Heemskerck

 
jacoba van heemskerck, beeld_nr33 (zee met schepen), 1915
 
 

 
jacoba van heemskerck, compositie met blauwe bomen, 1920
 
 
ook in de tentoonstelling xxste eeuw  waren vier mooie schilderijen van jacoba van heemskerck te zien (over wie ingrid van den berg eerder uitvoerig heeft geblogged).

Vliegdennenbos, 1908

Twee bomen, 1910

Compositie no.1, 1912

Beeld no.65, 1917

Morgenochtend om 8 uur is het volle maan.

“Am Himmel aber erbleichte der Mond,
Er wurde immer trüber;
Gleich schwarzen Rossen jagten an ihm
Die wilden Wolken vorüber.”

Uit: Heinrich Heine, “Deutschland, ein Wintermärchen”
[speelt ook in november...]

12 november 20.30

12 november 16.50

11 november ca 17.00

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

“..all seem so unpromising…but then I am often unexpectedly compensated, and the thinnest yellow light of November is more warming and exhilarating than any wine they tell of.
The mite which November contributes becomes equal in value to the bounty of July.”
Henry David Thoreau, “I to myself“

November foto: Maria Trepp

November foto: Maria Trepp

Toen ik de foto’s en het Thoreau-citaat aan mijn zoon liet zien haalde hij Nescio uit de kast (letterlijk en figuurlijk), en zei dat daar ook de November, het water en de zon mooi in voorkwam:

Nescio, Mene tekel :

I De ontdekking

Bavink en Bekker liepen voorop, daarachter kwam Kees in z’n eentje, mij hadden ze met Hoyer opgescheept. Het was op een middag in November; achter ons stond ‘t lage zonnetje, midden boven den Zeeburgerdijk. Hoyer liep met z’n jas open, de eenige overjas die we met z’n vijven hadden. Het was een bijzonder mooie, zoele dag. Rechts in de diepte lagen de weilanden, bleekgroen en drassig. Voor ons uit, onder aan den dijk, stonden de boomen van ‘t Jodenkerkhof hoog en knoestig en hadden een lila weerschijn. Bleekblauw was de lucht boven ons; als wij ons omkeerden, zagen wij de zon in ‘t Spuikanaal schijnen en op de sjofele houten loodsen aan de overzij, de anders zoo onooglijke, grijze planken blonken in ‘t licht, de heele wereld om ons heen blonk in ‘t licht, de aarde gaf licht op en zoo ver als onze oogen reikten was de wereld van ons, en verder.

Langs de N 206 van Leiden naar Katwijk staan bij Valkenburg drie wondermooie kleurig-doorzichtige kunstpaarden.

deze bonte kunstpaarden  (genoemd  "vensters op het landschap" ) doen me denken aan de "ontaarde" paarden van franz marc.

franz marc, drei pferde, 1913
 
franz marc was met veel werken vertegenwoordigd op de nazi-tentoonstelling "entartete kunst". nu ik bezig ben met een serie blogs over de beeldenstorm hoort  de nazi-beeldenstorm zeker ook bij. marcs "turm der bauen pferde" van 1913 hing op de "entartete kunst".

Franz Marc, Turm der Pferde 1913

Franz Marc, Blaues Pferd 1, 1911
 

Franz Marc, Zwei blaue Pferde vor rotem Felsen, 1913
 
over Der Blaue Reiter zie ook:
 
Gabriele Münter en Wassily Kandinsky

Alexej von Jawlensky en Marianne Werefkin  

Wassily Kandinsky, ‘Een centrum ‘ (1924)

Kees-van Dongen, Paarden 1904

En hier nog eens moderne paarden uit de Marc-traditie.

In Uppsala/Zweden (waar ik familie heb en dus vaak kom) is aan een klein badstrandje aan het Mälarmeer in een oude boom houtsnijwerk te zien met vrolijke roze paarden. Misschien geen kunst met een grote K, maar zeer passend bij de omgeving, waar vroeger paarden op de wei stonden.

De naam van het kunstwerk is "Utrotad hästras" (=uitgeroeid paardenras; het Zweedse woord "häst" =paard hoort bij "horse" en "ros" uit hippos/equus; daarentegen "paard"/Pferd van paraveredus= postpaard).
 
De kunstenaar Mats Nyberg heeft dit jaar deze paarden met een motorzaag in de boom gezaagd.
 
—————————————————————————-
 
 

Paddestolen schieten omhoog in dit warm-vochtige weer, en vergaan net zo snel als zij zijn verschenen. 

“Een schijnsolide compromis van vorm en ontbinding”, wat ontzettend goed gezegd.

De paddestoel speelt ook in Alice in Wonderland een belangrijke rol, als magisch middel voor snelle groei en krimp:
There was a large mushroom growing near her, about the same height as herself; and when she had looked under it, and on both sides of it, and behind it, it occurred to her that she might as well look and see what was on the top of it.
She stretched herself up on tiptoe, and peeped over the edge of the mushroom, and her eyes immediately met those of a large caterpillar, that was sitting on the top with its arms folded, quietly smoking a long hookah, and taking not the smallest notice of her or of anything else.[...]

In a minute or two the Caterpillar took the hookah out of its mouth and yawned once or twice, and shook itself. Then it got down off the mushroom, and crawled away in the grass, merely remarking as it went,
‘One side will make you grow taller, and the other side will make you grow shorter.’
‘One side of WHAT? The other side of WHAT?’ thought Alice to herself.
‘Of the mushroom,’ said the Caterpillar, just as if she had asked it aloud; and in another moment it was out of sight.
Alice remained looking thoughtfully at the mushroom for a minute, trying to make out which were the two sides of it; and as it was perfectly round, she found this a very difficult question. However, at last she stretched her arms round it as far as they would go, and broke off a bit of the edge with each hand.
‘And now which is which?’ she said to herself, and nibbled a little of the right-hand bit to try the effect: the next moment she felt a violent blow underneath her chin: it had struck her foot!
She was a good deal frightened by this very sudden change, but she felt that there was no time to be lost, as she was shrinking rapidly; so she set to work at once to eat some of the other bit. Her chin was pressed so closely against her foot, that there was hardly room to open her mouth; but she did it at last, and managed to swallow a morsel of the lefthand bit. [...] ”

Bij Menno ter Braak, in Démasqué der Schoonheid, vond ik een schitterende formulering:

“[...] De paddestoel [...] staat even te figureren als een schijnsolide compromis van vorm en ontbinding en zinkt weer weg in de oerpap, waaruit hij voortkwam; hij heeft zijn rol volmaakt en magistraal gespeeld, ook als hij de mens niet diende in de champignonsoep; men kan hem niets verwijten.”

“[..]

Pat Andrea heft ook hiervan een mooie illustratie gemaakt, waar Alice zelf samenvalt met de paddestoel.


Alice in Wonderland is absoluut geen sentimenteel boek, en wie goed leest zal zien dat de dood dus ook vaak om de hoek komt kijken.

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

Alice zelf…. een schijnsolide compromis van vorm en ontbinding, zoals wij allemaal.

.

De perfectie van het menselijke lichaam is bij Najjar kil en eendimensioneel, en ontdaan van alle gevoelens van pijn en angst.
A Brave New World bij Michael Najjar.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Maar waarom noemt Najjar dit “Laokoon”?

Het lijkt wel een politiek-filosofisch statement (hopelijk wel een ironisch statement): “Wij hoeven nooit meer bang te zijn!”

Met zijn “Laokoon” uit de serie “Bionic angel” plaatst Najjar zich in de lange traditie van de afbeeldingen van Laocoön.

Laocoöngroep
 
Uit Wikipedia:

“Gotthold Ephraim Lessing vergelijkt in “Laokoon oder Über die Grenzen der Malerei und Poesie” een uitbeelding van de dood van Laocoön met een beroemde, in Rome gevonden, beeldengroep met een beschrijving van datzelfde onderwerp in Vergilius’ Aeneis. Het wezenlijke verschil tussen beide benaderingen is volgens Lessing dat die van de poëzie duidelijk een voortschrijdende handeling is, waarvan de verschillende delen na elkaar, chronologisch, gebeuren, de ander daarentegen (die van de beeldende kunsten in het algemeen) duidelijk een statische handeling, waarvan de verschillende delen zich naast elkaar in de ruimte ontwikkelen. Poëzie is “tijdkunst”, de beeldende kunsten zijn “ruimtekunst”.

Johann Wolfgang von Goethe zag in de Laocoöngroep een meestersymmetrie.

Voor Johann Winckelmann, grondlegger van de (klassieke) archeologie, straalde Laocoöns beeld sereniteit en passie uit in plaats van angst. Bekend citaat: “edle Einfalt und stille Größe”

Schopenhauer haalt in De wereld als wil en voorstelling tijdens zijn uiteenzetting over beeldhouwkunst de discussie aan die er is geweest over het niet schreeuwen van Laocoön in deze beeldengroep. De meningen van Lessing, Goethe en Winckelmann worden aangehaald en tegengesproken. Volgens Schopenhauer is de verklaring voor het niet schreeuwen van Laocoön dat het uitbeelden van schreeuwen buiten het domein van de beeldhouwkunst valt. Een gebeeldhouwde schreeuw, zonder het geluid, zou zelfs lachwekkend overkomen, aldus Schopenhauer.”

Zadkine, Laokoön (1936)

Bij Zadkine: De hele groep is tot

———————————————————————————

Najjar heeft krassen had aangebracht op de mooie, te mooie, mensen en fotografieën, in het bijzonder de foto “Bionic angel”die de tentoonstelling de naam had gegeven.

De krassen laten zien dat de mooie- te mooie- oppervlakte wel degelijk bedreigd wordt!
 

Dit is vandaag de oproep van Burke-Stichting- vice-voorzitter Bart Jan Spruyt in de Volkskrant.
Ik val hem van harte bij.

Al jaren pleiten de Leidse oud-Cleveringa-hoogleraar Nasr Abu Zayd en anderen, zoals Mohammed Arkoun, in Nederland en internationaal voor een contextuele lezing van de koran.

Helaas worden de mensen zoals Abu Zayd, die voor een contextuele lezing van de koran  en voor een liberale islam pleiten niet alleen van de radicale islamieten afgewezen, maar ook van anti-islamitisch Nederland. Anti-islamitisch Nederland ( Cliteur, Ellian, Hirsi Ali, Hans Jansen, Ehsan Jami, Wilders) pleit namelijk voor een letterlijke lezing van de koran.

Spruyts Burke-collega Paul Cliteur bijvoorbeeld, Nasr Abu Zayds collega in Leiden, heeft nooit de dialoog gezocht met Abu Zayd.  Wel valt hij graag Abu Zayd en diens liberale visie op de islam persoonlijk aan.

In de NRC van 29-8-2006 vraagt Elsbeth Etty aan Afshin Ellian:” als er geen gematigde islam bestaat, maar er bestaan wel gematigde moslims [...] , zijn dezen dan afvallig?” Paul Cliteur, die Ellian naar Leiden heeft gehaald, heeft al een zeer duidelijk antwoord op Ettys vraag gegeven, namelijk: ja.

In twee uitgebreide artikelen in Civis mundi[1] heeft hij de moeite genomen de Leidse oud-Cleveringa-hoogleraar en inmiddels WRR-auteur, de liberale moslim Nasr Abu Zayd als moslim en als wetenschapper onderuit te halen ( onderuit te schoppen, zou ik liever willen schrijven). Cliteur schrijft over Abu Zayd, die in Egypte door de moslimfundamentalisten werd vervolgd: “Het is natuurlijk wrang wanneer iemand [die, M.T.] in zijn eigen land zoveel problemen heeft ondervonden met moslim-fundamentalisme in zijn nieuwe gastland te horen krijgt dat de fundamentalisten in zekere zin gelijk hadden. Toch moet ik dat doen.” (Civis mundi 41, p. 221) Cliteur weigert Abu Zayd als gelovige moslim te beschouwen. Voor Cliteur is Abu Zayd een afvallige en een atheïst- en het maakt voor hem niet uit wat Abu Zayd zelf hierover zegt. (p.222). Ook kunnen “wij” volgens Cliteur Abu Zayd niet serieus nemen als wetenschapper (p. 225) .
Cliteur baseert overigens zijn kritiek op één autobiografisch boek, hij haalt de wetenschappelijke publicaties van Abu Zayd niet aan.

