Vincent van Gogh, In de regen, aquarel, herfst 1882

In navolging van van Hiroshiges houtsnede “Onverwachte bui op de Grote Brug bij Atake” (1857)

maakte van Gogh een eigen schilderij:

“Brug in de regen naar Hiroshige“, 1887.

Van Gogh omkaderde de voorstelling rondom met een decoratieve rand en voegde ook hier zelf Japanse karakters toe.

Zie ook Louis van Tilborgh, Van Gogh en Japan.

Franz Marc, Im Regen, 1912

 

zie ook de grote Gustave Caillebotte-overzichtstentoonstelling in Frankfurt

trof ik ook bij mijn uitstapje na Florence (de stad van de Iris!] een buitengewoon mooie iris aan in de tuin van mijn oom.

Geel-rode iris

gele iris in de avond

 

De blauwe iris, die erg goed past bij het sprookje van Herman Hesse, “Iris”  dat zo begint:

Blauwe iris

`In het ontluikend voorjaar van zijn kindsheid wandelde Johannes door de groene tuin. Onder de bloemen van zijn moeder was er een, die hem bijzonder lief was: zwaardlelie heette zij. Hij vlijde zijn wang tegen haar langwerpige, lichtgroene bladeren, legde zijn vingers tastend tegen haar scherpe punten, snoof diep de geur op van het grote, wonderlijke bloeisel en keek lang achtereen naar binnen. Daar rezen lange reeksen gele vin­gers omhoog uit de bleekblauwe bloembodem, en daartussendoor leidde een doorschijnend pad naar de diepere regionen van de kelk en het verre, blauwe geheim van het bloeisel. Die was hij ten zeerste toegedaan, langdurig keek hij naar binnen en zag de gele, delicate delen nu eens als een gou­den omheining langs de paleistuin en dan weer als een dubbele reeks van fraaie droombomen met daartussenin de geheimzinnige weg naar het in­wendige, transparant en doorregen met levende aders, breekbaar als glas. De welving beschreef een boog, en verder naar achteren ging het pad tussen de gouden bomen tot op oneindige diepte verloren tussen onvoorstelbare afgronden, terwijl daaroverheen de violette gewelven een majesteite­lijke kromme volgden en toverachtig ijle schadu­wen wierpen op het stille, popelende wonder. Jo­hannes wist dat dit de mond was van de bloem, dat voorbij de gele pronkgewassen in de blauwe krocht haar hart en gedachten waren enderge­bracht, en dat haar adem en haar dromen via deze riante, doorschijnende, glazig geaderde weg in en uit gingen. En naast de grote bloemtuil stonden kleinere, die nog niet open gegaan waren, op stevige, sappige stelen in een kelkje van bruinachtig groene wik­kels; daaruit drong de jonge bloesem stil doch vastbesloten naar voren, stevig ingepakt in licht­groen en lila tot bovenaan toe, waar het jonge, diepe violet in exacte, zorgzame rolletjes zijn tere punten aan het licht bracht. En ook op deze stevig in elkaar gedraaide, jonge bloemblaadjes tekende zich reeds een netwerk van adertjes en honderd­voudige patronen af. `
……………………………………………………………………………………………………………………………………..

Vincent van Gogh heeft de blauwe irissen meerdere malen geschilderd:

Vincent van Gogh, Irissen,1889

Vincent van Gogh, Irissen,1890

De wikmedia-user Jebulon heeft een paar zeer mooie foto’s op wikimedia geplaatst:

user Bouba

user Kor!an

Hier een moooie Jugendstil-vaas met iris:

en een Tiffany-theescherm met Iris:

Japan toonde zijn nagenoeg onbekende kunst op de Wereldtentoonstelling van 1862 in Londen en 1867 in Parijs. Japanse kunst en gebruiksvoorwerpen, zoals kimono’s, waaiers, gelakte voorwerpen en kamerschermen werden een rage.
De gestileerde motieven in de grafische kunst van kunstenaars als beïnvloedde de stijl van veel Westerse kunstenaars, zoals Vincent van Gogh.

