Wetenschap Kunst Politiek

Zeepbellen in de kunst: Rembrandt, Millais, Hieronymus Bosch

13 comments

Herplaatsing van een eerder blog vanwege de gestolen en teruggevonden teruggevonden Rembrandt

Ik ben net het dikke filosofische werk van Peter Sloterdijk, “Sferen” aan het lezen. De eerste deel draagt de titel “Bellen”; en op de omslag is een uitsnede uit “De tuin der lusten” van Hieronymus Bosch te zien met een liefdespaar in een bel.

De tuin der lusten” Hieronymus Bosch  liefdespaar in een zeepbel soap bubble

De tuin der lusten” Hieronymus Bosch liefdespaar in een zeepbel

Op internet zijn artikelen en uitleg te vinden over het motief van de bellenblazer in de kunst van de 16e eeuw, zie,  Tot lering en vermaak, Betekenissen van Hollandse genrevoorstellingen uit de zeventiende eeuw van E. de Jongh.

De zeepbel dient hier in de kunst van de 16e eeuw als “vanitas” symbool, als symbool van de vergankelijkheid.

Er wordt uitgelegd dat de spreuk ‘homo bulla’: de mens is een luchtbel gelijk, aan de Adagia van Erasmus te danken is. Onder het trefwoord ‘homo bulla’ verklaart Erasmus daarin dat ‘niets breekbaarder, vluchtiger of lediger is dan het menselijk leven, dat daarom lijkt op een luchtbel in het water, die even snel opkomt als verdwijnt’.

 Rembrandt, Bellenblazende Cupido, 1634 soap bubbles seifenblasen zeepbellen

Rembrandt, Bellenblazende Cupido, 1634 zeepbellen gestolen

Rembrandt, Bellenblazende Cupido, 1634

Millais, Zeepbellen, 1886 soap bubbles Seifenblasen

Millais, Zeepbellen, 1886

De tekst van Sloterdijk begint met een geestige beschouwing over bellenblazen, begeleid van een afbeelding van een bellenblazer van Millais.

Millais, Zeepbellen, 1886

Manet, Bellenblazer soap bubbles Seifenblasen

Manet, Bellenblazer

Bij Peter Sloterdijk staat de zeepbel anders dan in de 16e eeuw geheel positief voor een menselijk-kinderlijk speelse expansiedrang en expansievermogen, en voor het vermogen om te in-spireren ( de bel draagt de menselijke adem) en ook om ge-inspireerd te worden (door de mooie bellen in kunst en werkelijkheid).

Manet, Bellenblazer

Jean-Baptiste_Simon_Chardin_022 soap bubble zeepbel seifenblase

Jean-Baptiste_Simeon_Chardin_ zeepbel

Zeepbel soap bubble seifenblase 450px-Chaplin-The_Soap_Bubbles

Chaplin Zeepbellen

en ten slotte wil ik wijzen

Zeepbel soap bubble 495px-Kind_mit_Seifenblase_um_1835

Kind_mit_Seifenblase_um_1835

 

 

 

 

 

 

op het nieuwe boek van

Zeepbel seifenblase soap Adriaen_Hanneman_Two_Boys_Blowing_Bubbles

Adriaen_Hanneman_Two_Boys_Blowing_Bubbles

Joke J. Hermsen, Stil de tijd, en haar lof van de verveling, waarin een hoofdstuk is opgenomen over “Bellen blazen in de tijd”

Maria Trepp

Muziek en het brein: Herhaling en anticipatie

20 comments

Muziek en het brein

Muziek heeft sterke effecten op de mens. Muziek maakt emoties los, en herinneringen. Ook demente mensen kunnen via muziek herinneringen oproepen. Mijn zwaar zieke vader, die al lang niet meer kon praten, kon wel nog – zoals vele dementerende ouderen – liederen gedeeltelijk meezingen, iets dat hartbrekend ontroerend was.

(z ie ook Erik Scherder, Hoe brengt muziek het verleden dichterbij?)

Muziek brein en emotie

Muziek en herhaling: Brahms met variaties over Händel

In de laatste tijd zijn veel interessante artikelen en boeken verschenen over de invloed van muziek op emoties en geheugen, over muziek en het brein, en over de functie van herhalingen en variaties in de muziek.

Daniel J. Levitin schrijft in Ons muzikale brein. Wat muziek met ons doet (2006/2013)

“Het geheugen heeft zo’n grote invloed op de ervaring van het luisteren naar muziek dat het niet overdreven is om te zeggen dat er zonder geheugen geen muziek zou zijn. Muziek is gebaseerd op herhaling, zoals is opgemerkt door vele theoretici en filosofen […] Muziek werkt omdat we ons de tonen herinneren die we net gehoord hebben en die relateren aan de tonen die op dit moment gespeeld worden. Die groepen tonen – frases – kunnen misschien later in het stuk terugkeren in een variatie of een transpositie die ons geheugen prikkelt en tegelijk onze emotionele centra activeert. “ (p 165)