In het tweede artikel When in Rome… herhaalt Cliteur zijn vijandige argumentatie tegen Abu Zayd. Maar deze keer heeft hij ook een Goede Moslim aan te bieden, die hij als kontrast tegenover de Slechte Moslim Abu Zayd kan stellen: Afshin Ellian. Wat Cliteur bij Ellian zo bevalt, dat is het feit dat hij bij Ellian een kritiek “op de islam an sich” aantreft- “niet alleen op de verschillende interpretaties van de islam [...] “. “Dat [de kritiek op de islam an sich] betekent kennelijk dat de zaak niet helemaal hopeloos is .” ( p. 21)   De Goede Moslim Ellian is de volledig geseculariseerde moslim die bovendien slecht spreekt over de islam. Ellian over de islam: “De islam is een structurele wantoestand die al ruim veertienhonderd jaar alle aspecten van opvoeding, cultuur, economie, politiek en omgangsvormen overheerst. [....] Het lijkt op de pest: waar de islam ook komt overheerst armoede, gebrekkige ontwikkeling, analfabetisme, onderdrukking, corruptie, frustratie en vooral geweld.”[2] Oud-marxist Ellian vervalt hier in een typische denktrant van oud-marxisten: in plaats van de economie als allesbepalende factor, wordt nu de religie als allesbepalende factor gezien. De Parijse hoogleraar arabistiek Mohammed Arkoun: “De overvloedige politieke literatuur vervalt in dezelfde fouten [als het marxisme] als zij van de verdinglijkte, verstarde, tijdloze en gebanaliseerde islam de belangrijkste en onoverkomelijke bron maakt voor alle ideologische afwijkingen, geweld, intolerantie en mislukking in al die samenlevingen waar deze ‘religie’wordt aangehangen.”[3]

Paul Cliteurs kritiek op Nasr Abu Zayd is opmerkelijk, zowel inhoudelijk alsook formeel. Om te beginnen met formele aspecten: Cliteur heeft nooit contact of dialoog gezocht met Abu Zayd. Hij spreekt niet met hem, hij schrijft over zijn Leidse collega. Een subject wordt tot object gemaakt.

Mohammed Arkoun, de Parijse hoogleraar Arabisch zegt: “De islam is geen uitdaging van het andere, geen bron van reflectie, geen gesprekspartner, geen samenwerkingspartner voor de Europeaan, het blijft deze derde persoon, het object waarover men spreekt, dat men onder de microscoop legt, reïficeert, opblaast of banaliseert tot er en ideologisch monster overblijft [...] ” (p.13)  Arkoun heeft het hier niet eens over een mens, hij heeft het over de islam, die hij graag als gesprekspartner behandeld zou willen zien. Maar Abu Zayd is eens mens en een wetenschapper die van Cliteur tot belachelijk en verachtelijk object wordt gemaakt. Cliteur baseert zijn kritiek op één boek van Abu Zayd. Hij noemt Abu Zayd een balling, maar vertelt er niet bij, dat Abu Zayd professor is in Leiden, en zelfs Cleveringa-hoogleraar was. Het verzwijgen van deze relevante context-informatie heeft een beledigend karakter, te meer omdat Cliteur Abu Zayd de wetenschappelijke competentie meent te kunnen ontzeggen. Het is bijna komisch te noemen, dat Cliteur zich achter de veroordeling van de fundamentalisten stelt, en deze inzake Abu Zayd gelijk geeft. Daarmee geeft Cliteur zichzelf als fundamentalist – verlichtingsfundamentalist- te kennen. Mohammed Arkouns opmerking over fundamentalistische intellectuelen treft ook Cliteur:
“[...] elke verwijzing naar de leer van de geschapen koran [wordt] krachtig verworpen door de huidige bewakers van de ‘orthodoxie’.  Heel wat intellectuelen zijn medeverantwoordelijk voor deze verwerping omdat ze geen theoretisch belang zien in de modernisering van het islamitische denken en de heropening van het zeer rijke theologische en antropologische debat.” (p. 38)

Over Nasr Abu Zayd zie o.a. mijn blog Verlichting in het islamitisch denken

[1] God houdt niet van vrijzinnigheid , In: Civis mundi; vol. 41 (2002), afl. 4, en When in Rome, do as the Romans do In: Civis mundi; vol. 42 (2003), afl. 1.
[2] Wie is die vrolijke ketter? In: Brieven van een Pers, p. 227. [3] Bolkestein en Arkoun: Islam en de democratie, 1994, p. 14.

De surrealiste Meret Oppenheim is net als ik gefascineerd door slangen, dromen en bloemen.

Bij mijn bezoek in Zürich zag ik in het Kunsthaus Zürich, in de afdeling dada en surrealisme,  een mooie collage, waarbij mij de combinatie slang en bloem opviel.

Why-why (1968)

Slangen en bloemen – daar houd ik van.

Over slangen en bloemen heb ik al een paar blogs geschreven:
Sneeuwslangen, schaduwslangen, droomslangen
Morbide slangen: het leven is maar een droom
Over slangenbomen, slangenvrouwen, sprookjes en muziek
De goede slang bij Goethe en E.T.A. Hoffmann

Inmiddels heb ik nog veel meer slangen bij Meret Oppenheim gevonden, hier en paar mooie.

Schlange und schwarze Steine (1972)

Zwei Schlangen, die eine blau-grün, die andere rot ( 1960)

…en hier mijn eigen blauwe en rode slang:

een een rode slang bij Paul Klee:

Paul Klee, Schlangenwege

( als alles gaat zoals gepland…)

Berger is jurist en Arabist, en een zeer gedifferentieerde denker, die een geheel andere positie inneemt dan zijn (toekomstige) Leidse juristencollega’s Ellian en Cliteur.
Berger is gespecialiseerd op de sharia. Een uitvoerige WRR-publicatie van zijn hand, Klassieke sharia en vernieuwing,  is te lezen op internet.
Hier gaat Berger in op de klassieke sharia, familierecht en strafrecht volgens de sharia, moderne ontwikkelingen en op sharia en mensenrechten.

Berger heeft veel jaren in het Midden-Oosten gewoond en verzet zich tegen het Zwart-Wit -denken over de islam.

Dus voor “rechts” is de benoeming van Berger vanzelfsprekend een ergernis.

Een uitgebreid artikel in Trouw van 11 juni 2003 geeft een overzicht van het denken van Maurits Berger:

“Om het islamistisch recht te doorgronden, woonde en werkte Berger in Egypte en later in Syrie. Nederland komt sterk overeen met een islamitische modelstaat, ontdekte hij tijdens zijn sjariastudie. ‘Eis is dat er wordt geregeerd volgens consensus en raadpleging, en onze democratie voldoet daaraan. De sjaria komt voor 98 procent overeen met het Nederlands recht.’

Het verschil is slechts twee procent, meent Berger; het zijn de straffen die staan op overspel, diefstal, alcoholgebruik, afvalligheid van de islam en laster, en enkele regelingen in het familierecht, over vrouwen- en mannenrechten.

Berger belicht graag de ‘andere kant van de sjaria‘, maar wordt tot zijn ergernis ‘onmiddellijk om de oren geslagen met de onderdrukking van de vrouw’. Haar positie was -en is soms nog altijd- in de sjaria gelijk aan de christelijk-Europese. Dat het vrouwen slecht gaat in moslimlanden komt niet door de islam. Ze delven het onderspit omdat ze tot de lagere klassen van arme, onderontwikkelde, traditionele en conservatieve samenlevingen horen. “Hoe kan het toch dat juist moslimvrouwen uit de hogere klassen het vaak vele malen beter doen dan hun zusters in Nederland?”

Het beeld van vrouwonderdrukkende islam is misplaatst, vindt Berger. Het is ontleend aan kledingvoorschriften en het autorijdverbod in Saoedie-Arabie. In de sjaria is het niet terug te vinden. “Saoediers verpesten het voor de moslims.”

[...]
Tegen de heersende opvattingen in, is Berger ervan overtuigd dat de integratie van moslims in Nederland niet is mislukt. Er zijn wel problemen, maar die hebben ‘alle migranten over de hele wereld’. De achterstand van moslims ‘is zowel voor ons als voor hen een probleem’. “Wij zien vrouwenbesnijdenis en bloedwraak als typische aberraties van de islam omdat zij toevallig in moslimlanden plaatsvinden, terwijl zij niets met de islam van doen hebben. Omgekeerd noemen wij Italiaanse maffiapraktijken geen christelijk verschijnsel, net zomin als wij het afbinden van vrouwenvoeten in China confuciaans noemen. De vraag is dus: wil je het wel weten?”

[...]
Moslims, stelt Berger bezorgd vast, willen zelf ook niet op hun religie worden aangesproken, iets wat na 11 september wel gebeurt. Ze moeten zelfs verantwoording afleggen voor ‘de daden van een paar gekken’. Berger ‘veroordeelt’ de aanslagen. “Tegelijkertijd begrijp ik de achtergronden. Ik bedoel niet de psychologische roerselen van de zelfmoordenaars, maar de politiek-sociale omgeving die hen ertoe heeft aangezet. Ik was geschokt, maar niet verbaasd.” Berger vreest een self-fulfilling prophecy: “Als moslims constant als monsters worden afgeschilderd, gaan ze zich er misschien ook naar gedragen of op z’n minst provoceren.”

Nederland creëert en koestert zijn monster uit ‘angstlust’, zoals Berger het noemt. We doen wel alsof we ervanaf willen door kennis op te doen, maar lezen dan boeken van onderdrukte en mishandelde moslimvrouwen, van radicale imams. Zo blijft de ‘oprukkende’ islam lekker eng. Die angst is ook Berger niet vreemd. Toen hij, na jaren islam- en taalstudie voor het eerst in Damascus het vrijdagmiddaggebed bijwoonde, “stond ik daar met trillende benen van angst. Ik kreeg beelden voor me van een massa moslims die me wilde lynchen. De angst ging dwars door mijn buik. Daar had ik dus tien jaar voor doorgeleerd.”

Onlangs verscheen Bergers ‘Islam onder mijn huid’. De reacties erop vindt de auteur onthullend. “Men vraagt naar feiten over de islam, maar hangt daar altijd een waardeoordeel aan: ‘Is het niet zo dat in Nigeria…?’ en nooit: ‘Wat vind je van Nigeria?’ Men vraagt om bevestiging van een negatief beeld. En ik moet wel van zeer goeden huize komen om dat beeld te ontkrachten.”

[...]
Het Westen vreest de halve maan, maar moslims hebben historisch meer reden bang te zijn voor het christelijke Westen. “Het Westen heeft wel degelijk schuld aan de problemen van de moslimwereld, om de simpele reden dat nagenoeg de hele moslimwereld tot het einde van de jaren veertig gekolonialiseerd was. Het Westen grijpt nog steeds krachtig in in de jonge onafhankelijke moslimstaten wanneer de westerse belangen in het geding raken. Dat wil niet zeggen dat moslimlanden achterover kunnen leunen en hun handen mogen wassen in onschuld. Integendeel. Zij zijn absoluut verantwoordelijk voor de puinhoop die zij er zelf van maken. Maar wat ik westerse landen kwalijk neem is hun pretentie alsof zij onafhankelijke toeschouwers zijn en het beste voor hebben met de moslimwereld. De moslimwereld heeft meer reden tot angst en wantrouwen. Dat kan een motivatie zijn van moslimextremisten.”

Maurits Berger heeft ook in 1995 een lang artikel geschreven over Nasr Abu Zayd en de juridische details van het absurde proces tegen Abu Zayd in Egypte.


Meer tekst uit het boek van Maurits Berger is te vinden hieronder in mijn eigen reacties!