Hier de Courtisane in kimono van Vincent van Gogh (1887, Van Gogh Museum Amsterdam), die hij had overgenomen van een tentoonstellingsaffiche over Japanse kunst.

Georg Hendrik Breitner, bevriend met Van Gogh, heeft in dezelfde tijdsperiode (1883-99) een aantal schilderijen gemaakt van meisjes in kimono’s.

Georg Breitner, Meisje in rode kimono

Georg Breitner, Meisje in kimono

In het Museum Boijmans in Rotterdam hangt een bijzonder schilderij van Breitner met een meisje in kimono dat een oorbel vastmaakt:

Breitner, Het oorringetje/ Voor de spiegel

Claude Monet, Madame Monet in rode kimono, 1876

Langs het fietspad van Leiden naar Warmond (lange bocht Merenwijk) staan over een lengte van meerdere honderd meters de charmante mooie, fragiele kievietsbloemen.

Kievitsbloem fritillaria Leiden


Kievitsbloem fritillaria Leiden

Kievitsbloem fritillaria Leiden

“Snakes head” heet deze bloem in het Engels

De  kievitsbloem die via de natuurwetenschapper Olof Rudbeck van Leiden in Zweden is terecht gekomen dient daar zelfs als symbool en de landschapsbloem “Kungsängsliljan” van Uppland.

In de Leidse Hortus zijn nog meer soorten van fritillaria’s te zien.

Fritillaria Thunbergii uit Japan

Fritillaria verticillata uit China

Fritillaria Imperialis Aurora Keizerskroon

Vincent van Gogh, Fritillarias in een koperen vaas, 1887

 

 

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

 

De Kievitsbloem, Fritillaria meleagris, is mijn lievelingsbloem, maar ik wist niet dat deze fritillaria maar één van vele verschillende soorten fritillaria’s was.

Hier een paar andere fritillaria’s plus een schilderij van Vincent van Gogh.

Fritillaria Thunbergii uit Japan

Fritillaria verticillata uit China

Alpsdake

Orchi

Stan Shebs

 

Eric in SF

 

Vincent van Gogh, Fritillarias in een koperen vaas, 1887

In zijn atelier bewaarde James Ensor (zie de tentoonstelling in het Gemeentemuseum Den Haag) doodshoofden, maskers en hoofddeksels, die vanaf 1888 regelmatig in zijn werk voorkomen. In Ensors werk had de schedel een morbide, ironische en fantastische connotatie en komt vaak als zelfportret voor. De schedel is blijkbaar de “ik”-vorm van Ensors maskers: Ensors eigen lachend masker.

Mij bevalt het als de dood een deel van het leven is, en als de doden vrolijk meedoen in het leven. Magisch, fantastisch, menselijk.

 

Op 27 april 2011 schrijft Joost Zagerman in de Volkskrant uitgebreid over dit schilderij “Het schilderend geraamte”.

Uit zijn artikel:

“Achter het schildersezel staat, palet in de hand, een geraamte. De schilder mag dood zijn – maar gelukkig ziet ‘ie nog goed in het pak. En is hij omringd met kunst. Voor het schilderend geraamte op het doek is dat misschien een troost.

De Vlaamse kunstenaar James Ensor (1860-1949) maakte Het schilderend geraamte omstreeks 1895. Uit een foto blijkt dat Ensor zijn eigen atelier minutieus heeft nageschilderd. En om te onderstrepen dat dit toch echt de werkomgeving is van de schilder zelf, voegde hij er rondslingerende maskers aan toe, de maskers waar Ensor in later werk zijn handelsmerk van zou maken. “

“De kunstenaar achter zijn ezel: het is een beproefd genrestuk, en eeuwenlang diende het onder meer om de maatschappelijke positie van de schilder te onderstrepen.”

