Van 6 april tot en met 8 juli presenteert het SieboldHuis in Leiden de tentoonstelling Vissen van Haai tot Koi. Er wordt getoond hoe de arts en Japan-onderzoeker Philipp Franz Balthasar von Siebold tussen 1823 en 1834 vissen verzamelde in Japan.

Hier een foto van Japanse karpers in de Leidse Hortus.

Read more..

Passie voor bloemen

Maria Trepp

Vincent van Gogh, Bloeiende perzikbomen, 11 april 1888

zie de briefen van Van Gogh 11 april, “Pink peach trees”

Vincent van Gogh, Amandelbloesem, 1890

Vincent van Gogh, Perenboom in bloei

zie brief aan Emile Bernard, 12 april 1888

“Just then flew down a monstrous crow,
As black as a tar-barrel;
Which frightened both the heroes so,
They quite forgot their quarrel.”

“Een angstaanjagende kraai vloog langs,
Zo zwart als roet en leer.
Dat maakte onze helden bang
En ze ruzieden niet meer.”
(vertaling Sofia Engelsman)

Op het blog van Antoinette stond een bruin-rode heidelibel afgebeeld, en Antoinette schrijft dat deze vaak ver weg van haar broedgebieden wordt gevonden.


Nou, bij mij thuis bijvoorbeeld, een maand geleden.

Heidelibel

Alleen noemde ik deze libel “gouden” en nam haar als een bijzonder voorspoedig teken (de nacht na een van de belangrijkste dagen in mijn leven had ik een sleuteldroom over een libel, als een symbool van mijn vrijheid).

De libel is en geliefd Jugendstil-motief, afkomstig van Japanse voorwerpen en prenten.

Zwaardversiering met libellen, Museum Volkenkunde Leiden

Hier nog een paar mooie Art Noveau/Tiffany libellen.

Tiffany libel-lamp

Tiffany libel-lamp

Tiffany libel-lamp

Libel-vaas keramiek

 
In 2010 was te zien in het Gemeentemuseum Den Haag, 29 mei 2010 t/m 15 augustus 2010:
van Hoytemas originele tekeningen en litho’s van het boek Het lelijke jonge eendje van H.C. Andersen.





Theo van Hoytema






Theo van Hoytemas illustratie bij:
U hebt mooie kinderen, moeder!” zei de oude eend met het bandje om haar poot. “Ze zijn allemaal mooi, op één na, die is mislukt. Ik wou, dat U hem over kon maken!”"Dat gaat niet, Uw genade!” antwoordde de moedereend. “Hij is niet mooi, maar hij heeft een echt goed karakter en zwemt net zo goed als een van de anderen, ja, ik durf zelfs zeggen een beetje beter. Ik denk, dat hij er wel doorheen zal groeien en mettertijd wat slanker zal worden. Hij heeft te lang in het ei gezeten en daarom heeft hij nog niet het goede figuur!” En zij plukte hem in zijn nek en streek zijn veren glad. “Bovendien is het een woerd,” zei ze, “en het doet er dus niet zo veel toe, ik geloof dat hij sterk zal worden; hij zal zich er heus wel doorheen slaan!”

“De andere eendjes zijn aardig,” zei de oude eend. “Doe alsof je thuis bent en als je een palingkop vindt, mag je me die brengen!” En zo was het net alsof ze thuis waren.






Theo van Hoytemas illustratie bij:


De andere eenden er om heen keken naar hen en zeiden heel luid: “Het is wat moois! Nu krijgen we dat stel er nog bij, alsof er nog niet genoeg zijn! En foei, wat ziet dat ene jong er uit! Dat laten we niet toe!” En onmiddellijk vloog er een eend op hem af en beet hem in zijn nek.
“Laat hem met rust!” zei de moedereend, “hij doet toch niemand kwaad!”

“Ja, maar hij is zo groot en zo raar,” sprak de eend, die gebeten had, “en daarom moeten we hem mores leren!”






Theo van Hoytema, illustratie bij


Toen sloeg het eendje ineens zijn vleugels uit, ze ruisten sterker dan vroeger en droegen hem met kracht voort

Van Hoytema was geïnspireerd dor Japanse houtsneden, zoals veel kunstenaars uit zijn tijd.