——————————————————————————-
Op 8 juli 2009 schreef Maurits Berger en artikel in de NRC over de eventuele sharia-rechtbanken in Nederland:

“De commotie van vorige week rondom sharia-rechtbanken in Engeland, die zelfs tot Kamervragen heeft geleid, doet sterk denken aan het pandemonium over de ‘invoering van sharia’ in Canada in 2004. Het woord ‘sharia’ blijkt voldoende te zijn om mensen de stuipen op het lijf te jagen.
Laten we eerst vaststellen dat shariarechtbanken in Nederland niet bestaan. Hoogstens gaan moslims voor sommige problemen en geschillen naar een imam, of raadplegen zij internet.
Maar stel dat de rechtbanken er wel zouden zijn. Men zegt dan te vrezen voor parallelle vormen van conflictbeslechting in Nederland. Maar die bestaan al. Is dat verboden? Neen. Is het wenselijk? Daarover zijn de meningen verdeeld, maar het is wel onderdeel van onze democratische rechtsstaat.
In West-Europese landen is immers altijd al sprake van twee systemen: rechtbanken die uitspraak doen over de wet en andere geschillencommissies die door mensen op basis van vrijwilligheid worden gebruikt. Het gaat dan om arbitrage (zoals in de bouw), mediation (zoals bij echtscheidingen) of religieuze ‘rechtbanken’(zoals katholieken en joden die hebben).
Deze geschillencommissies hebben hun eigen regels en hun eigen ‘rechters’, en dienen als alternatief voor de gewone rechtbank.
Dus zelfs áls de moslimgemeenschap in Nederland shariarechtbanken zou willen, kan hun dat moeilijk ontzegd worden. Want katholieken en joden hebben ook hun eigen rechtbanken. En daar gelden ook regels die indruisen tegen de Nederlandse rechtsorde: van de katholieken mag je niet scheiden en bij de joden heeft de vrouw toestemming nodig van de man om te mogen scheiden.
Deze vrijheid van religie heeft wel grenzen. Steniging, uithuwelijken van minderjarigen, handen afhakken: uitvoering van deze testamentische en koranische regels is absoluut verboden. Maar religieuze rechtbanken gaan vooral over kwesties van huwelijksrecht voor volwassenen. Als die zich vrijwillig willen onderwerpen aan religieuze regels die bijvoorbeeld de ongelijkheid van man en vrouw stellen, dan is dat hun religieuze vrijheid, zoals ook de SGP die mag uitdragen.
Een ander probleem is het woord ‘rechtbank’: door te spreken van shariarechtbanken is het alsof zij dezelfde rechtsmacht hebben als gewone rechtbanken. Dat is in Nederland niet het geval. De Nederlandse rechter zal religieuze huwelijken en echtscheidingen niet erkennen, alleen het burgerlijke huwelijk.
Maar dat de wet het niet erkent wil niet zeggen dat de wet het verbiedt. Men mag dus wel degelijk religieus trouwen en scheiden. Alleen heeft de rechter daar geen boodschap aan. Net zo min als de rechter een boodschap heeft aan Anton Heyboer die met vier vrouwen leefde, of communes die er vrije seksuele omgangsvormen op na houden.
De katholiek is dan gescheiden volgens de wet, maar blijft gehuwd volgens kerkelijk recht, evenals het joodse stel gescheiden kan zijn voor de wet, terwijl de vrouw nog wacht op toestemming van haar man om ook volgens joods recht gescheiden te zijn.
Het naast elkaar bestaan van wereldlijke en religieuze rechtspraak leidt vaak tot begripsverwarring. In het geval van een shariarechtbank, bijvoorbeeld, zal de vraag of polygamie is toegestaan in de islam bevestigend worden beantwoord. Dat betekent niet dat het ook mag volgens de nationale wet van het land waar men woont. Maar als men een vraag voorlegt aan een religieus instituut krijgt men ook een religieus antwoord.
Verwarrend in deze kwestie is voorts dat in Angelsaksische rechtssystemen, zoals in Groot-Brittannië en Canada, de geschillenbeslechting in familiekwesties de vorm kan aannemen van door de staat erkende arbitrage. Dat betekent dat de uitspraak van de religieuze arbitragecommissie wel wordt erkend door de rechtbank. Dit was bijvoorbeeld het geval in de Canadese staat Ontario, waar joodse en christelijke arbitragecommissies hun eigen wetten toepasten.
Dat was jarenlang het geval, totdat de moslims in 2004 hetzelfde wilden doen. Toen werden opeens de tekortkomingen van het systeem belicht. Er werden kanttekeningen geplaatst bij de ‘vrijwilligheid’ waarmee religieuze partijen zich tot deze arbitragecommissies zouden wenden. Op zich terecht. Onterecht was echter dat dit alles werd gezien als een exclusief islamitisch probleem. De moslims wilden niet meer dan wat al lang werd gedaan door andere religieuze gemeenschappen in Ontario.
Ditzelfde verschijnsel dreigt zich nu in Nederland voor te doen. Want als moslims ons systeem van parallelle religieuze geschillenbeslechting zouden navolgen en er dus ‘shariarechtbanken’ ontstaan, zou de verontwaardiging groot zijn. Op zichzelf is dat misschien terecht, maar men moet zich dan wel de vraag stellen waarom alle zorg zich alleen op hen richt.
Het is dan van tweeën één: of de moslims wordt toegestaan hetzelfde te doen wat hun religieuze collega’s al eeuwen doen, of het gehele systeem van religieuze rechtspraak moet ontmanteld worden.
Het gaat er dus niet om dat moslims iets typisch islamitisch doen wat op eigen merites beoordeeld moet worden. Nee, zij volgen de begane paden van de maatschappij waarin zij leven en moeten dus naar nationaal geldende maatstaven beoordeeld worden. Daar ontbreekt het nogal eens aan.”

“De angst voor moslims en de islam is toegenomen in Europa, ook in Nederland. Dat concludeert het Europese Netwerk tegen Racisme (ENAR) in het jaarrapport over 2006

Volgens het in Brussel gevestigde netwerk nemen sommige vormen van racisme in Europa nog steeds toe. De onderzoekers vermelden in het bijzonder de islamofobie, de angst voor de islam. [...] Er is volgens ENAR in de EU nog steeds sprake van een stijging van het aantal extremistische organisaties en van politieke partijen met racistische standpunten. Dit speelt zich af “niet alleen in de marges van de politiek maar steeds meer bij de grote partijen en zelfs binnen regeringen”.

ENAR vindt de “voortdurende trend waarin moslims en de islam worden beschouwd als gevaar voor de Nederlandse samenleving” zorgwekkend. (NRC 22-11-2007)

Ook de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa wil de intolerantie tegenover moslims aanpakken.

“De neoconservatieve beweging kan tevreden zijn, zo concludeerden veel sprekers. Hun boegbeeld Samuel Huntington is er met zijn boek Clash of Civilizations in geslaagd de latente angst voor de moslims in het Europese bewustzijn nieuw leven in te blazen. “Er is geen strijd tussen beschavingen, maar een politieke oorlog”, meende de secretaris-generaal van de Arabische Liga, Amr Moussa. Na het einde van de Koude Oorlog is de islam als vijandbeeld in de plaats gekomen van het rode gevaar, aldus de secretaris-generaal.

Hoogleraar Humayun Ansari, die doceert aan de Royal Holloway universiteit van Londen: “De idee dat de islam per definitie een godsdienst is van fanatiekelingen, die gepaard gaat met geweld, is sinds de ondergang van het Ottomaanse rijk niet meer zo rechtstreeks geventileerd.” Extreemrechts is erin geslaagd om de angst voor moslims door te laten dringen in de mainstream politieke partijen, zo meent zijn collega hoogleraar Hisham Hellyer.” ( NRC, 11-10-2007)

In het nieuwe boek van Lucas Catherine Van Morendoders tot botsende beschavingen wordt een interessant overzicht gegeven over de eeuwenoude traditie van islamofobie.
De kruistochten komen langs, de humanisten, de kolonisatie, Bernard Lewis, Samuel Huntington.

Interessant vond ik een lang citaat over Erasmus. Dit viel me op omdat ik kort geleden  in het boek Islamisten en naïvisten had gezien dat Afshin Ellian zijn eigen islamofobie ook rechtvaardigt met een beroep op Erasmus:
Ellian:
“Erasmus, die nog geen last had van politieke correctheid, kwalificeerde in Consultatio de bello Turcis inferendo de islamitische veroveringen als volgt: ‘Terwijl het minste lapje grond voor ons aanleiding is om als razenden met elkaar in de clinch te gaan, verleggen zich intussen onophoude­lijk de grenzen van wat ik veeleer een schurkenstaat dan een rijk zou willen noemen. In het noorden reiken ze tot de Zwarte Zee, in het oosten tot de Eufraat.’[...]
‘De oor­sprong van het volk laat een combinatie zien van obscuriteit en bar­baarsheid. Traceer je het begin van hun machtsontplooiing, dan vind je een huurlingenleger en de perfide moord op een prins wie ze eeu­wige trouw hadden gezworen. Het is één doorlopend verhaal van door wreedheid verworven rijkdom, vermeerderd door roof. Van verderfelijke huwelijkspolitiek, goddeloze broedermoord, afzetting van vaders door zonen; van flagrante trouweloosheid en onmenselij­ke wreedheid. Om nog te zwijgen over hun zeden en geloof.’ [1]

Ellian-vriend Bolkestein, die oorlog tegen de islam graag als een “heilige oorlog” gekwalificeerd ziet, en bang is dat de islamitische bezetter binnenkort zijn land in bezit neemt, heeft dit boek Islamisten en naïvisten zeer lovend besproken. Geen wonder, naast de inleiding door de Leidse vriend Ellian komt ook Bolkestein-held Bernard Lewis zeer regelmatig langs in dit paranoïde boek dat het vermeend wereldwijde complot van islamisten beschrijft, dat bezig zou zijn Europa te veroveren.
Uit Islamisten en naïvisten:
“De opkomst van het islamisme onder moslims in Europa is bovenal van verstrekkende betekenis omdat moslims een snelgroeiend deel van de Europese bevolkingen uitmaken. In een reeks grote steden zullen ze binnen afzienbare tijd een meerderheid vormen. Volgens islamoloog Ber­nard Lewis zal Europa een islamitische meerderheid hebben tegen het einde van deze eeuw als de huidige ontwikkeling in immigratie en bevolkingssamenstelling doorgaat. ( p.30)

“Bernard Lewis verwijst naar het feit dat er altijd karikaturen van Mohammed in Europa hebben bestaan – ook die veel confronteren­der waren dan de cartoons in Jyllands-Posten: Dit heeft echter niet tot opstand geleid in de moslimwereld, juist omdat deze zaken al­leen als strafbaar werden beschouwd als ze plaatsvonden in de mos­limwereld. De cartoonkwestie laat zien dat dit veranderd is. Lewis concludeert: ‘Er bestaat slechts één verklaring: ze zien Europa nu als een deel van het moslimgebied, Dar al- Islam.’ “( p. 49)

“Bernard Lewis ziet de cartoonkwestie als een stap in de richting van het doel dat de Europeanen dhimmi’s worden: ‘De Denen zijn voor hen dhimmi’s geworden. Historisch gezien waren de dhimmi­bevolkingen in eerste instantie een meerderheid, die toen geleidelijk een minderheid werden. Zoals vandaag de dag in Europa.:” (p. 53)

Lewis’ ( en Bolkesteins)  paranoïde ideeën over een te verwachten islamitische autoritaire meerderheid in Europa of Nederland worden niet gesteund door demografisch onderzoek, zie mij blog De fata morgana van een moslim-tsunami: Bolkestein en Bernard Lewis

[1] Inleiding in: Karen Jespersen,  Islamisten en naïvisten, 2007

George Knight meent in mij de Wereldverbeteraar van Thomas Bernhard te herkennen.
Niet slecht.
Hier eerst een paar Thomas Bernhard-citaten, en dan een tekst van mij,
“Biecht voor een Academie”.

Thomas Bernhard:
De Wereldverbeterar spreekt over zijn “Traktat zur Verbesserung der Welt”:
“Es ist ja kein Kunstwerk einerseits
weil es sich um Philosophie handelt
andererseits ist es das Kunstvollste

[...] Musik sollte es sein
einerseits
Aber die Musik gibt der Philosophie die Geistesblöße
So wie es ist gehört es gelesen
vollkommen unmusikalisch einerseits
hochmusikalisch andererseits [...]

Wenn ich es höre bin ich glücklich [...]

Wir rennen einer Idee nach und verirren uns
Labyrinthisch
sehr labyrinthisch [...]
Alle Wege führen unweigerlich
in die Perversität
und in die Absurdität
Wir können die Welt nur verbessern
wenn wir sie abschaffen

[...]
Einmal habe ich Montaigne vertraut
zuviel
dann Pascal
zuviel
dann Voltaire
dann Schopenhauer
Wir hängen uns so lange an diese philosophische Mauerhaken
Bis sie locker sind [...]

… [...] Ich danke für Ihre Aufmerksamkeit Herr Rektor ehrwürdige Magnifizenzen.”

Zo ver Thomas Bernhard.
Ik schrijf op het moment aan een eigen tekst met foto’s  met de titel

Biecht voor een Academie


[...] “Heren en beestuurders van de Academie,

U wilt me niet horen,
maar ik schreeuw, kreun en kerm
het allemaal over de gracht.
Biechten lucht op,
vooral in de buitenlucht,
en als een grachtenbiecht
al helemaal.

Wat ik wil vertellen dat kan ik niemand vertellen omdat het de mensen niets aangaat, zij het niet begrijpen en zich in afkeer zouden afwenden. De enige manier om het wél te vertellen is het om het allemaal over de grachten te schreeuwen.

Alles liegt offen zutage; nichts ist zu verbergen; kommt es auf Wahrheit an, wirft jeder Großgesinnte die allerfeinsten Manieren ab. [...]“

[...] Der Teufel kam
und bot mir an
alles, was ich mir immer gewünscht.
Und ich wollt’s unbedingt haben.