“Misschien wil Het schilderend geraamte ons het volgende meedelen: ik, de onbegrepen grootmeester uit Oostende, laat alle kleuren baden in het kleurrijkst denkbare licht. De dood is niet zwart- de dood is onder ons, in ons, en begoochelt ons met alle kleuren van de regenboog. Ik, Ensor, weet dit, maar u nog niet. Ik vertel het u, niet voor mijn plezier, maar omdat de waarheid gezegd, geschilderd moet worden. De dood, grimmig en geniepig, is grijs noch zwart maar schenkt ons met satanisch genoegen de meest uitbundige kleuren. Voor wie dit niet gelooft biedt mijn alter ego, het schilderend geraamte, inzicht in deze waarheid. Kijk naar wat het geraamte in zijn atelier heeft staan: de meest kleurige meesterwerken – de meest kleurige doodsaanzeggingen. “

Ook Vincent van Gogh heeft kort daarvoor een soortgelijk zelfportret gemaakt:

Vincent van Gogh, Schedel met brandende sigaret, 1885



De schedel van Van Gogh houdt het midden tussen (zelf)portret en stilleven.

Zwagerman:

“Theo van Gogh – en ik heb het hier nu niet over Vincents broer, maar over de vermoorde filmer uit onze eigen tijd – heeft zich in een interview eens laten ontvallen dat hij zich vaak betrapte op de gedachte dat het een groot misverstand is te denken dat wij hier op aarde in leven zijn. We zijn allemaal zo dood als een pier, alleen is er niemand die ons dit vertelt. Doodgaan betekent niet dat je je levensadem uitblaast en naar het dodenrijk verhuist, nee, het is de finale bekrachtiging van onze zijnstoestand, met als enige uiterlijke verandering het vergaan van het vlees op onze botten. Ons kloppend hart en onze polsslag geven het ritme aan waarmee ons geraamte zal uitbotten. Zoiets. “

 

De schedel is klassiek in de kunst als Memento Mori.

Hier een afbeelding van de Heilige Hieronymus. Ik kies een schilderij van Albrecht Dürer, omdat ik nu met Dürer bezig ben in verband met de Lucas van Leyden tentoonstelling in de Leidse Lakenhal (blog volgt).

 

Vincent van Gogh, Bloeiende perzikbomen, 11 april 1888

zie de briefen van Van Gogh 11 april, “Pink peach trees”

Vincent van Gogh, Amandelbloesem, 1890

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vincent van Gogh, Perenboom in bloei

zie brief aan Emile Bernard, 12 april 1888

Rembrandt zelfportret

Vincent van Gogh, zelfportret

Eduard Manet, zelfportret

Cezanne zelfportret

August Macke zelfportret

…en hier nog Joseph Beuys:

Joseph Beuys zelfportret

zie hier een overzicht met de zelfportretten van Vincent van Gogh, met en zonder hoed

Edvard Munch is sterk beïnvloed door Vincent van Gogh, en heeft net als deze een mooie sterrennacht geschilderd.

De sterrennacht is bij  beide kunstenaars sterk expressief geschilderd, maar ook symbolistisch:  in hun landschappen verbeeldden deze schilders  ideeën over natuurkrachten, kosmische energie,  en de nietigheid van de mens tegenover de natuur. Vanaf 24 februari in het Van Gogh Museum: Dreams of nature. Symbolisme van Van Gogh tot Kandinsky

Edvard Munch, Sterrennacht, 1926

Vincent van_Gogh, Sterrennacht, 1889

klik hier voor een fantastische interactieve video Starry Night

en hier

en:een Sterrennacht-collage met oude deurgrepen:

A Mural of Van Gogh’s Starry Night Created From Old Door Knobs

Vincent van Gogh, Sterrennacht over de Rhone

En Van Gogh heeft zich voor zijn sterrennachten wederom laten inspireren door Jean François Millet ( zie ook Vincent_van_Gogh, Kleuren_van_de_nacht ).

Jean_Francois Millet, Sterrennacht 1851

Vincent van Gogh, Pietà, 1889

Naar aanleiding van de tentoonstelling in het Van Gogh-museum “Paul Gauguin De doorbraak naar moderniteit” van 2010, hier de zelfportretten die Vincent van Gogh en Paul Gauguin voor elkaar hebben gemaakt, en twee zelfportretten die beiden voor hun vriend Charles Laval hebben gemaakt.