Maria Trepp

Naar aanleiding van de tentoonstelling in het Van Gogh-museum “Paul Gauguin De doorbraak naar moderniteit” van 2010, hier de zelfportretten die Vincent van Gogh en Paul Gauguin voor elkaar hebben gemaakt, en twee zelfportretten die beiden voor hun vriend Charles Laval hebben gemaakt.



Vincent van Gogh Zelfportret 1888 als zen monnik (bonze), voor Gauguin (zinspeelt op het gemeenschappelijk interesse voor Japonisme/Japanse kunst)



Paul Gaugin, Zelfportret opgedragen aan Vincent van Gogh 1888



Vincent van Gogh zelfportret 1888 opgedragen aan Charles Laval



Paul Pauguin, Zelfportret opgedragen aan Charles Laval 1888

Wikipedia: “Gauguin woonde, op initiatief van Theo van Gogh, de broer van Vincent, twee maanden samen met Vincent van Gogh, in Arles om te schilderen en van elkaar te leren. Het werd geen gelukkige periode. Gauguin kreeg depressieve buien en deed een zelfmoordpoging. Uit de brieven van Van Gogh – die Gauguin financieel steunde – blijkt dat ze voortdurend ruzie hadden. Op een moment was Gauguin zo geschrokken van het gedrag van zijn huisgenoot, die hem tijdens een avondwandeling achtervolgde, dat hij een nacht in een hotel doorbracht. De volgende ochtend had Van Gogh een deel van zijn oor afgesneden. Daarop werd Van Gogh in een gesticht opgenomen en vertrok Gauguin uit Arles. “

In een nieuw Duits boek “Van Goghs Ohr” geschreven door de kunsthistorici Hans Kaufmann en Rita Wildegans wordt beweerd dat Gauguin het oor van vincent heeft afgesneden.
In zijn laatste brief aan Gauguin schreef Van Gogh: “Jij zwijgt, ik zal dat ook doen.”
Experts, zoals Leo Jansen, conservator van het Van Goghmuseum in Amsterdam houden het nog steeds op op zelfmutilatie…..



Vincent van Gogh, Zelfportret met verbonden Oor 1889


…en hier nog twee merkwaardig-interessante portretten die Vincent van Gogh van zichzelf en van Gauguin maakte:

Vincent van Gogh, De-stoel van Van Gogh 1888

Vincent van Gogh, De stoel van Gauguin, 1888

Alle zelfportretten van Vincent van Gogh chronologisch op een rijtje klick hier

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Vincent van Gogh, In de regen, aquarel, herfst 1882

In navolging van van Hiroshiges houtsnede “Onverwachte bui op de Grote Brug bij Atake” (1857)

maakte van Gogh een eigen schilderij:

“Brug in de regen naar Hiroshige“, 1887.

Van Gogh omkaderde de voorstelling rondom met een decoratieve rand en voegde ook hier zelf Japanse karakters toe.

Zie ook Louis van Tilborgh, Van Gogh en Japan.




Franz Marc, Im Regen, 1912

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Iris en zwaan; een natuurlijke en mooie combinatie en ook een combinatie die veel terug te vinden is in de kunst.

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam

Theo van Hoytema, Zwanen met goudenregen en irissen, 1900
(nu te zien in het Museum Boijmans)

Theo van Hoytema, Zwanen in de vijver, 1898

Theo van Hoytema is vooral bekend geworden door zijn sprookjesboek-illustraties (o.a. ‘Het lelijke Eendje’ van H.C Andersen) en zijn kalenders.
“Schetsen en studies in de vrije natuur.. vormden de basis voor zijn werk. Invloeden van de Art Nouveau en Japanse kunst verwerkte hij op eigen wijze.”
————————

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam

De tentoonstelling Silk Stories, Het verhaal achter de kimono in de Rotterdamse kunsthal stimuleert mij om hier een paar schilderijen te tonen met vrouwen in kimono’s.

Toen Japan in 1854 zijn grenzen openstelde geraakte de Westerse kunstwereld in de ban van de Japanse kunst.