Met hem kwam
ik terecht op een glijbaan
En dat terwijl ik nooit snoepjes eet
alleen koekjes
(snoepjes geef ik heks aan anderen
- dit tussen haakjes)
en ik geen snoepjes kleuren draag
noch tracht me te amuseren
en conventies probeer te accepteren
en alleen maar decadent ben
omdat ik verplichtingen uit de weg wil gaan. [...]

Ora
boven labora:
Een
con
tem
platieve
non
weet niets van
werk-werk-werken
alleen van
gebed in bed

[...]
Werken zal nooit lukken,
zolang ik dagenlang
lig te denken
aan
mijn
am
bitie
loze
am
bivalen
ties.

Werken zal nooit lukken,
alleen vuurwerken.
Al krijst Ciska Dresselhuys nog zo luid:
“De zweep erover!”

[...] Ik bega veel zonden, maar niet allemaal.

Ik ken
bijvoorbeeld geen
ongeduld
omdat ik van het verlangen houd
ben dus een geduldige onschuld.

Mijn hoofdzonde is:
polymorf pervers.
Narcistisch,
exhibitionistisch
expressionistisch
voyeuristisch
en nog veel meer
andere enge dingen
waar ik nu niet aan toe kom
en waar u en ik de namen van
niets eens kennen. [...]

Rijmende
slangen
-zinnen
zingen
spinnen
hummen
zoemen:
ik noem het ‘nunnen’.

Soms denk ik:
“Panta rhei:
alles rijmt. ” [...]

Als het Academiegebouw klaar is:
Daar krijg ik een eigen kluis!
Ik word hier ingemetseld met mijn fluit.
Slangen kruipen
in een heiligdom
natuurlijk in en uit!

Ook aliens in vreemde pakken
komen de kluis in. En zwanenhalsen
reiken door de tralies.
Ook engelen vliegen in
en uit boodschappen
vergeefs verkondigend
aan een onwillige gewezen
maagd. [...]

Bij mijn inkluizing
zingen we dan samen
het requiem van
Verdi en
ik zing
alleen
het ‘Libera me’.

Wie wil komt dan
langs voor een leuk verhaal:
een biecht van
de Universiteits
kluizenares
(mijn kluis
is met een stukje
Hortus incluis
- dit tussen haakjes)
hoofdzondares
belezen gewezen maagd
Maria Anna.

U mag ook zelf biechten,
of anders horen wat andere
heren en nonnen hebben gebiecht.
Ook zal ik u precies adviseren
hoe u het best nonnetjes kunt versieren!

Amanda Kluveld schrijft in de Volkskrant over het marteldilemma: populaire tv-series suggereren ten onrechte dat tikkende bommen elk moment af kunnen gaan en dat martelen dus nodig is.

De Leidse hoogleraar rechtsfilosofie [!], en directeur van de neoconservatieve Edmund Burke Stichting Andreas Kinneging is ook zo iemand die gecharmeerd is van het marteldilemma: Kinneging verdedigt zowel de gebeurtenissen in Abu Ghraib als ook martelpraktijken. Hij begint met een obligate vaststelling: “Natuurlijk moet je [over Abu Ghraib] zeggen dat het schandalig is wat daar gebeurd is. Iedereen moet zich houden aan het internationale recht en daarin staat dat je gevangenen behoorlijk dient te behandelen.”
Maar Kinneging denkt daar eigenlijk toch anders over: “Maar dan. Het is makkelijk praten als je niet in een oorlogssituatie zit, een emotionele hogedrukpan, waarin je iedere dag kunt worden opgeblazen. Het is niet verbazingwekkend dat mensen hun zelfcontrole verliezen. De verleiding om tot hardhandige middelen over te gaan wordt dan groot. Dan ontstaan problemen als: mag je iemands voeten niet stukslaan als dat de dood van je kameraden kan voorkomen? [...]
Dit is dilemma het dilemma van de schone handen. Zo zeggen nu degenen die zich kwaad maken: je mag niet martelen. Maar geldt dat ook als je een Al-Qaedaterrorist te pakken hebt en je vermoedt dat hij ergens in Parijs een atoombom heeft liggen?”[1] Kinnegings logica is niet: omdat dit soort gevangenissen tot mishandelingen leidt, moeten we deze gevangenissen niet hebben en deze oorlogen niet voeren. Nee, hij probeert tortuur te rechtvaardigen uit het bestaan van dergelijke gevangenissen en oorlogen. Helemaal op de lijn van de Amerikaanse neocons: Ook George W. Bush en Dick Cheney, die net aan de macht waren toen 24 begon, hebben vaak gepleit voor ‘flexibiliteit’ inzake de informatievergaring van terreurverdachten.

Bij de Burke Stichting denkt men lichtvaardig over martelen. Oud-Burke-dircteur Livestro bagatelliseerde in Vrij Nederland de ‘paar obscene incidenten in Abu Ghraib’, de gevangenis waar Irakezen zijn gemarteld. Volgens hem doen deze taferelen slechts denken aan een uit de hand gelopen studentenfeestje. Omdat zij niet te vergelijken zijn met de systematische massamoord onder Saddam, stellen de martelingen niets voor, betoogt Livestro. ( Elsbeth Etty, NRC 25-5-2004)
De Leidse neoconservatieve professoren weten de studenten te bekoren met hun autoritaire en populistische argumenten. Diederik van Hoogstraten : “De politicologe Kelly Greenhill bevestigt de indruk dat jongere generaties anders zijn gaan denken over martelen. Nieuw onderzoek onder studenten, schreef zij onlangs, laat zien dat 44 procent marteling steunt in een ‘tijdbomscenario’, [...). Voor 'softe' methoden, zoals 'nepverdrinking', is 62 procent te porren, als dit onschuldige doden zou kunnen voorkomen." (de Volkskrant, 23-7-2007)

Maar afgezien van de morele kant van het martelen, wordt onder deskundigen niet geloofd in de effectiviteit van martelen of hard ondervragen:  "Hard ondervragen van verdachten of arrestanten lijkt zo voor de hand te liggen. Zeker in een oorlog. Maar respect en inspelen op menselijke praatzucht leveren veel meer op, zeggen kenners." "Ondervragers moeten inhaken op die natuurlijke praatzucht, schrijven ook dr. Ulf Holmberg en prof. dr. Sven Christianson van de universiteit van Stockholm. Zij bestudeerden ondervragingen in zware gewelds- en zedendelicten. Zakelijke en vriendelijke rechercheurs die de verdachte met respect behandelen, halen inderdaad meer informatie en meer bekentenissen dan dominante verhoorders die verdachten angst inboezemen." (de Volkskrant, 25-11-2006)

Uitvoerig bespreken de Nijmeegse rechtswetenschapper Sebastiaan Garvelink en de Leidse hoogleraar mensenrechten Thomas Mertens in Filosofie Magazine 6/2007 het (o.a. door Kinneging) geschetste schone-handen-dilemma , dat in de VS argumentatief veel door de neocon Yoo van het American Enterprise Instituut  wordt gebruikt.
"[...] Toch meent ook Bush zich in een situatie te bevinden waarin de geldende normen tegen marte­ling moeten worden heroverwogen. De rechtvaardiging daarvoor is te vinden in de dreiging van dat terrorisme en in Bush’s doctrine van de ‘As van het Kwaad’. In het licht van de apocalyptische strijd tegen het kwaad is een gewelddadige ondervraging te zien als het ‘geringere kwaad’. De juridi­sche onderbouwing is afkomstig van het Office of legal Council (OlC), een elite­clubje van topjuristen op het Amerikaanse Ministerie van Justitie. Het OlC legde het begrip ‘torture’ uit de genoemde Conventie zo beperkt uit, dat alleen de meest extreme vormen van geweld er onder vielen. Zelfs wanneer een ‘behandeling’ ondanks deze hoge drempel toch als ‘marteling’ zou moe­ten worden aangemerkt, zou het gebruik hiervan gerechtvaardigd kunnen worden met een beroep op ‘zelfverdediging’ en op de constitutionele bevoegdheden van de president als opperbevelhebber van het leger. De Amerikaanse regering heeft zich inmiddels genoodzaakt gezien dit stand­punt te matigen. Toch keert het terug in de vorig jaar aangenomen Military Commissi­ons Act, op grond waarvan de president in laatste instantie beslist over de interpreta­tie van de Geneefse Conventies. Zo bepaalt de president nog steeds wat ‘torture’ is. Een fervent voorvechter van deze presiden­tiële War Powers is John Yoo, voormalig lid van het OlC en destijds als (co-)auteur betrokken bij de martelmemo’s. Yoo is inmiddels weer hoogleraar in Berkeley, maar hij beroept zich in interviews en publicaties uitdrukkelijk op de eventuali­teit van een tikkende bom. Terrorismebe­strijding is voor hem niet alleen een zaak van politie en justitie. De terrorist bevindt zich in een toestand van oorlog met de samenleving, en dan geldt: ‘als de wapens spreken, zwijgen de wetten’. En als de wapens spreken, heeft de president het laatste woord. [...] Voor een ‘tikkende bom scenario’ is het niet voldoende dat er sprake is van een ze­kere kans op terroristische aanslagen, zoals vandaag de dag het geval is. Zelfs een acute dreiging is niet voldoende. Het scenario is pas aanwezig als de kennis van die dreiging zo compleet is, dat we precies weten welke ramp aanstaande is, welke informatie we nodig hebben om deze ramp af te wenden en wie we moeten martelen om die informa­tie te verkrijgen – én bovendien: dat er geen andere manier is om die ramp te voorkomen. Het veronderstelt met andere woorden een compleet overzicht waarin niet één cruciaal element mag ontbreken. Een dergelijke situatie kun je eigenlijk alleen maar op kunstmatige wijze creëren, bijvoorbeeld als scenarioschrijver van een film of van een televisieserie. [...]Zouden de aanslagen van 11 september voorkomen hebben kunnen worden, wan­neer de Amerikaanse veiligheidsdiensten op het juiste moment bereid waren geweest iemand te martelen? Misschien. Maar dan had men op de hoogte moeten zijn van wat er op handen was en had men de juiste persoon te pakken moeten hebben. Bij mar­teling gaat het echter bijna altijd om men­sen die min of meer verdacht zijn, die mis­schien beschikken over kleine stukjes relevante informatie die zich misschien wel – maar misschien ook niet – tot een zinvol geheel laten ordenen, op grond waarvan wellicht een nabij of verder gelegen toe­komstig gevaar kan worden afgewend. Mar­teling vindt dan ook meestal plaats in het kader van zogeheten sleepnetoperaties, waarbij grote hoeveelheden individuen worden opgepakt en ondervraagd, zoals in de Algerijnse oorlog, tijdens de Palestijnse intifada of nu in Irak. Buiten de studio is marteling nooit een precisie-instrument ter voorkoming van een terroristische aanslag, maar een grof mid­del dat zonder veel beperkingen en op basis van gebrekkige informatie wordt toegepast. Dat betekent dat het vaak voorkomt dat de verkeerde op de pijnbank zal worden ge­legd. Het is al eeuwen bekend dat verkla­ringen die onder dwang zijn afgelegd, onbe­trouwbaar zijn. Recent werd dat in Nederland nog eens bevestigd in de zoge­naamde Schiedamse parkmoord. Bovendien brengt ‘marteling’ kosten met zich mee voor de samenleving die haar aanvaardt. Er moet informatie verzameld worden, daar zijn gebouwen voor nodig en personeel. Verder vraagt marteling om autorisatie en controle. Uiteindelijk lijkt er maar één alternatief te zijn voor een absoluut verbod op martelen: een absolute staat. “

Ook de Leidse hoogleraar Herman van Gunsteren is buitengewoon kritisch over de Amerikaanse wetgeving ten opzichte van martelen: “Anthony Lewis’ ‘Making Torture Legal’ (‘Legalisatie van martelen’) analyseert memoranda van de hand van juristen in het Bush-bestuur over de behandeling van krijgsgevangenen. Zij geven, als waren ze advocaten van een maffiabaas, trucs aan waardoor vervolging vermeden kan worden. 11 September, zo argumenteert een memorandum van het ministerie van Justitie, heeft het recht van de natie op zelfverdediging geactiveerd. Iemand die bij een ondervraging martelt kan strafbaarheid ontlopen als zijn handelen ertoe dient om verdere aanvallen te voorkomen. Daarnaast ontwikkelen de regeringsjuristen een doctrine over de bevoegdheid van de president als opperbevelhebber die hem in feite boven de grondwet stelt. ‘Restricting the President’s plenary power over military operations (including the treatment of prisoners)’ zou ‘constitutionally dubious’ zijn, aldus een memorandum van William J. Haynes II van het ministerie van Justitie. (‘Het beperken van de presidentiële oppermacht over militaire operaties (inclusief de behandeling van gevangenen) zou wel eens strijdig met de grondwet kunnen zijn.’) Een later (6 maart 2003) geheim memorandum voor minister van Defensie Rumsfeld, geschreven door een ad-hoccollectief van juristen, voegt daar een handreiking voor prospectieve (de oorlog in Irak zou net beginnen) martelaars aan toe: ‘As this authority is inherent in the President, exercise of it by subordinates would be best if it can be shown to have been derived from the President’s authority, through Presidential directive or other writing.’ (‘Aangezien deze bevoegdheid inherent is aan het presidentschap, zou het het beste zijn als aangetoond kan worden dat de uitoefening ervan door ondergeschikten, blijkens een presidentiële aanwijzing of ander schriftelijke stuk, is afgeleid uit de presidentiële bevoegdheid.’) De wet die de leider en degenen die namens hem handelen boven de wet stelt, dat is een bekend gevaarlijke vorm van tirannie.” Martelen en dood van gevangenen zijn het eindresultaat van ‘coollegal abstractions’ (koele juridische abstracties) aldus Lewis. ‘For me,’ schrijft de oud-columnist van de New York Times ‘the twisting of the law by lawyers is especially troubling. I have spent my life believing that the safety of this difficult, diverse country lies to a significant extent in the good faith of lawyers – in their commitment to respect the rules. But the Bush lawyers have been brazen in their readiness to twist, dissemble, and invent in the cause of power.’ ” ( Gevaarlijk veilig, p 111 ff.) Van Gunsteren verwijst terecht ook naar de nazi jurist Carl Schmitt, die door de Burke Stichting ongenuanceerd wordt aangehaald.