Vincent van Gogh Zelfportret 1888 als zen monnik (bonze), voor Gauguin (zinspeelt op het gemeenschappelijk interesse voor Japonisme/Japanse kunst)



Paul Gaugin, Zelfportret opgedragen aan Vincent van Gogh 1888



Vincent van Gogh zelfportret 1888 opgedragen aan Charles Laval



Paul Pauguin, Zelfportret opgedragen aan Charles Laval 1888

Wikipedia: “Gauguin woonde, op initiatief van Theo van Gogh, de broer van Vincent, twee maanden samen met Vincent van Gogh, in Arles om te schilderen en van elkaar te leren. Het werd geen gelukkige periode. Gauguin kreeg depressieve buien en deed een zelfmoordpoging. Uit de brieven van Van Gogh – die Gauguin financieel steunde – blijkt dat ze voortdurend ruzie hadden. Op een moment was Gauguin zo geschrokken van het gedrag van zijn huisgenoot, die hem tijdens een avondwandeling achtervolgde, dat hij een nacht in een hotel doorbracht. De volgende ochtend had Van Gogh een deel van zijn oor afgesneden. Daarop werd Van Gogh in een gesticht opgenomen en vertrok Gauguin uit Arles. “

In een nieuw Duits boek “Van Goghs Ohr” geschreven door de kunsthistorici Hans Kaufmann en Rita Wildegans wordt beweerd dat Gauguin het oor van vincent heeft afgesneden.
In zijn laatste brief aan Gauguin schreef Van Gogh: “Jij zwijgt, ik zal dat ook doen.”
Experts, zoals Leo Jansen, conservator van het Van Goghmuseum in Amsterdam houden het nog steeds op op zelfmutilatie…..



Vincent van Gogh, Zelfportret met verbonden Oor 1889


…en hier nog twee merkwaardig-interessante portretten die Vincent van Gogh van zichzelf en van Gauguin maakte:

Vincent van Gogh, De-stoel van Van Gogh 1888

Vincent van Gogh, De stoel van Gauguin, 1888

Alle zelfportretten van Vincent van Gogh chronologisch op een rijtje klick hier

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Vincent van Gogh, Schedel met brandende sigaret, 1885

Volgens mij is de afkeer van sommigen tegen stillevens erop gebaseerd dat stillevens “dood” zijn, en aan de dood (willen) herinneren.

De schedel van Van Gogh houdt het midden tussen (zelf)portret en stilleven.

Vincent van Gogh, In de regen, aquarel, herfst 1882

In navolging van van Hiroshiges houtsnede “Onverwachte bui op de Grote Brug bij Atake” (1857)

maakte van Gogh een eigen schilderij:

“Brug in de regen naar Hiroshige“, 1887.

Van Gogh omkaderde de voorstelling rondom met een decoratieve rand en voegde ook hier zelf Japanse karakters toe.

Zie ook Louis van Tilborgh, Van Gogh en Japan.

Franz Marc, Im Regen, 1912

Twee mooie moderne schilderijen van de duinen waren te zien in het Haagse Gemeentemuseum ( ‘De XXste eeuw’)



Jan Toorop, Duinen en zee in Zoutelande, 1907

Piet Mondriaan, Duin II, 1909

Toorop en Mondriaan waren van af 1908 beviend met elkaar. Toorop was bekend met het pointillisme van Seurat, en dat is hier op deze schilderijen ook terug te zien.

Hier nog een vrij onbekend schilderij van Vincent van Gogh met duinen:

Vincent van Gogh, Duinen, 1882

In de tentonstelling “Voorbij de horizon” (tot 7 februari 2010) in het Gemeentemuseum Den Haag hangen meerdere schitterende duin-schilderijen van Mondriaan.