Japan toonde zijn nagenoeg onbekende kunst op de Wereldtentoonstelling van 1862 in Londen en 1867 in Parijs. Japanse kunst en gebruiksvoorwerpen, zoals kimono’s, waaiers, gelakte voorwerpen en kamerschermen werden een rage.
De gestileerde motieven in de grafische kunst van kunstenaars als beïnvloedde de stijl van veel Westerse kunstenaars, zoals Vincent van Gogh.

Hier de Courtisane in kimono van Vincent van Gogh (1887), die hij had overgenomen van een tentoonstellingsaffiche over Japanse kunst.

Georg Hendrik Breitner heeft in dezelfde tijdsperiode (1883-99) een aantal schilderijen gemaakt van meisjes in kimono’s. Breitner hoort bij de Haagse school, en Van Gogh werd in zijn Haagse periode sterk beïnvloed door deze school ( hierover later meer).

Georg Breitner, Meisje in rode kimono
G

Georg Breitner, Meisje in kimono

Claude Monet, Madame Monet in rode kimono, 1876

Japanse kers voor het Museum Volkenkunde Leiden

Prunus in de Hortus

Vincent van Gogh, Bloeiende perzikbomen, 1888

Vincent van Gogh, Amandelbloesem, 1890

Vincent van Gogh,
Perenboom in bloei, 1888

—————————————————————————————————–

Ik heb de laatste dagen honderden foto’s gemaakt van de (Japanse?) karpers in de Leidse Hortus.

Toevallig zag ik – toen ik al begonnen was met mijn eigen karper-project – bovendien in het Singermuseum in Laren (waar ik was vanwege de tentoonstelling van Maria Roosen; hierover volgt nog een blog) adembenemendeTiffany-glas-karpers:

Het motief “vissen”… dat heb ik – afgezien van de kwal- tot nu toe helemaal gemist. Zeer ten onrechte.

Tiffany en Art Noveau zijn sterk beinloed door het Japnisme van de 19e eeuw.
Hier een karper op een Japanse prent:

Utagawa Hiroshige, Karper

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

In de Van Gogh-tentoonstelling “De kleuren van de nacht” hangen ook veel schilderijen van andere schilders die Van Gogh hebben beinvloed. Zoals bijvoorbeeld Camille Corot, met ‘Maneschijn‘ van 1865.

Vincent van Gogh had grote bewondering vor Corot, en sprak over een “Corot-stemming” die werd getypeerd door intimiteit en mysterieuze stilte.

Zowel Solvejg alsook ik hebben geschreven over de invloed die Japanse prenten op Van Gogh hadden. Hier is “De Shoei brug” van 1862 te zien ( Utagawa Hiroshige II), met de volle maan;  een prent die ook in Amsterdam te zien is, en  in bezit was van Van Gogh, net als de prent daaronder met de Saruwakacho theaterstraat (Hiroshige) onder de volle maan.

Utagawa HiroshigeII, De Shoei brug

Saruwakacho theaterstraat (Hiroshige)

En als laatste een zelfportret van mij, gisteravond ( 11 maart 2009) onder de volle maan.

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam

Vertalen Duits Vertaalbureau Duits

.

Vincent van Gogh bezat veel Japanse prenten die hem zeer inspireerden, onder meer van Hiroshige. Van Gogh maakte van twee latere prenten van Hiroshige bijna exacte kopieën in olieverf.

Vincent van Gogh, De bloeiende pruimenboom naar Hiroshige (1887)

Utagawa Hiroshige, De pruimenboomgaard bij Kameido, 1857

Van Gogh koos andere kleuren dan Hiroshige (zie ook Ingrid van den Bergh over de kleuren bij Van Gogh) . Van Gogh voegde bovendien zelf de lettertekens toe, die hij uit een ander houtsnede over nam [!] .

Ook van Hiroshiges “Onverwachte bui op de Grote Brug bij Atake” (1857)

maakte van Gogh een eigen schilderij:

“Brug in de regen naar Hiroshige“, 1887.

Van Gogh omkaderde de voorstelling rondom met een decoratieve rand en voegde ook hier zelf Japanse karakters toe.

Zie ook Louis van Tilborgh, Van Gogh en Japan.

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam

 Maria Trepp

Morgen, maandag 9 februari, is het weer volle maan.