[1] In: Filosofisch elftal, p. 193 f.; ook in Trouw, 12-5-2004.

Meer blogs over Andreas Kinneging, voorzitter van de Leidse Edmund Burke Stichting

http://passagenproject.com/blog/2011/04/27/10976/

http://passagenproject.com/blog/2008/03/07/het-racisme-en-seksisme-van-burke-voorzitter-prof-dr-kinneging/

http://passagenproject.com/blog/2007/11/17/leidse-hoogleraren-over-het-marteldilemma-kinneging-mertens-van-gunsteren/

http://passagenproject.com/blog/2007/11/05/atheistisch-bijgeloof-carotta-en-zijn-volgelingen/

http://passagenproject.com/blog/2009/02/17/economie-moraal-neocons/

http://passagenproject.com/blog/2009/06/19/polarisatie/

Commissie VS: martelpraktijken CIA waren zinloos

Jami en Wilders schrijven samen vandaag 27-9-2007 in de Volkskrant dat zij hun gevecht voor het zogenoemde vrije woord-  dat wil zeggen het recht een hele religie te stigmatiseren-  voort zullen zetten onder de vlag van Thucydides.

Zij halen de Griekse “legeraanvoerder en historicus” Thucydides aan:
“Het geheim van geluk is vrijheid. Het geheim van vrijheid is moed.”
Het citaat is afkomstig uit Thucydides boek De Peloponnesische oorlog ( I 1,42)

De Leidse hoogleraar Ineke Sluiter heeft op 24 februari dit jaar in de Volkskrant een uitstekend artikel geschreven over vrije meningsuiting en Thucydides. Zij schreef: “Sinds de Deense krant Jyllands Posten op 30 september 2005 voor het eerst de Mohammed-cartoons plaatste, is de discussie over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting ongemeen fel geweest. Hoe verhoudt zich dat belangrijke recht tot een right to offend, bijvoorbeeld geclaimd tijdens een rede in Berlijn (de Volkskrant, 10 februari 2006) door Ayaan Hirsi Ali?

De discussie maakt een verwarde indruk: niemand ontkent het belang van vrijheid van meningsuiting, maar zelfbeperking in de uitoefening daarvan heet soms lafheid en hypocrisie, soms de verstandige wellevendheid die samenleven in een pluriforme wereld mogelijk maakt. De discussie doet sterk denken aan Thucydides’ beschrijving van een hevig groepsconflict binnen één samenleving. ‘Wat vroeger onbesuisde overmoed heette’, zegt hij, ‘werd nu beschouwd als loyale moed, zelfbeheersing heet een excuus voor lafheid’. “
“Het protest richt [met betrekking tot de cartoons] richt zich tegen ondemocratische toestanden in het Nabije en Midden-Oosten, tegen de internationale druk en het gevaar van een extremistische vorm van islam. Daartegen past inderdaad grote waakzaamheid. Het zou laf zijn dat probleem uit de weg te gaan, daarin heeft Hirsi Ali gelijk. Maar wat is het moeilijk om het goede instrument te vinden! Vrijheid van meningsuiting is een van de toverwoorden van onze democratie en een van onze allerbelangrijkste verworvenheden, maar het woord van Abraham Maslow dringt zich op: ‘Als je enige gereedschap een hamer is, zullen alle problemen eruit zien als spijkers’.” “Hoe dat ook zij, vrijheid van meningsuiting is in de eerste plaats een recht dat wij binnen onze eigen democratische ruimte willen uitoefenen en daar doet zich een volgende paradox voor. Binnen die eigen democratie zijn óók moslims, en die nemen daar een minderheidspositie in; zij behoren vaak ook sociaal-economisch tot een kwetsbaarder groep in de samenleving. Hier gaat het dus niet om vrijheid van meningsuiting, moedig uitgeoefend tegen een potentieel machtiger partij.”
“Dit is nu precies waarom het zin heeft niet iedere vorm van zelfbeheersing uit te leggen als zelfcensuur of een gebrek aan zedelijke moed. Want als het om het vermijden gaat van het kwetsen van zwakkeren is ‘lafheid’ niet aan de orde. Lompheid als moreel ideaal hoort niet bij de toverwoorden van de democratie.”

Sluiter haalt ook de Cleveringa-ratie van Kees Schuyt aan:
“In zijn Cleveringa-oratie (Democratische deugden, november 2006) geeft Kees Schuyt een prachtige analyse van groepstegenstellingen: de toon van het debat is daarbij zelf een symptoom. Zo stelt ook de claim op een right to offend de discussie op scherp, omdat het een hyperbolische, overdreven gestelde, claim is. Scherpere retorica komt voort uit als ernstig ervaren groepstegenstellingen, maar leidt daar op haar beurt ook weer toe.

Schuyt oppert om bij groepstegenstellingen waar mogelijk te onderscheiden tussen waardenconflicten en belangenconflicten. Over waarden valt slecht te onderhandelen, daar gaat het om wat mensen heilig is. Maar bij belangenconflicten gaat het om de materiële basis van het leven, toegang tot scholing, arbeid en middelen, en daarover valt te praten.

Wanneer zoveel mogelijk de groepstegenstellingen vertaald worden in zulke belangenconflicten (en zich dus laten oplossen), krijgen de groepen er steeds minder belang bij om zwaar in te zetten op de waardenconflicten. Dat maakt het eenvoudiger te komen tot een agreement to disagree, en geloof kan een plaats krijgen in een privédomein, weg van de publieke ruimte. Maar daar moeten groepen elkaar dan wel de ruimte voor geven. Insisteren op een right to offend lijkt dan geen goede opening.”

Benjamin Barber, scherpe criticus van de Amerikaanse neoons, en auteur van “Empire of fear” hield in Leiden een toesprak over moed. Hij zei:

“Er wordt veel gesproken over moed. De moed om democratie te doen slagen. Er wordt meer gepraat over moed dan dat er moed getoond wordt. In de Verenigde Staten heeft de politiek van de moed plaatsgemaakt voor de politiek van de angst. Het lijdt geen twijfel dat angst de doodsteek is voor de democratie en het einde van de vrijheid inluidt.”

Men kan op twee heel verschillende manieren aankijken tegen religie. Men kan religie opvatten als een in wezen onveranderlijke ideologie of als een verzameling van gevarieerde, veranderlijke rituelen en tradities.

De filosoof Ger Groot heeft deze week over dit thema een goed artikel over geschreven in de NRC (12-9) :
“De radicaliserende baardjongens van Bos en Lommer in Amsterdam en de seculariserende profeten van de Verlichting hebben een te essentialistisch beeld van de godsdienst, die zij allereerst als een verzameling leerstellingen en daaruit ondubbelzinnig afgeleide leefregels zien. Als dát de godsdienst is, dan kan men hem inderdaad heel goed privé of achter het beeldscherm beleven. Maar wie kijkt naar het religieuze leven zoals dat in concreto functioneert, ziet een bontgeschakeerde verzameling van gewoonten, gezegdes, prevelementjes en automatismen die maar een zeer losse verbinding vertonen met de dogmatische kern waarom het allemaal zou moeten draaien.”

Uitvoeriger beschrijft Ger Groot zijn visie op religies in zijn boek Het krediet van het credo, waar hij  vanuit een atheïstische overtuiging probeert  iets te begrijpen van de kracht en aantrekkelijkheid van de godsdienst:

“Dat de godsdienstige voorstellingen teruggaan op een grote illusie, mag aan het begin van de eenentwintigste eeuw geen verrassing meer heten [...] Met godsdienst heeft de ontnuchterde rede die ooit door de Verlichting is heen gegaan dan ook weinig geduld meer. En als het objectieve bestaan van een opperwezen zo goed als definitief is ontkracht, lijkt er voor de dienst aan hem weinig toekomst wegge­legd.[...] Toch blijkt de godsdienst opmerkelijk hardnekkig te zijn – en dat niet alleen bij mensen aan wier intellectuele vermogens de verlichte rede openlijk meent te mogen twijfelen. [...] Niet wat de gelovige gelooft (zijn credo) is in mijn visie het doorslaggevende in de godsdienst als reëel en praktisch verschijnsel, maar de meerwaarde (het krediet) die die feitelijke praktijk aan het leven van de gelovige verleent.[...] Deze oefening in wat je religieus materialisme zou kunnen noemen, probeert dus het gedachte, ideële of verzonnene te schei­den van het werkelijke en zichtbare: de kerkelijke en religieuze praktijk die kennelijk vanuit zichzelf krachtig genoeg is om een hele godsdienstige mythologie in de lucht te houden. [...] Een pleidooi voor een godsdienstige belijdenis is dit boek dus zeker niet. Maar het probeert wel de plausibiliteit van de religie te achterhalen voor een bestaan dat zich nu eenmaal niet alleen in kennis en redelijkheid afspeelt en op sommige momenten met de mond vol tanden staat.”

Niet de mythe maar de rite vormt de eigenlijke basis van de godsdienst.

Net als ik ziet Ger Groot dan ook de verlichte geesten Philipse, Hirsi Ali, Cliteur, die de religie helemaal naar de privé-sfeer terug willen dringen, als verlichtingsfundamentalisten ( en Cliteur ziet zichzelf trouwens ook zo). De belangrijkste inzicht in Ger Groots betoog over het verlichtingsfundamentalisme en moslimfundamentalisme is, dat beide soorten fundamentalisme de historische dimensie niet willen zien. Het fundamentalisme wil alleen het pure dogma bestuderen. Gebondenheid in tijd en ruimte en daarmee veranderlijkheid is oninteressant voor elk fundamentalisme.
Maar de meerwaarde van religie ligt nu juist in al die tijd-en ruimte-gebonden factoren. In traditie, en in het gegeven dat zij, de religie, gewoon een historisch en sociaal – maar zeker ook veranderlijk –  feit is. De verlichtingsfundamentalisten kunnen hoog of laag springen, en honderd keer het mantra “Voltaire!” aanroepen, voor veel mensen wereldwijd is religie van belang en is de uitoefening van religie een rituele, emotionele en sociale bezigheid.

Als vervolg op het debat op mijn blog over de seculiere of neutrale staat haal ik hier een artikel van Job Cohen aan uit Socialisme & Democratie(7/8 2006) , een artikel waarmee ik het eens ben.

Sociaal-democratie en religie: de omgekeerde Doorbraak

“De vraag hoe men zich tot religie als politieke factor verhoudt, is een vraag die iedere politieke beweging, en dus ook de PvdA zich stellen moet om in de 21 ste eeuw aan geloofwaardige politiek te kunnen doen.[...]
Bij de totstandkoming van de PvdA in 1946 ge­loofde Banning dat deze oprichting een morele noodzaak had die verder ging dan de particuliere belangen van de verschillende partijen die in de PvdA een tehuis vonden. Het was geen eng, ar­beideristisch klassebelang dat met de oprichting van de PvdA werd beoogd, nee, het doel was niets minder dan het tot stand brengen van een recht­vaardige samenleving. [...]
Over de moraal staat in het Beginselmanifest te lezen: ‘Wij verdedigen een vrijzinnige moraal, waarin – tegen de achtergrond van voor iedereen gel­dende grondrechten – ruimte is voor verschil­lende levensbeschouwingen, levensstijlen en culturen’. [...]