“Felgekleurd, stemmig, woest, vriendelijk, vlak, glooiend, figuratief, abstract twee- én driedimensionaal: het landschap doet zich in de moderne kunst op vele manieren voor. Van landschappen vol dramatiek en emotie in de romantiek tot volledig abstracte werken in de jaren zestig van de twintigste eeuw, waarbij de land art kunstenaars het fysieke landschap gebruiken als drager voor een kunstwerk. De tentoonstelling Voorbij de horizon toont hoe de verbeelding van het landschap de laatste twee eeuwen is veranderd en hoe de manier waarop het landschap werd weergegeven exemplarisch was voor de gedachten over kunst en de verbeelding van de realiteit in een bepaalde tijdgeest.
Mondriaan vervaardigde aan het begin van de twintigste eeuw enkele zonovergoten luministische duinlandschappen. In deze werken experimenteerde hij met de weergave van licht, zowel boven de horizon als gereflecteerd in zee.”

“Duin I”, “DuinII”en “Duin III” hangen hier naast elkaar:


Piet Mondriaan, Duin I



Piet Mondriaan, Duin II


Piet Mondriaan,  Duin III

In de tentoonstelling “Cézanne Picasso Mondriaan in nieuw perspectief”,  ook in het Haagse Gemeentemuseum, zijn twee schitternde duinlandschappen van Mondriaan  in zeer groot formaat te zien:



Piet Mondriaan, Duinen bij domburg, 1910



Piet Mondriaan, Duinlandschap, 1911

Uit de Catalogus bij de tentoonstelling:

“[..] Duinlandschap is een [..] voorbeeld van wat Modriaan begreep als ‘kubisme’.
Zoals in het luminisme de schildertoets, de kleur, uit elkaar genomen en ‘gedivisioneerd’ werd (zoals dat heette), zo ‘divisioneerde’ Mondriaan de vorm van het uitge­strekte en kale duingebied bij Vrouwenpolder, met uitzicht over het Veerse gat op de kust van Noord-­Beveland. De opbouw van deze voorstelling is een combinatie van schichtige hardgroene en fel blauwe driehoeken, doorschoten met zacht violette banen,in de lucht voor de wolken en in het landschap voor de duinen.
Opvallend zijn de vinnige, korte, evenwijdig lopende verfstreken waaruit alle facetten zijn opge­bouwd. Met name de harde combinatie van het blauw en het groen bracht hem in de buurt van de door hem bewonderde Van Dongen en van Sluijters. Ook zij maakten in hun recente werk gebruik van die harde, vlakke kleurencombinatie. Maar juist de ontstane afwijking van de natuurlijke vorm bracht Mondriaan in Duinlandschap ook dicht in de buurt van een streven naar abstractheid, van meer en meer vergeestelijking. Want het moderne, het vergeestelijkte, moet zich niet alleen in symbolen, maar ook in lijnen openbaren.” ( p 64)

en hier nog een duinlandschap van Paul Klee:



Paul Klee duinlandschap

———————————————————–

In de botanische tuin in Berlijn zag ik vorige week erg mooie distels. Thuis heb ik nu via Wikipedia ontdekt dat deze distel, kardoen, aan de artisjok verwant is en gegeten kan worden.

En ook heb ik mooie schilderijen ontdekt met distels:

Vincent van Gogh, Distels, 1888

Paul Klee,  Distelbloem 1919

 

Japanse kers voor het Museum Volkenkunde Leiden

Prunus in de Hortus

Vincent van Gogh, Bloeiende perzikbomen, 1888

Vincent van Gogh, Amandelbloesem, 1890

Vincent van Gogh,
Perenboom in bloei, 1888

—————————————————————————————————–

In de tentoonstelling “Van Gogh en de kleuren van de nacht” ontbreekt  één uiterst belangrijk schilderij van Van Gogh: Caféterras bij avond, ook bekend als Terrasse du café le soir, Place du forum, 1888, het eerste werk, waarin Van Gogh een sterrenhemel als achtergrond schilderde.

