Wetenschap Kunst Politiek

Archive for the ‘ Duitse filosofie ’ Category

Peter Sloterdijk: Kritiek van de cynische rede

12 comments

“Kritik der zynischen Vernunft”; met dat boek bracht Peter Sloterdijk de filosofenwereld even in beroering- aan het lachen.” […] “Uitgangspunt voor Sloterdijk is de impasse waarin de maatschappijkritiek – de Kritische Theorie van de Frankfurter Schule- momenteel beland is. Nooit is de impuls tot kritiek zo sterk overmand geweest door onmacht, onverschilligheid, verlammende onlustgevoelens. ‘In ons denken is geen vonkje meer van verheven gedachtegangen, van de extase van het inzicht. We zijn verlicht- ‘aufgeklärt’- we zijn apathisch.’ “ ( Sloterdijk geciteerd na Rob Devos) 

Sloterdijk maakt een verschil tussen cynisme en kynisme. Cynisme is machtsdenken. Cynisme is kritiek van de sterke op de zwakke, is onderwerping, is top-down- georiënteerd. Kynisme is provocatie zonder formele macht. Kynisme ( in de traditie van Diogenes) beweegt bottom up ( in alle opzichten) . 

De inspiratie voor de kritiek moet voor Sloterdijk komen vanuit het levende lichaam. Geen naakt geweld […] maar het geweld van het naakte- “naakt” wordt hier ook overdrachtelijk bedoeld. Naakt is kynisme in actie. Cynisme, dat is de oude moeë slachtofferige of agressieve kritiek. Kynisme, dat is lichamelijke kritiek die het aandurft zichzelf in het spel te brengen en dus vaak een pak slagen riskeert. Deze kynische kritiek is een vrijpostige filosofie, een verrassende ontbloting die onomwonden en offensief de dingen bij name noemt. 
De kritiek van de cynische rede verwacht veel van “opvrolijkende activiteiten, waarbij tevoren reeds vaststaat dat dit niet zozeer activiteit is als wel ontspanning na geleverde arbeid.” (Sloterdijk)

Voor belangrijke citaten uit Peter Sloterdijk, Kritiek van de cynische rede, klik hier.

Verhalen vertellen als een deugd/Kees Schuyt, Primo Levi, Walter Benjamin

14 comments

Fatsoenrakkers hechten grote waarde aan een klassieke deugdenethiek, met zware en heroïeke deugden zoals eer en moed.

Een veel aansprekender model heeft Kees Schuyt voorgesteld, in navolging van Robert S.C. Gordon en Primo Levi. (In: Steunberen van de samenleving) Deze alledaagse deugdenethiek van kleine deugden omvat bijvoorbeeld: goed kijken en observeren; zorgvuldig en precies taalgebruik; een gevoel voor maat en grens; vindingrijkheid; het durven maken van fouten; herinneren en ervaringen vastleggen; humor en speelsheid. Deze kleine deugden maken maatschappelijke kritiek mogelijk, maar bemoedigen, anders dan Kinnegings grote deugden, geen maatschappelijk polariserend gedrag.

Een van de door Robert Gordon en Primo Levi beschreven deugden is het vertellen. Ik weet niet of ik vind dat het nodig is het vertellen als een deugd op te poetsen, maar ik zal hier een paar van de gedachten van Gordon weergeven, belangrijk voor alle bloggers die ten slotte vertellers zijn. Gordon beroept zich in dit hoofdstuk over vertellen sterk op Walter Benjamin.

”Friends tell each other stories; by telling each other stories […] two interlocutors become friends. The ethics of friendship and the ethics of storytelling are deeply intertwined. In Primo Levi […] stories, real or invented[…] are his best defense against reductive generalization and over-simplification , and at the same time they foment his ethical inquiry, never stalling at the merely anecdotal. “
Walter Benjamin heeft ook de morele dimensies van het vertellen onderstreept, de verborgen moraal die in elk verhaal ligt.

Zijn er dan geen slechte verhalen? Ja wel: “A bad storyteller tells us much about storytelling, as figures such as Tristan Shandy or Boccaccio’s Madonna Oretta.” (Gordon, Robert S.C., Primo Levi’s ordinary virtues)

Verhalen vertellen is naar mijn mening alleen maar een deugd als er voldaan wordt aan een paar belangrijke criteria: openheid, kwetsbaarheid, complexiteit van mens- en wereldbeeld, en ook voldaan wordt aan de overige “kleine deugden” van Primo Levi, zoals humor en speelsheid.