Je zou in dat perspectief kunnen spreken van een omgekeerde doorbraak. Tóen, net na de oor­log moesten christenen worden overtuigd dat ze mèt de PvdA, dwars door de zuilen heen, konden samenwerken aan een rechtvaardige en sociale samenleving [=de doorbraak van toen, M.T.] . Nu zouden seculieren binnen de partij, veruit in de meerderheid, ervan kunnen worden overtuigd dat je voor een morele her­ijking óók te rade kunt gaan bij die religies. Dat daarbij een samenwerking met gelovigen van verschillende denominaties kan lonen als het gaat om de realisering van de doeleinden van de sociaal-democratie en om de vraagstukken het hoofd te kunnen bieden waar we met z’n al­len voor staan. En dat de inspiratie die van een geloof uitgaat een bron kan zijn bij het verwe­zenlijken van sociaal-democratische doeleinden, zonder dat dat betekent dat je zelf gelovig bent of wordt. Het alternatief is verschraling en het missen van de maatschappelijke aansluiting.

Met andere woorden, hoe ziet de PvdA eruit als een partij waar ruimte is voor gelovigen van ver­schillende pluimage en hun geloof? Bij het beantwoorden van die vraag kunnen we opnieuw dominee Banning, oprichter van de PvdA te rade gegaan. Ban­ning verwoordde een aantal principes, door de [Leidse godsdienstwetenschapper]  Noordegraaf op een rijtje gezet, die nog steeds actueel zijn. Ik noem de volgende:

* Levensbeschouwing en religie zijn wezenlijk voor het democratisch socialisme’

*Dit impliceert een expliciete formulering van grondslagen en doeleinden van het   democra­tisch socialisme, ook in morele termen’.

Dat betekent een poging tot herdefiniëren van de al eerder door mij [Cohen] genoemde begrippen zoals solidariteit, gelijkheid, gerechtigheid, naasten­liefde en verantwoordelijkheid die zo belangrijk zijn binnen de sociaal-democratische traditie. Maar zoals gezegd zijn dat niet alleen belang­rijke begrippen binnen de sociaal-democratie, maar ook binnen verschillende godsdienstige tradities. En dat betekent de erkenning dat religies partners zijn in het werken aan een rechtvaardige samenleving. Bovendien is de om­gekeerde doorbraak waar ik het zojuist over had niet mogelijk als we ons niet opnieuw bezinnen op onze morele grondslagen.

* ‘De gedachte aan confessionele partijvorming wordt verworpen, maar ook die van gods­   dienst als louter privé zaak.

Dus: de partij staat open voor mensen van zeer verschillende levensovertuiging, die instemmen met het beginselprogramma van de partij. In het Beginselmanifest 2005 komt dat ook met zoveel woorden tot uiting: ‘Sociaal-democratische idealen binden en inspi­reren mensen met de meest uiteenlopende ach­tergronden en levensovertuigingen al meer dan een eeuw. De Partij van de Arbeid wil al deze men­sen mobiliseren en een plek bieden van waaruit zij zich voor hun idealen in kunnen zetten, binnen en buiten de politiek maar altijd langs democratische weg. Voorop staat de overtuiging dat politiek het verschil kan maken tussen een marginaal en een fatsoenlijk bestaan, tussen vernedering en emancipatie, tussen rivaliteit van natiestaten en internationale samenwerking, tus­sen apartheid en vrijheid: politiek doet er toe’. Er is dus zoals Banning en het Beginselpro­gram van de PvdA uit 1947 al constateerden een ‘innig verband’ tussen levensovertuiging en politiek inzicht en de partij waardeert het ook als dit in de arbeid voor de partij tot uiting komt – dit geldt voor mij nog onveranderd. Maar dat wil, zoals de Doorbraak-beweging wist, al­lerminst zeggen dat er een rechtstreekse lijn
pro­gramma. Hier geldt om meerdere redenen: heb oog voor de banden tussen geloof en politiek, maar verwar geloof en politiek niet.

*De expliciete erkenning van het recht van kerken om zich ter wille van het geestelijk en zedelijk heil van het volk uit te spreken met betrekking tot het staatkundige en maat­schappelijk leven“.

Dit betekent ook in de 21^ste eeuw: ruimte geven aan kerken en andere religieuze groeperingen om zich in het publieke domein, dus ook binnen de partij, te manifesteren en actief deel te nemen aan het publieke debat. Met alle consequenties van dien: enerzijds dat gelovigen daardoor wor­den beïnvloed, anderzijds dat deze opvattingen juist omdat ze deel uit maken van het publieke discours, kritisch onder de loep kunnen wor­den genomen zoals dat in ieder publiek debat betaamt. Want ruimte geven aan religieuze groeperingen betekent niet dat je alles wat er vanuit die kant wordt geroepen klakkeloos accepteert. Een kritisch luisteren naar elkaar, dialoog en discussie zijn voorwaarden voor een optimaal gebruik van de geboden ruimte in het publieke domein. Ruimte geven aan de kerken om zich in het publieke domein te manifesteren is geen vrijbrief om maar over alles en nog wat de mening van de kerken te eisen of omgekeerd een mening te willen geven. Jacques Janssen ci­teerde in de Bazuinlezing van 2001 instemmend Ella Kalsbeek: ‘Als Kamerlid noemde zij het spre­ken van de kerken “vaak pover en gemakkelijk”. Het spreken van de kerken “moet niveau heb­ben en diepgang”, “pastoraal verantwoord zijn”, “waardig zijn en ruimte laten”.’ De kerken, en bepaald niet alleen de chris­tenen, zei [anssen zelf, vertonen tekenen van sectarisme sinds zij in een individualiserende samenleving aan hun lot worden overgelaten. Daar valt, kan ik mij zo voorstellen, nog wel het een en ander te winnen - in het belang van het geestelijke en zedelijk heil van ons volk. Om met oud-burgemeester Schelto Patijn te spreken: ook de kerken moeten hun geestelijk huis op orde hebben. In een toespraak uit 2000, sprekende tot

* Als laatste Doorbraak-principe: 'De staat zelf is echter op geen enkele kerkelijke of gods­dienstige grondslag georganiseerd'.
Dit komt overeen met mijn [Cohens] al bij verschillende gelegenheden beleden opvatting dat alleen de seculiere staat de ruimte creëert voor het accom­moderen van de grote diversiteit aan groepe­ringen, levensstijlen, levensovertuigingen en religies, die het kenmerk zijn van onze moderne westerse samenleving.

Aan deze aan Banning ontleende doorbraakprin­cipes, zou ik [Cohen] de volgende willen toevoegen:

1. Ruimte voor een positieve invulling van de grondwettelijke vrijheid van godsdienst – zoals door Thijs Wöltgens bepleit. Dus godsdienstvrij­heid niet alleen gedefinieerd als het recht om niet lastig te worden gevallen door de overheid of door andere goed- dan wel kwaadwillenden, maar ook als het recht dat een religie zich mag en kan ontplooien in het publieke domein.

2. Ruimte om van elkaar te mogen verschillen is in een pluralistische samenleving een noodzaak. Deze ruimte om van elkaar te mogen verschil­len moet worden gekoppeld aan een opvoeding waarin respect voor deze pluraliteit wordt bijge­bracht en men tegelijkertijd wordt doordrongen dat men het gezamenlijk moet doen in onze samenleving.

3. Ruimte om het eigen leven gestalte te geven is één van de grote verworvenheden en vrijhe­den van onze samenleving. Deze ruimte impli­ceert zowel de vrijheid om als ongelovige door het leven te gaan, als de vrijheid om als religieus in het leven te staan. De overheid moet beide keuzes respecteren en de burgers ten opzichte van elkaar bescherming bieden als dat nodig is. “

In De Pers verscheen op 3 september het artikel ‘PvdA steunt liberale Islam’.

“De PvdA gaat zich hard maken voor de liberale islam. Een politieke beweging hoeft niet neutraal te zijn in geloofskwesties, meent partijleider Wouter Bos. De scheiding tussen kerk en staat moeten we wat hem betreft ‘niet zien als absoluut’.”

Ook al ben ik geen Wouter-Bos-fan, maar een Jan-Pronk -fan: Bos heeft gelijk.

De absolute scheiding van staat en geloof, de agressieve laïcité dus, die door velen, Afshin Ellian en Paul Cliteur voorop, als ideaal verdedigd wordt, wordt bijvoorbeeld door de Franse filosoof Marcel Gauchet bekritiseert:

“…we [kunnen] de moslims niet behandelen  zoals de republikeinse strijders voor de scheiding van kerk en staat in 1905 de katholieken behandelden, om even in de Franse situatie te blijven. Ten eerste omdat de moslims een minderheid vormen die in veel gevallen in de verdrukking zit, heel anders dan de katholieke bourgeoisie waartegen je toen met een schoon geweten hard kon opstellen. Maar belangrijker: omdat de democratie is veranderd. Bij onze ontwikkelde democratie horen religieuze en culturele tolerantie. Daarom is het strijdbare laïcisme van toen uit de tijd.” ( In NRC “M”, 2-12-2006, p. 14) . Gauchets opmerking uit het zelfde interview over intellectuelen ( “…ze zijn te vaak invaldemagogen. Ze verschijnen voor de camera om mensen te beledigen die het niet met hen eens zijn” ) past ook goed op Ellian en Cliteur.

Rechtsfilosoof Wibren van der Burg pleit aan de ene kant voor een consequente secularisatie van de staat. Maar hij zegt ook: “De scheiding van kerk en staat wordt tegenwoordig vaak verward met privatisering van godsdienst. Maar dat zijn twee verschillende dingen. Scheiding van kerk en staat houdt in dat de staat niet institutioneel verbonden is met een bepaalde godsdienst. Dat impliceert nog niet het veel verder gaande standpunt dat geloven alleen nog maar een privé-zaak is die beperkt blijft tot de persoonlijke levenssfeer.[...] Hier gaan auteurs als Paul Cliteur [...], die de godsdienst willen verwijderen uit het publieke domein en godsdienstvrijheid overbodig achten, dan ook veel te ver. [...] Kerken en individuele gelovigen houden en eigen verantwoordelijkheid in de samenleving- geloof is niet te privatiseren. Anders dan Den Boef en Cliteur menen, dient hierbij niet automatisch het seculiere staatsperspectief te overheersen, maar evenmin geldt dat altijd de geloofsovertuiging boven de staat gaat. Nederland is al eeuwen een levensbeschouwelijk verdeeld land. We hebben ook een lange geschiedenis in het vinden van oplossingen hiervoor. [...] Deze bijzondere traditie van Nederland, en de ervaring die we daarmee hebben opgebouwd, wordt in het publieke debat vaak genegeerd. Als Cliteur ons de Franse laïcité als model voorhoudt of wanneer de steun aan scholen op islamitische grondslag ter discussie staat, miskent men vaak de waarde van dit poldermodel.” (Over religie, moraal en politiek, p. 36, p. 63, p.64, p. 67, p.68.)

Een andere interessante bijdrage tot het thema laïcité en scheiding van kerk en staat komt van de PvdA-er Thijs Wöltgens. Hij schrijft in zijn artikel De staat als jaloerse god. Op weg naar een staatskerk? ( In: Marcel ten Hooven, Ongewenste goden) :
[....] De scheiding van kerk en staat op basis van de Verlichting is mij om in ieder geval twee redenen te gemakkelijk. De eerste reden is dat deze scheiding wel eens meer aan het christelijke geloof dan aan de Ver­lichting te danken zou kunnen zijn. Na de Verlichting is het de staat die telkens weer greep probeert te krijgen op het geloof In de ogen van de staat is de religie ofwel een concurrent, ofwel een instrument. De staat is een jaloerse god, die niet kan begrijpen dat een paus zonder divisies nog steeds invloed heeft. Je kunt hem niet ontwapenen – hij heeft immers geen divisies en je kunt hem niet inlijven, want zijn kerk is overal. (Dat heet tegenwoordig een a-symmetrisch conflict). De tweede reden is dat zelfs een positieve beoordeling van de Ver­lichting ons nu niet meer verder helpt. Die positieve beoordeling vloeit voort uit de gedachte dat de Verlichting ons heeft bevrijd van de wereldlijke macht van de kerk. De secularisering heeft de kerk armer gemaakt, maar daarmee ook geloofwaardiger. De Verlichting als bevrijding van klerikale overheersing verdient nog steeds waardering. Maar vandaag is de kerk in onze contreien geen macht meer, een klerikale carrière is allang niet meer de weg naar macht, geld en aan­zien. De kerk is sociaal gemarginaliseerd, bijna een roepende in de woestijn, waarover de echte carrièremakers alleen nog maar superieu­re ironie ten toon spreiden. Je bent wel wat laat, als je nu nog de poli­tiek probeert te bevrijden van het geloof Juist nu de kerk machteloos is, onthult zich de ware aard van het verlichte antiklerikalisme. In feite gelooft het niet dat religieuze over­tuigingen en democratie samengaan (tenzij die religieuze overtuigin­gen zich verschuilen in de privésfeer). In dat geval is dit verlichte anti­klerikalisme zelf een religieuze overtuiging geworden, een ‘ultimate concern’, zoals de theoloog Paul Tillich het noemde. Maar in tegenstelling tot de oude religies heeft deze religie het patent op de democra­tie. Het zijn vaak bekeerlingen: de democratie is een nieuw geloof dat concurreert met het oude geloof . Eric Voegelin noemde zo’n geloof een politieke religie. Kenmer­kend voor zo’n religie is de strijd tussen absoluut goed en kwaad [...] , waarbij de overwinning van het goede de geschiedenis zal beëindigen met de vestiging van een nieuw aards Paradijs (zie neocon Fukuyama). “(p.225ff)

Neocon, Burke-directeur en Cliteur-vriend Kinneging verdeelt de wereld  in de geest van Bush in goed en kwaad: “De geografie van Goed en Kwaad”, titel van zijn bekende boek [...]”