Gisteren las ik met verbazing een interview in de NRC met Evert van Straaten, directeur van het Kröller-Müller Museum, waarin hij zegt:

“Het ‘Caféterras bij nacht’ van Van Gogh kon ik echt niet uitlenen voor de expositie Van Gogh en de kleuren van de nacht’ in het MoMA en Van Gogh. Daar hangen al vier of vijf andere schilderijen uit onze collectie, maar het terras heb ik hier nodig. Mensen komen van over de hele wereld naar het Kröller-Müller om dat te zien.”

Blijkbaar worden musea niet gecompenseerd voor het uitlenen van kunst ten behoeve van tentoonstellingen.
Het ‘Caféterras’ hoort absoluut in de tentoonstelling “Kleuren van de nacht” getoond te worden; het is een mijlpaal in de nacht- en sterrenschilderijen van Van Gogh.
Had het Van Gogh Museum dan geen andere Van Goghs kunnen uitlenen aan het Kröller-Müller Museum, ter compensatie?

Het was me opgevallen dat het “Caféterras” niet werd getoond in Amsterdam, maar ik had niet gechecked waar het hangt; ik ging ervan uit dat het in privébezit was en daarom niet getoond werd.

Over het ‘Caféterras  bij nacht’ schrijft Van Gogh aan zijn zus Wil:

“Ik ben bezig met een nieuw schilderij van een café bij nacht. Op het terras zijn kleine personen van drinkende mensen. Een grote gele lantaarn verlicht het terras, de straat heeft paarse tinten. De gevels van de huizen en een blauwe lucht met sterren en met een groene boom. Het is een nachtschilderij geworden zonder zwart maar met blauw en paars en groen en felle groene tinten en citroengeel. Ik vind het heerlijk om dit gelijk op de plaats te schilderen. Normaal maak ik eerst een tekening of schets maar nu wilde ik het meteen schilderen.”  ”Ik heb er enorm veel plezier in ‘s nachts ter plekke te schilderen. Het is de enige manier om eindelijk van die conventionele zwarte nacht af te komen. Een kaars alleen al kan ons de rijkste gelen en oranjes geven.” “‘Wij hebben behoefte aan vrolijkheid en geluk, aan hoop en liefde. Hoe lelijker, ouder, slechter, zieker, armer ik word, des te meer wil ik mij wreken met krachtige, goed gerangschikte, schitterende kleuren.”

De laatst zin vind ik schitterend. Van Gogh wil zich wreken met schoonheid.
Dat maakt de schoonheid van zijn schilderijen zo on-sentimenteel.

Behalve de bekende indrukwekkend mooie afbeeldingen van sterren en maan zijn in de Van Gogh-tentoonstelling in Amsterdam ook veel afbeeldingen van mensen in lampenlicht, mensen in de zonsondergang,  en van de natuur in de schemering te zien.

Hier een afbeelding van een danszaal: de mensen dansen binnen zoals de sterren buiten dansen…

De danszaal, 1888

En twee schilderijen met de schemering, mijn lievelingstijd van de dag:

Populierenlaan bij zonsondergang, 1884

Tegen de avond, 1885

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

 

Vincent van Gogh bezat veel Japanse prenten die hem zeer inspireerden, onder meer van Hiroshige. Van Gogh maakte van twee latere prenten van Hiroshige bijna exacte kopieën in olieverf.

 

Vincent van Gogh, De bloeiende pruimenboom naar Hiroshige (1887)

Utagawa Hiroshige, De pruimenboomgaard bij Kameido, 1857

Van Gogh koos andere kleuren dan Hiroshige (zie ook Ingrid van den Bergh over de kleuren bij Van Gogh) . Van Gogh voegde bovendien zelf de lettertekens toe, die hij uit een ander houtsnede over nam [!] .

Ook van Hiroshiges “Onverwachte bui op de Grote Brug bij Atake” (1857)

maakte van Gogh een eigen schilderij:

“Brug in de regen naar Hiroshige“, 1887.

Van Gogh omkaderde de voorstelling rondom met een decoratieve rand en voegde ook hier zelf Japanse karakters toe.