Deze week, op 13 februari, start in het Van Gogh-museum in Amsterdam de tentoonstelling Van Gogh en de kleuren van de nacht. Ik heb al vast gekeken op ik op de schilderijen van Van Gogh de volle maan heb kunnen ontdekken.

Dat valt nogal tegen. De kleuren van de nacht zijn bij Van Gogh vooral de kleuren van de schemering en van de ondergaande zon.

Het belangrijkste volle-maan-schilderij van Van Gogh hangt meestal in het Kröller-Müller Museum (maar nu zeker in Amsterdam), Ommuurd veld met schoven en opkomende maan, 1889:

Dit schilderij maakte Van Gogh  in de psychiatrische inrichting in Saint-Rémy. Het korenveld kon hij vanuit zijn kamer zien.
Het maanlicht wordt aangeduid met de lichte kleine witte (oorspronkelijk roze) toetsen over lucht en landschap.
Van Gogh was niet tevreden over dit schilderij. Hij noemde het samen met de beroemde ‘Sterrennacht’ (hieronder) in een brief. Hij vond zelf dat hij in beide schilderijen de compositie had overdreven, en dat beide schilderijen leken op een oude houtsnede ( zie hier ook de Japanse houtsnedes van Hiroshige met de maan, die Van Gogh in zijn bezit had).

De maannachten zijn bij Van Gogh sterk expressief geschilderd, maar ook symbolistisch:  in de landschappen verbeeldde hij  ideeën over natuurkrachten, kosmische energie,  en de nietigheid van de mens tegenover de natuur. 
Ook op het schilderij Wit huis bij nacht (1890)

is een kleine, maar volle en stralende maan te ontwarren (opmerking later toegevoegd: zie hieronder, het is waarschijnlijk de Venus..) .

Anders heeft Van Gogh zo ver ik weet de maan alleen als sikkelmaan geschilderd; op internet is een overzichtje hiervan te vinden: drie keer de toenemende en een keer de afnemende maan.

De afneemende maan is te zien op het schilderij Sterrennacht, ook in 1889 in Saint-Rémy geschilderd. De sterren en de afnemende sikkelmaan in een ritme van licht en beweging achter de cipressen en het stadje.

zie ook hier de fantastische interactieve video Starry Night

Erwin Mortier in ‘Godenslaap’:

“Alleen bij Van Gogh heb ik de middagen van toen te­ruggezien. Zijn onvaste zonnen en de morsige melkwe­gen in zijn zwarte vibrerende nachten; de onverdraaglij­ke duisternis die hem dusdanig benauwde dat hij ze doorzeefde met sterren zo hel als de verzengende weelde van de eeuwige middag van zijn gekte. Hij kende de waanzin van de katten, maar kon hun slaap niet vatten, dus vrat de demon hem op. “ ( p 211)

—————————————————————

Govert Schilling haalt in de Volkskrant van 14 februari de astronoom Don Olsson aan, die (voor mij overtuigend) beweert dat op het schilderij “Wit huis bij nacht” de Venus en niet de maan staat afgebeeld!

“De herfstmaan is de herfstmaan van weleer.
Hoe wreed de nevels die mij haar niet laten zien.”

Het was volle maan gisteren maar zij was achter wolken verborgen net zoals dit versje het beschrijft uit ‘Het verhaal van Genji’.

In het Leidse Sieboldhuis is tot 22 oktober een tentoonstelling te zien met Japanse prenten, manga en vertalingen rondom 1000 jaar ‘Vertelling van Genji’.

De vertelling van Genji is één van de belangrijkste culturele iconen van Japan door de eeuwen heen, en zonder twijfel het beroemdste meesterwerk uit de Japanse literatuurgeschiedenis.  Precies duizend jaar geleden maakte de schrijfster van dit klassieke verhaal, de hofdame Murasaki Shikibu, in haar dagboek voor het eerst melding van haar Genji [ =de 'schitterende prins']  aan het keizerlijk hof. Poezie, schilderkunst, prenten, commentaartradities hebben zich in Japan vele eeuwen lang gericht op Genji – de schitterende prins- , en op Murasaki, de hofdame die dit verhaal schreef.