Mijn stellingen:
1. Een agressief laïcisme helpt ons niet verder en past niet in Nederland
2. De staat moet neutraal zijn, en dus ook NIET seculier-religieus
3. De kerken en religies zijn machteloos, daarom dreigt het gevaar nu niet van het geloof maar meer algemeen van het zwart/witdenken, dogmatisme en fundamentalisme , allemaal te vinden onder zowel moslims alsook de rest, vooral onder neocons.

Ik vind het onverteerbaar hoe politiek-rechts Voltaire misbruikt, Voltaire, die juist een pleitbezorger was van religieuze tolerantie en verdraagzaamheid.
 

Maarten Doorman bekritiseert in de Volkskrant de vermeende Voltaire-erfgenamen: “Nu zien strijders voor de vrijheid van meningsuiting steeds een belangrijk ding over het hoofd. Want als je daarvoor strijdt, is dan niet de eerste vraag die je je moet stellen, wie de meeste vrijheid van meningsuiting heeft, en wie de minste? En ligt het dan niet voor de hand je strijd te beginnen bij wie de minste vrijheid hebben, degenen die nauwelijks in het parlement vertegenwoordigd zijn, die geen eigen landelijke kranten of omroepen hebben, laat staan columns, podia, netwerken, geld, welbespraaktheid en succes? Wat beweegt publicisten als Afshin Ellian, Joost Zwagerman, Max Pam, Leon de Winter e tutti quanti zulke zwakke tegenstanders op te zoeken?

Zouden deze heren, die de erfenis van de Verlichting menen te verdedigen en zichzelf zien strijden in het voetspoor van de grote Voltaire, hun geluid niet wat moeten dempen in het besef dat Voltaire, althans in zijn betere momenten, voor de zwakken zonder stem opkwam, al streed hij daarbij dan, inderdaad, vaak tegen het geloof en was hij in die strijd soms even koket? Waarom voegen ook nieuwe rekruten als Zwagerman zich nu bij het leger van de sterken en luidruchtigen? Wie kan hier steun gebruiken? Het is een vraag die al die dappere publicisten zich vanaf de barricaden der vrije meningsuiting eens wat grondiger mochten stellen.”

Net als hun Franse voorganger Jean-Claude Barreau, auteur van De l’islam en general et du monde moderne en particulier,  proberen Ellian en Cliteur een taboe te doorbreken en een debat aan te zwengelen. Net als Barreau zeggen Ellian en Cliteur in de voetstappen van Voltaire te treden. Barreau had al in 1991 de islam in de naam van Voltaire aangevallen, die, zoals hij tevreden constateert, “vrezelijke dingen” over de islam had gezegd. (NRC 8-2-1992)

Een reden voor Voltaire aanhangers om Voltaire op handen te dragen is diens schelden op Mohammed.  “Voltaire [schilderde] de figuur van Mohammed [...] af in de schrilste kleuren van wreedheid en fanatisme, alsof hij de niet altijd even verlichte islam-bashers onder zijn hedendaagse volgelingen niet helemáál in de kou wilde laten staan.” (Ger Groot, De Groene Amsterdammer, 8-9-2006) Al sinds de Christenen zich met de islam als godsdienst gingen bezighouden -de koranvertaling van Cluny uit 1140 en Monte Croce’s ‘Weerlegging van de Koran’ van rond 1300- werd de ‘morele verwerpelijkheid’ van de islam aan de kaak gesteld. “Dat duurde tot diep in de 18de eeuw. Verbeterde koranvertalingen van oriëntalisten als Adriaan Reland en George Sale ten spijt noemde Voltaire in zijn tragedie De dweper Mohammed nog steeds een ordinaire bedrieger.” (Ton Crijnen, Trouw, 24-10-2001)
Ellian en Cliteur verdedigen een visie op Mohammed die in de lijn ligt met Voltaires Mohammed-kritiek. Maar naar de mening van Ton Crijnen komt Mohammed  uit de Koran, hadith en soenna eerder als een pragmaticus dan als een scherpslijper naar voren. “Een man met begrip voor de zwakte van de mens, die van hemzelf inbegrepen. Het is een van de redenen waarom hij miljoenen mensen aanspreekt.” (Trouw, 14-12-2001).

Sjoerd de Jong: “Kritiek op religie – nu vooral de islam-  waar we wat aan hebben, is nog heel wat anders dan schelden onder de paraplu van Voltaire. Maar in het huidige debat wordt alles wat tegen godsdienst aanschopt klakkeloos gekoppeld aan de Verlichting. Dat heeft het grote voordeel, dat wie Mohammed wil uitmaken voor pedofiel, zich in een moeite een heldhaftig kind van het rationalisme kan wanen. Maar juist de bronnen van zulke kritiek op Mohammed en de islam liggen helemaal niet in de Verlichting maar in de Middeleeuwen.”De Jong ziet ook bij Voltaire zelf, in diens oordelen over de islam vooral nog een continuïteit van de middeleeuwse anti-islam-traditie en vindt weinig verlichte religiekritiek bij Voltaire: “Voltaire paste in de achttiende eeuw de afkeer van Mohammed als ‘grondlegger van een valse en barbaarse sekte’ in het raamwerk van de Verlichting, maar voor de inhoud bleef hij schatplichtig aan de middeleeuwse tirades. Anderen zoals Montesquieu en Tocqueville waren milder (maar zeker niet onkritisch) over de islam, en bij hen zien we de kiemen van een echte religiekritiek die oog heeft voor de bronnen, historie, context, gevaren en deugden van een godsdienst in een moderne wereld.” (NRC 6-4-2004)
De minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot heeft een gebalanceerde visie op het beroemde Voltaire-citaat, dat door Ellian en Cliteur verabsoluteerd wordt: “Europeanen hechten veel waarde aan het dikwijls aan Voltaire toegeschreven gezegde: ‘Ik ben het oneens met wat je zegt, maar ik zal tot de dood je recht verdedigen om hete zeggen.’ Betekent dit dat Europeanen alles kunnen zeggen? Nee. Het recht op vrije meningsuiting is natuurlijk geen plicht om te beledigen. Voltaires uitspraak vindt een tegenwicht in de beroemde gulden regel die christenen ontlenen aan de Bergrede van Jezus: ‘Behandel anderen steeds zoals je zou willen dat ze jou behandelen.’ ”

John Gray, volgens Paul Cliteur een “demagoog” die “vreselijke dingen” beweert, opent zijn boekje over Voltaire met de volgende alinea: “If, despite its history, we think of philosophy as the disinterested pursuit of truth, then Voltaire was no philosopher. He lived and died, the exemplay philosophe, a partisan. Nothing is further from Voltaire’s thought than the spirit f inquiry. Nor, despite his excoriating sarcasm and the unquenchable vivacity of his pessimism, was Voltaire’s view of humankind detached or cynical. He was a lifelong propagandist for a secular faith. The object of Voltaire’s ‘philosophy’ was not to advance inquiry, still less to foster sceptical doubt. It was to found a new creed. Voltaire sought to supplant the Christian religion by the faith of the Enlightenment. His tireless raillery was meant in deadly earnest. His opposition to Christian fanaticism had itself a fanatical bent. Voltaire’s life work was to set European life on a new foundation by constructing a successor to Christianity.” (Voltaire, p.1).

John Gray gaat zowel met kritiek als ook met hoogachting in op het werk van Voltaire. Hij onderkent twee verschillende componenten in Voltaires werk: het fanatieke verlichtingsfundamentalisme, dat een seculiere religie wilde stichten, en het kritische denken, dat voor de emancipatie opkwam. Het is mijn stelling dat Cliteur en Ellian erven zijn van de eerste component bij Voltaire, dus van het fanatieke secularisme, maar niet van de emancipatoire gedachte.

Cyrille Offermans over de kritische component bij Voltaire:  “Voltaire was geen geharnast atheïst en ook geen vooruitgangsoptimist, hij geloofde niet in de vervolmaakbaarheid van de wereld noch in een intellectuele of morele superioriteit van het Westen. En ja, Voltaire zou met genoegen gehakt hebben gemaakt van de militante conservatieven die zich tegenwoordig op hem beroepen als ze de superieure zegeningen van onze verlichte westerse wereld bezingen in schril contrast met de achterlijkheden van de moslims.” (Voltaire, opgewekt en multicultureel, Trouw 27-3-2004)

Voltaire beledigde de machtige katholieke kerk, terwijl Ellian en Cliteur een kwetsbare minderheid kwetsen

P.S.
ALS  rechts zich op überhaupt Voltaire wil beroepen kan dat het beste gebeuren door zich in de traditie van Voltaire’s racisme te stellen. In zijn Traité de métaphysique (1734) verklaarde Voltaire, dat de “blanken superieur waren aan de negers, zoals de negers superieur zijn aan de apen” (geciteerd naar Siep Stuurman, De uitvinding van de mensheid, p. 294)
.

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Terwijl veel mensen, ook ik, de hagedis als een kwetsbaar, aandoenlijk en “lief” beestje beleven, is de hagedis in de Westerse cultuurgeschiedenis eerder met het slechte, lage, duivelse verbonden geweest. Dat heeft misschien me te mee te maken dat de hagedis en overblijfsel is uit een verleden, toen er nog lang geen mensen waren en de aarde nog “woest en leeg” was, of in ieder geval woester en leger dan nu.

De afkeer van de hagedis is niet puur christelijk, maar ook al bij Ovidius te vinden. In zijn Metamorphosen vertelt hij in het vijfde boek in een passage over de godin van de vruchtbaarheid, Ceres, die te drinken krijgt van een oude vrouw, vervolgens uitgelachen wordt door een brutale kleine jongen, en hem voor straf in een hagedis verwandelt:

“Beledigd met de halfvolle beker in haar handen,
Plenst de godin het gerstemengsel bij de praatjesmaker
pal in ’t gezicht. Hij raakt doordrenkt, en waar eerst
zijn armen zaten krijt hij poten en er groeit een staart
aan zijn veranderd lichaam; hij wordt klein, zodat hij niet
veel kwaad kan doen, nog kleiner dan een kleine hagedis.
Het oudje barst ontzet in tranen uit, wil dat mirakel
Nog pakken, maar hij schiet een donker hoekje in. Zijn naam
– sterhagedis- past bij zijn huid vanwege al die spetters.”
[Vertaling M. D’Hane-Scheltema]

Zoals veel verwandelingen van Ovidius werd ook deze verwandeling graag verbeeld door kunstenaars: 

Terwijl veel mensen, ook ik, de hagedis als een kwetsbaar, aandoenlijk en “lief” beestje beleven, is de hagedis in de Westerse cultuurgeschiedenis eerder met het slechte, lage, duivelse verbonden geweest. Dat heeft misschien me te mee te maken dat de hagedis en overblijfsel is uit een verleden, toen er nog lang geen mensen waren en de aarde nog “woest en leeg” was, of in ieder geval woester en leger dan nu.