Zie ook Louis van Tilborgh, Van Gogh en Japan.

 

 

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

 

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam

 

 Maria Trepp

Morgen, maandag 9 februari, is het weer volle maan.

Deze week, op 13 februari, start in het Van Gogh-museum in Amsterdam de tentoonstelling Van Gogh en de kleuren van de nacht. Ik heb al vast gekeken op ik op de schilderijen van Van Gogh de volle maan heb kunnen ontdekken.

Dat valt nogal tegen. De kleuren van de nacht zijn bij Van Gogh vooral de kleuren van de schemering en van de ondergaande zon.

Het belangrijkste volle-maan-schilderij van Van Gogh hangt meestal in het Kröller-Müller Museum (maar nu zeker in Amsterdam), Ommuurd veld met schoven en opkomende maan, 1889:

Dit schilderij maakte Van Gogh  in de psychiatrische inrichting in Saint-Rémy. Het korenveld kon hij vanuit zijn kamer zien.
Het maanlicht wordt aangeduid met de lichte kleine witte (oorspronkelijk roze) toetsen over lucht en landschap.
Van Gogh was niet tevreden over dit schilderij. Hij noemde het samen met de beroemde ‘Sterrennacht’ (hieronder) in een brief. Hij vond zelf dat hij in beide schilderijen de compositie had overdreven, en dat beide schilderijen leken op een oude houtsnede ( zie hier ook de Japanse houtsnedes van Hiroshige met de maan, die Van Gogh in zijn bezit had).

De maannachten zijn bij Van Gogh sterk expressief geschilderd, maar ook symbolistisch:  in de landschappen verbeeldde hij  ideeën over natuurkrachten, kosmische energie,  en de nietigheid van de mens tegenover de natuur. 
Ook op het schilderij Wit huis bij nacht (1890)

is een kleine, maar volle en stralende maan te ontwarren (opmerking later toegevoegd: zie hieronder, het is waarschijnlijk de Venus..) .

Anders heeft Van Gogh zo ver ik weet de maan alleen als sikkelmaan geschilderd; op internet is een overzichtje hiervan te vinden: drie keer de toenemende en een keer de afnemende maan.

De afneemende maan is te zien op het schilderij Sterrennacht, ook in 1889 in Saint-Rémy geschilderd. De sterren en de afnemende sikkelmaan in een ritme van licht en beweging achter de cipressen en het stadje.

zie ook hier de fantastische interactieve video Starry Night

Erwin Mortier in ‘Godenslaap’:

“Alleen bij Van Gogh heb ik de middagen van toen te­ruggezien. Zijn onvaste zonnen en de morsige melkwe­gen in zijn zwarte vibrerende nachten; de onverdraaglij­ke duisternis die hem dusdanig benauwde dat hij ze doorzeefde met sterren zo hel als de verzengende weelde van de eeuwige middag van zijn gekte. Hij kende de waanzin van de katten, maar kon hun slaap niet vatten, dus vrat de demon hem op. “ ( p 211)

—————————————————————

Govert Schilling haalt in de Volkskrant van 14 februari de astronoom Don Olsson aan, die (voor mij overtuigend) beweert dat op het schilderij “Wit huis bij nacht” de Venus en niet de maan staat afgebeeld!

 

Klaprozen, ze zijn er weer.

Ik heb foto’s gemaakt naast de rails aan de spoorweg Leiden-Utrecht.

Klaprozen, thema in veel schilderijen en gedichten.

Klaprozen dragen ook in zich de verdrietige herinnering, aan bloed en oorlog..

 

In Vlaamse velden (Tom Lanoye, 2000)

In Vlaamse velden klappen rozen open
Tussen witte kruisjes, rij op rij,
Die onze plaats hier merken, wijl in ‘t zwerk
De leeuweriken fluitend werken, onverhoord
Verstomd door het gebulder op de grond.
Wij zijn de doden. Zo-even leefden wij. Wij dronken dauw.
De zon zagen wij zakken.
Wij kusten en werden gekust. Nu rusten wij
In Vlaamse velden voor de Vlaamse kust.
Toe: trekt gij ons krakeel aan met de vijand.
Aan u passeren wij, met zwakke hand, de fakkel.
Houd hem hoog. Weest gij de helden. Laat de doden
Die wij zijn niet stikken of wij vinden slaap noch
Vrede – ook al klappen zoveel rozen open
In zovele Vlaamse velden.