[Zie ook uitvoerig op Wikipedia over The Tale of Genji. ]

Het verhaal van Genji is in het Nederlands verschenen in een vertaling van H.C. ten Berge, titel “Avondgezichten”.
De maan komt er heel veel en vaak kijken in dit verhaal.

Hier een paar van de mooie illustraties uit het Sieboldhuis.

Schrijfster Murasaki in gedachten verzonken aan haar schrijftafel terwijl de maan zich weerspiegelt in het water.

Prins Genji en de herfstmaan


Hofdames en de herfstmaan

Ten slotte hier een kimono waarop het hele verhaal van Genji is afgebeeld:

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam

De Iris, zwaardlelie, daarover wil ik al een tijdje bloggen.

van de gele iris plus maan
de gele iris plus zwaan

trof ik ook bij mijn uitstapje na Florence (de stad van de Iris!] een buitengewoon mooie iris aan in de tuin van mijn oom.

Geel-rode iris

gele iris in de avond

paarse iris

En ook een blauwe Iris heb ik gezien, in de mooi gerestaureerde Bardini-tuinen.

De blauwe iris, die erg goed past bij het sprookje van Herman Hesse, “Iris” ( lees hier het hele sprookje) dat zo begint:

blauwe iris

`In het ontluikend voorjaar van zijn kindsheid wandelde Johannes door de groene tuin. Onder de bloemen van zijn moeder was er een, die hem bijzonder lief was: zwaardlelie heette zij. Hij vlijde zijn wang tegen haar langwerpige, lichtgroene bladeren, legde zijn vingers tastend tegen haar scherpe punten, snoof diep de geur op van het grote, wonderlijke bloeisel en keek lang achtereen naar binnen. Daar rezen lange reeksen gele vin­gers omhoog uit de bleekblauwe bloembodem, en daartussendoor leidde een doorschijnend pad naar de diepere regionen van de kelk en het verre, blauwe geheim van het bloeisel. Die was hij ten zeerste toegedaan, langdurig keek hij naar binnen en zag de gele, delicate delen nu eens als een gou­den omheining langs de paleistuin en dan weer als een dubbele reeks van fraaie droombomen met daartussenin de geheimzinnige weg naar het in­wendige, transparant en doorregen met levende aders, breekbaar als glas. De welving beschreef een boog, en verder naar achteren ging het pad tussen de gouden bomen tot op oneindige diepte verloren tussen onvoorstelbare afgronden, terwijl daaroverheen de violette gewelven een majesteite­lijke kromme volgden en toverachtig ijle schadu­wen wierpen op het stille, popelende wonder. Jo­hannes wist dat dit de mond was van de bloem, dat voorbij de gele pronkgewassen in de blauwe krocht haar hart en gedachten waren enderge­bracht, en dat haar adem en haar dromen via deze riante, doorschijnende, glazig geaderde weg in en uit gingen. En naast de grote bloemtuil stonden kleinere, die nog niet open gegaan waren, op stevige, sappige stelen in een kelkje van bruinachtig groene wik­kels; daaruit drong de jonge bloesem stil doch vastbesloten naar voren, stevig ingepakt in licht­groen en lila tot bovenaan toe, waar het jonge, diepe violet in exacte, zorgzame rolletjes zijn tere punten aan het licht bracht. En ook op deze stevig in elkaar gedraaide, jonge bloemblaadjes tekende zich reeds een netwerk van adertjes en honderd­voudige patronen af. `
………………………………………………………………………………………………………………………………………

Vincent van Gogh heeft de blauwe irissen meerdere malen geschilderd:

Vincent van Gogh, Irissen,1889

Vincent van Gogh, Irissen,1890

en ook Emil Nolde heeft Irissen geschilderd:

Emil Nolde, Iris, 1916

Hier een moooie Jugendstil-vaas met iris:

en een Tiffany-theescherm met Iris:

En hier een mooie Japanse kimono met iris:

zie ook

Kimono’s met iris

‘De Japanse kunst is iets als de primitieven, als de Grieken, als onze oude Hollanders, Rembrandt, Potter, Hals, Vermeer, Van Ostade, Ruisdael. Dat kent geen einde.’
Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, Arles, 15 juli 1888

Zie ook de tentoonstelling

Oost – West: Japan en japonisme

23.09.11_15.01.12 in het Van Goghmuseum Amsterdam