De afkeer van de hagedis is niet puur christelijk, maar ook al bij Ovidius te vinden. In zijn Metamorphosen vertelt hij in het vijfde boek in een passage over de godin van de vruchtbaarheid, Ceres, die te drinken krijgt van een oude vrouw, vervolgens uitgelachen wordt door een brutale kleine jongen, en hem voor straf in een hagedis verwandelt:

“Beledigd met de halfvolle beker in haar handen,
Plenst de godin het gerstemengsel bij de praatjesmaker
pal in ’t gezicht. Hij raakt doordrenkt, en waar eerst
zijn armen zaten krijt hij poten en er groeit een staart
aan zijn veranderd lichaam; hij wordt klein, zodat hij niet
veel kwaad kan doen, nog kleiner dan een kleine hagedis.
Het oudje barst ontzet in tranen uit, wil dat mirakel
Nog pakken, maar hij schiet een donker hoekje in. Zijn naam
– sterhagedis- past bij zijn huid vanwege al die spetters.”
[Vertaling M. D’Hane-Scheltema]

Zoals veel verwandelingen van Ovidius werd ook deze verwandeling graag verbeeld door kunstenaars: 

Terwijl veel mensen, ook ik, de hagedis als een kwetsbaar, aandoenlijk en “lief” beestje beleven, is de hagedis in de Westerse cultuurgeschiedenis eerder met het slechte, lage, duivelse verbonden geweest. Dat heeft misschien me te mee te maken dat de hagedis en overblijfsel is uit een verleden, toen er nog lang geen mensen waren en de aarde nog “woest en leeg” was, of in ieder geval woester en leger dan nu.

De afkeer van de hagedis is niet puur christelijk, maar ook al bij Ovidius te vinden. In zijn Metamorphosen vertelt hij in het vijfde boek in een passage over de godin van de vruchtbaarheid, Ceres, die te drinken krijgt van een oude vrouw, vervolgens uitgelachen wordt door een brutale kleine jongen, en hem voor straf in een hagedis verwandelt:

“Beledigd met de halfvolle beker in haar handen,
Plenst de godin het gerstemengsel bij de praatjesmaker
pal in ’t gezicht. Hij raakt doordrenkt, en waar eerst
zijn armen zaten krijt hij poten en er groeit een staart
aan zijn veranderd lichaam; hij wordt klein, zodat hij niet
veel kwaad kan doen, nog kleiner dan een kleine hagedis.
Het oudje barst ontzet in tranen uit, wil dat mirakel
Nog pakken, maar hij schiet een donker hoekje in. Zijn naam
– sterhagedis- past bij zijn huid vanwege al die spetters.”
[Vertaling M. D’Hane-Scheltema]

Zoals veel verwandelingen van Ovidius werd ook deze verwandeling graag verbeeld door kunstenaars: 

Terwijl veel mensen, ook ik, de hagedis als een kwetsbaar, aandoenlijk en “lief” beestje beleven, is de hagedis in de Westerse cultuurgeschiedenis eerder met het slechte, lage, duivelse verbonden geweest. Dat heeft misschien me te mee te maken dat de hagedis en overblijfsel is uit een verleden, toen er nog lang geen mensen waren en de aarde nog “woest en leeg” was, of in ieder geval woester en leger dan nu.

De afkeer van de hagedis is niet puur christelijk, maar ook al bij Ovidius te vinden. In zijn Metamorphosen vertelt hij in het vijfde boek in een passage over de godin van de vruchtbaarheid, Ceres, die te drinken krijgt van een oude vrouw, vervolgens uitgelachen wordt door een brutale kleine jongen, en hem voor straf in een hagedis verwandelt:

“Beledigd met de halfvolle beker in haar handen,
Plenst de godin het gerstemengsel bij de praatjesmaker
pal in ’t gezicht. Hij raakt doordrenkt, en waar eerst
zijn armen zaten krijt hij poten en er groeit een staart
aan zijn veranderd lichaam; hij wordt klein, zodat hij niet
veel kwaad kan doen, nog kleiner dan een kleine hagedis.
Het oudje barst ontzet in tranen uit, wil dat mirakel
Nog pakken, maar hij schiet een donker hoekje in. Zijn naam
– sterhagedis- past bij zijn huid vanwege al die spetters.”
[Vertaling M. D’Hane-Scheltema]

Zoals veel verwandelingen van Ovidius werd ook deze verwandeling graag verbeeld door kunstenaars: 

Terwijl veel mensen, ook ik, de hagedis als een kwetsbaar, aandoenlijk en “lief” beestje beleven, is de hagedis in de Westerse cultuurgeschiedenis eerder met het slechte, lage, duivelse verbonden geweest. Dat heeft misschien me te mee te maken dat de hagedis en overblijfsel is uit een verleden, toen er nog lang geen mensen waren en de aarde nog “woest en leeg” was, of in ieder geval woester en leger dan nu.

De afkeer van de hagedis is niet puur christelijk, maar ook al bij Ovidius te vinden. In zijn Metamorphosen vertelt hij in het vijfde boek in een passage over de godin van de vruchtbaarheid, Ceres, die te drinken krijgt van een oude vrouw, vervolgens uitgelachen wordt door een brutale kleine jongen, en hem voor straf in een hagedis verwandelt:

“Beledigd met de halfvolle beker in haar handen,
Plenst de godin het gerstemengsel bij de praatjesmaker
pal in ’t gezicht. Hij raakt doordrenkt, en waar eerst
zijn armen zaten krijt hij poten en er groeit een staart
aan zijn veranderd lichaam; hij wordt klein, zodat hij niet
veel kwaad kan doen, nog kleiner dan een kleine hagedis.
Het oudje barst ontzet in tranen uit, wil dat mirakel
Nog pakken, maar hij schiet een donker hoekje in. Zijn naam
– sterhagedis- past bij zijn huid vanwege al die spetters.”
[Vertaling M. D’Hane-Scheltema]

Zoals veel verwandelingen van Ovidius werd ook deze verwandeling graag verbeeld door kunstenaars: 

Een aantal mensen, waaronder Bert, hebben over mijn kleine zandhagedis ( zie vorige blog) gezegd dat zij uitziet als een “kleine draak”. Toen herinnerde ik me ineens aan een zeer mooi deurhandvat aan een deur van een oude kerk in Zweden (Kungslena kyrka 12e eeuw) waar St. Joris ( St.Göran) en de draak is afgebeeld. Deze draak is in feite- passend bij een handvat- een hagedis.

Ik kon kerk en handvat op internet vinden: 

Dus: heks en hagedis, draak en hagedis- zal een hagedis een duiveltje zijn??

Een aantal mensen, waaronder Bert, hebben over mijn kleine zandhagedis ( zie vorige blog) gezegd dat zij uitziet als een “kleine draak”. Toen herinnerde ik me ineens aan een zeer mooi deurhandvat aan een deur van een oude kerk in Zweden (Kungslena kyrka 12e eeuw) waar St. Joris ( St.Göran) en de draak is afgebeeld. Deze draak is in feite- passend bij een handvat- een hagedis.

Ik kon kerk en handvat op internet vinden: 

Dus: heks en hagedis, draak en hagedis- zal een hagedis een duiveltje zijn??

Een aantal mensen, waaronder Bert, hebben over mijn kleine zandhagedis ( zie vorige blog) gezegd dat zij uitziet als een “kleine draak”. Toen herinnerde ik me ineens aan een zeer mooi deurhandvat aan een deur van een oude kerk in Zweden (Kungslena kyrka 12e eeuw) waar St. Joris ( St.Göran) en de draak is afgebeeld. Deze draak is in feite- passend bij een handvat- een hagedis.

Ik kon kerk en handvat op internet vinden: 

Dus: heks en hagedis, draak en hagedis- zal een hagedis een duiveltje zijn??

Een aantal mensen, waaronder Bert, hebben over mijn kleine zandhagedis ( zie vorige blog) gezegd dat zij uitziet als een “kleine draak”. Toen herinnerde ik me ineens aan een zeer mooi deurhandvat aan een deur van een oude kerk in Zweden (Kungslena kyrka 12e eeuw) waar St. Joris ( St.Göran) en de draak is afgebeeld. Deze draak is in feite- passend bij een handvat- een hagedis.

Ik kon kerk en handvat op internet vinden: 

Dus: heks en hagedis, draak en hagedis- zal een hagedis een duiveltje zijn??

Naar aanleiding van Bokito’s uitbraak is het zeer zinvol Kafka’s vertelling Bericht für eine Akademie te herlezen. Bokito deed waarvan Kafka’s braaf getemde monologiserende aap alleen maar kon dromen: ten minste te proberen te ontsnappen, en zijn treiteraars te pakken.

Ik citeer uit de Duitse tekst.

In Bericht an eine Akademie spreekt een getemde aap, en wel uit het perspectief van een enigszins tevreden getemde aap, dus een aap die het één en ander bereikt heeft, en het één en ander graag voor heeft opgeofferd:

“[…] Gerade Verzicht auf jeden Eigensinn war das oberste Gebot, das ich mir auferlegt hatte.”

Hij kan zich niet meer aan zijn vrijheid herinneren, en de wens te ontsnappen is bij hem ook bijna verdwenen, alleen een klein restje van ontsnappingsdromen is er nog:

“An der Ferse aber kitzelt es jeden, der hier auf Erden geht: den kleinen Schimpansen wie den großen Achilles.”

Toch probeert hij zich en zijn toehoorders te overtuigen dat hij tevreden is, en niet meer naar vrijheid verlangt:

“Was mich aber anlangt, verlangte ich Freiheit weder damals noch heute. Nebenbei: mit Freiheit betrügt man sich unter Menschen allzuoft.”

Het effect van zijn overtuigingspogingen op de lezer is paradox en tragisch-komisch, omdat hij juist niet overtuigt.

Hij verdedigt zijn treiteraars:
“Spucken konnte ich schon in den ersten Tagen. Wir spuckten einander dann gegenseitig ins Gesicht; der Unterschied war nur, daß ich mein Gesicht nachher reinleckte, sie ihres nicht. Die Pfeife rauchte ich bald wie ein Alter; drückte ich dann auch noch den Daumen in den Pfeifenkopf, jauchzte das ganze Zwischendeck; nur den Unterschied zwischen der leeren und der gestopften Pfeife verstand ich lange nicht. Die meiste Mühe machte mir die Schnapsflasche. Der Geruch peinigte mich; ich zwang mich mit allen Kräften; aber es vergingen Wochen, ehe ich mich überwand. Diese inneren Kämpfe nahmen die Leute merkwürdigerweise ernster als irgend etwas sonst an mir. “

Kafka heeft een boze visie op het zogenaamde beschavingsprozes. Beschaven is bij hem treiteren ( ter zijde: de Burke Stichting, die meent dat de Westerse beschaving zo ontzettend “superieur”is aan alle “barbaren”, kan nog het één en ander van Kafka leren):
“Allzuoft nur verlief so der Unterricht.”

Kafka’s aap maakt carrière. Anders dan Bokito haalt hij het variété:
“Zoologischer Garten ist nur ein neuer Gitterkäfig; kommst du in ihn, bist du verloren.”

Tevreden constateert hij:
“Im ganzen habe ich jedenfalls erreicht, was ich erreichen wollte. Man sage nicht, es wäre der Mühe nicht wert gewesen.”

En dat is toch wat de meeste van ons zouden willen zeggen- of niet soms??

Ach, waarom zouden we toch
blauwe plekken
halen bij het
ontsnappen

Liever bouwen we
een mooi
ere kooi

In de Haagse duinen bloeit nu overal de meidoorn. Niet alleen de witte maar ook de roze en de rode. Ik heb al eerder  Proust aangehaald over de meidoorn, en ik ga nu door:

“Ik keerde naar de meidoorn terug als naar een kunstwerk waarvan men meent dat men het beter ziet als men er een ogenblik niet naar gekeken heeft, maar het gaf niet of ik mijn ogen met mijn handen afschermde om niets anders te zien, het gevoel dat ze in mijn opwekten bleef onbestemd en vaag, trachtte vergeefs zich los te maken en met de bloemen te verbinden.[…]

[De grootvader zei:] ‘Je houdt toch zo veel van meidoorns, kijk dan eens naar deze met roze bloemen; wat is die mooi! ‘ Inderdaad was het een meidoorn, maar dan roze, nog mooier dan de witte. Ook deze was voor een feest versierd – voor een van die echte feesten wat alleen kerkelijke feesten kunnen zijn, omdat ze immers niet zoals de wereldlijke door een gril van het toeval aan een of andere willekeurige dag geplakt worden, die er niet speciaal toe voorbestemd is en die niet iets essentieel feestelijks heeft- maar nog rijker, want de bloemen die zo dicht op elkaar aan de takken zaten dat ze, zoals de pompons rondom een rococo herdersstaf, geen plaats onversierd lieten, waren ‘in kleur’ […] “

Uit: Marcel Proust, Op zoek naar de verloren tijd, De kant van Swann , [Uitgeverij De bezige Bij, 2002, p. 189]

De opmerking over de kerkelijke feesten moet volgens mij ironisch opgevat worden, omdat Proust hier in feite een natuurreligie verkoopt….