 

Zie ook
Klaprozen in de kunst: Van Gogh, Monet en anderen

 

 

Hans Alma, rector en hoogleraar Psychologie en Zingeving aan de Universiteit voor Humanistiek, onderzoekt in haar oratie ‘De parabel van de blinden. Psychologie en het verlangen naar zin’ het opkomen van de vraag en het verlangen naar zin. Zij laat zien hoe deze voortkomen uit een fundamentele spanning in het menselijk bestaan tussen enerzijds zoeken naar geborgenheid in het vertrouwde en anderzijds nieuwsgierigheid naar wat onbekend is.

Een hoofdstuk in dit mooie boekje gaat over aandacht,  opgevat als een rechtvaardige en liefdevolle waarne­ming van iets in de werkelijkheid.

Alma schrijft ( p 23 ff) : “Aandacht is een moreel begrip, ster­ker nog, voor Iris Murdoch vormt aandacht de kern van moraliteit [...] . Tegenover de menselijke neiging om overtuigend cohe­rente, maar valse beelden van de wereld te vormen, staat aandacht als poging om zulke illusies tegen te gaan. Dat wat ons omringt verdient aandacht omdat het er is, omdat het interessant, mooi en vreemd is en omdat het onze aandacht nódig heeft. We zouden in ieder geval moe­ten proberen aandachtig waar te nemen, in plaats van in een nevel­sluier van privé angst en fantasie te leven [...] . Aandacht is gericht op de grote, verrassende variëteit van de wereld. ”

“Aandacht [impliceert]  altijd het aangaan van een relatie, waarin de gehele persoon betrokken is. Aandacht staat niet voor een receptie van stimuli door de afzonderlijke zintui­gen, maar voor een totale respons van de persoon op zijn omgeving ­zintuiglijk, motorisch, affectief en verstandelijk.”

“[Aandacht impliceert altijd] een geraakt-zijn, een zekere ontroering, een lichte hui­vering. Het kan ons overkomen bij de confrontatie met een kunst­werk, bij het luisteren naar muziek, in een liturgische viering en in feite in iedere situatie waarin iets ons verrast.”

“Het vermogen geraakt te worden door en aandacht te besteden aan onze omgeving, beschouw ik als de basis van ervaringen van zin of zin­loosheid.”

“Wie er vooral op gericht is de wereld te begrijpen, verklaren en controleren, dreigt de ruimte om zich te laten raken door een ander te verliezen. Vanuit deze optiek is het ook van belang levensbeschouwing niet te reduce­ren tot een betekeniskader, dat vooral antwoorden geeft in plaats van vragen levend te houden. Wie sluitende antwoorden zoekt, miskent de waarde van de twijfel en verwondering die door een al dan niet religieuze levensbeschouwing gewekt kunnen worden.”

Vorig jaar heb ik over Marcel Proust en de meidoorn geschreven, en hoe Proust de meidoornhaag als een kerk aanvoelt:
“De haag leek op een lange rij kapellen die onder een dikke laag op het altaar gestrooide bloemen verdwenen; daaronder tekende de zon op de grond en scherp traliewerk, alsof haar licht door een kerkram viel.” [zie ook Proust en de roze meidoorn]

Dit jaar zie ik de kaarsen van de paardekastanje op de begraafplaats Groenesteeg, en inderdaad, zo’n boom heeft iets van een kerk.

en hier bloeiende kastanjetakken van Vincent van Gogh, 1890, aandachtig bestudeerd:

Vincent van gogh,. Bloeinede kastanjetakken, 1890

en

Vincent van Gogh, Laan met bloeiende kastanjebomen, 1889