Alfred Rosenberg en Nietzsche

13 comments

 

De  NSDAP -beleidsmaker  Alfred Rosenberg  is een van de nazi’s die Nietzsche (ten onrechte) als nazi beschouwden. Jaap Hagen schrijft in Nietzsches weerklank in Nazi-Duitsland:


“Nietzsche, stelt Rosenberg, was de Prometheus van zijn tijd. Centraal in zijn denken staat de vraag of grootheid tegenwoordig nog mogelijk is. Zijn fakkel doorlichtte de donkerste hoeken van zijn tijd. Een gevaarlijke fakkel, want hij dreigde met zijn analyse van vermolmde tradities ook de brug van het verleden naar de toekomst in brand te zetten. De ware betekenis van Nietzsches werk openbaarde zich pas n het verloop van de geschiedenis. Eerst de huidige tijd stelt de lezer in staat deze ‘wegwijzer ‘naar zijn verdiensten te waarderen. Nietzsche wist als Pruisisch soldaat in 1871 wat zijn plicht was. En als de grootste geest van zijn tijd wist hij ook dat alleen groot lijden grootheid kan vestigen. Een rangordening die zich baseert op ‘harde voorname persoonlijkheid’ moet het grootste in de mens weer mogelijk maken. Nietzsches herwaardering aller waarden richt zich tegen de klassenstrijd en de beurspiraten van het liberalisme. Tegenover een verhouding van werknemers en werkgevers plaatst Nietzsche de verhouding van soldaten tot de Führer. Eerder dan anderen voorzag hij een beslissende oorlog wereldbeschouwingen, waarin en strijd van leven op dood wordt aangegaan, tegen al het minderwaardige en gemeenschapsvreemde […] In de nieuwe levensrangordening, zo besluit Rosenberg, verhoudt Nietzsche zich tot het nationaalsocialisme als een ;nabije verwante’ en ‘geestelijke broeder’. “(p. 104 f.)

Rosenberg maakt naar mijn mening misbruik van Nietzsche.


Nietzsche was een filosoof van de kunst, niet van de politiek. Nietzsche haatte militarisme. Nietzsche verzette zich tegen het sociaaldarwinisme- het fundament van het nazisme. Nietzsche keerde zich tegen het antisemitisme.

 

Der Mythos des 20. Jahrhunderts “ “De mythe van de 20ste  eeuw”  is de titel het  boek dat Alfred Rosenberg  heeft geschreven en in 1930 heeft gepubliceerd (tekst in het Engels op internet te vinden op nazi-sites, dus geen link hier). Het  boek wordt ondertiteld  “Een evaluatie van de mentale en spirituele gevechten van onze tijd ” . Hitlers hoofd-ideoloog Rosenberg schetst een rassentheorie en verbindt  het idee van een “raciale ziel” en een “religie van het bloed”  tot een politieke en religieus concept.

Al in zijn jeugd was Rosenberg gefascineerd door de schrift “De fundamenten van de 19e eeuw” van Houston Stewart Chamberlain. Het werk heeft hem de betekenis van het zogenaamde “Joodse probleem ” duidelijk gemaakt. Rosenberg waarschuwde in december 1938 dat  de Joden zich erop voorbereiden  Europa “in een razernij te vernietigen”.

In de “Mythe” positioneert hij het  Jodendom  tegenover de ‘Noordse rassenziel “en polariseert beide beelden. De Joodse religie werd als duivels afgeschilderd en  de Noordse ras als drager van een nieuw soort van goddelijkheid.  Hitler  werkte met dezelfde techniek in zijn stellingen, de Ariërs waren “kinderen van God” en een Jood de “personificatie van de duivel” of zelfs de “tegenstander van de mensheid”. Jezus was na Rosenberg geen jood, maar een belichaming van het Nordische rassenziel. De basis van het denken van de Rosenberg is de antisemitische complottheorie.

 

De nazi’s vernietigden de werken en boeken van joodse kunstenaars en schrijvers, maar tegelijkertijd  bewaarde men boeken voor een  archief. In 1939 stichtte Rosenberg het Institut zur Erforschung der Judenfrage (instituut voor onderzoek naar de Joodse kwestie) . Een selectie van zowel wereldse als religieuze joodse boeken zouden in het archief van dit instituut hun plaats vinden. De speciaal daartoe onder Rosenbergs leiding opgezette Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg had tot doel de bibliotheken, de kunstgalerijen en verschillende bezittingen van Joodse herkomst te plunderen en het Instituut van materiaal te voorzien.

Onder de inbeslagnames van Rosenberg  bevonden zich ook de Sociatas Spinoziana in Den Haag en het Spinozahuis in Rijnsberg.

In 2012 verscheen een roman over Rosenberg en Spinoza: Yalom, Irvin D.: Het raadsel Spinoza, Uitgeverij Balans (2012), isbn 9789460033742.

—————————-

 

Roman over Rosenberg verschenen in 2012: Yalom, Irvin D.: Het raadsel Spinoza, Uitgeverij Balans (2012), isbn 9789460033742

www.passagenproject.com

Meest recente berichten