Hij wijst naar een hersenstructuur, de amygdala, die geactiveerd wordt door muziek,

amydgala muziek emotie

hersenen met amydgala

 

maar

“[…] niet door willekeurige verzamelingen geluiden of muzikale tonen. Als herhaling vakkundig wordt toegepast door een goede componist, is het emotioneel bevredigend voor onze hersenen, en dat maakt de luisterervaring zo aangenaam ( p 165 f]

De amygdala legt verbanden tussen informatie die van verschillende zintuigen afkomstig is en koppelt deze aan emoties:

“De amygdala speelt een belangrijke rol bij het vormen en opslaan van herinneringen aan emotionele gebeurtenissen. Daarbij wordt informatie die afkomstig is van verschillende zintuigen geïntegreerd.”(Wikipedia)

muziek psychologie maria trepp

Nieuw onderzoek laat zien dat de emoties die door muziek worden gewekt, zoals ontroering, sterk verschillen van alledaagse gevoelens. Ook voelt verdriet opgeroepen door muziek juist aangenaam door de troostende werking van de muziek. (Stefan Koelsch, Brain correlates of music-evoked emotions).

Daniel J. Levitin schrijft: “De belonende en versterkende aspecten van het luisteren naar muziek lijken […] te worden veroorzaakt door een stijgende dopaminespiegel in de nucleus accumbens .”( p 189) Dopamine speelt een grote rol bij het ervaren van genot, blijdschap en welzijn.

De Dopaminespiegel stijgt niet alleen op muzikaal spannende passages, maar juist daarvoor, dus bij de anticipatie van een spannende passage:

“But what may be most interesting here is when this neurotransmitter is released: not only when the music rises to a peak emotional moment, but also several seconds before, during what we might call the anticipation phase.

The idea that reward is partly related to anticipation (or the prediction of a desired outcome) has a long history in neuroscience. Making good predictions about the outcome of one’s actions would seem to be essential in the context of survival, after all. And dopamine neurons, both in humans and other animals, play a role in recording which of our predictions turn out to be correct.”

So each act of listening to music may be thought of as both recapitulating the past and predicting the future. When we listen to music, these brain networks actively create expectations based on our stored knowledge.

Composers and performers intuitively understand this: they manipulate these prediction mechanisms to give us what we want — or to surprise us, perhaps even with something better.”

(ROBERT J. ZATORRE and VALORIE N. SALIMPOOR, Why Music Makes Our Brain Sing)

En dit alles geldt niet alleen voor muziek, maar ook voor poëzie:

“Rillingen over de rug. Een tintelend gevoel dat door uw ruggenmerg gaat en kortstondig kippenvel veroorzaakt. Zo zorgt muziek voor een plezierige sensatie. Uit recent onderzoek, gepubliceerd in het Journal of Consciousness Studies, blijkt dat een emotioneel geladen tekst of gedicht u hetzelfde gevoel kan geven.”

(zie Poëzie is als muziek voor ons brein)

Fanfare-corps

De lucht scheen blinkend door de blaren,
bleek en volmaakt als glas geslepen.
Met vaste manlijke gebaren
werden de horens aangegrepen,
en luidkeels zonder enig schromen
spoot de muziek tussen de bomen;
heldhaftig, trots. Een onverbloemde
voor elk verstaanbare muziek,
die aan het ademloos publiek
ieder gevoel met name noemde. En even plots werd dit geklater
gedempt, twee koopren kelen weenden…
-over het donkergroene water
gleden twee smalle witte eenden
geluidloos als een droombeeld voort-
De horens, smekend en gesmoord
schenen hen dringend iets te vragen
hen volgens met haast menslijk klagen.
Een warm en onverwacht verdriet,
eerbied voor de gewoonste dingen,
neiging om hardop mee te zingen.
en dan te huilen om dit lied
ontstond in mijn verwend gemoed.
Ik voelde me bedroefd en goed.
Maria Vasalis,
uit Parken en woestijnen,
uitgeverij van Oorschot 1940
————————————————————————————————————-
————————————————————————————————————-
Vandaag 15 maart staat een uitgebreid artikel in de Volkskrant over muziek en hersenonderzoek, waar veel onderzoek langskomt dat ik hierboven had aangevoerd.
—————————–

In het Teylers Museum vindt een reeks van lezingen plaats over brein en muziek:
zondag 13 april, Dick Swaab – Muziek en het brein
zondag 18 mei, Wim Hof – Muziek en de Ziel

En het ITON organiseert eind 2014 een cursus over muziek en brein.

Maria Trepp

Lentemoeheid/ Lentedepressie

9 comments

 Lentedepressie

krokus macro3 fotografie Maria Trepp

Lente- en toch niet iedereen blij…

Lente, je zou denken dat iedereen er volop van geniet. Zon, warmte, langere dagen, de ontwakende natuur alleen al maakt gelukkig. En ook is het bekend dat heel wat mensen aan winterdepressies lijden, die succesvol met lichttherapie te behandelen zijn- dus een lentedepressie, Seasonal Affective Disorder, kortweg ‘SAD’, zou dan toch in de lente geen probleem meer kunnen zijn?

Helaas is dat niet het geval.

Men kan denken aan sociale verklaringen a la Hebban olla vogala (Alle vogels zijn nesten begonnen, behalve ik..),  maar de feiten spreken ervoor dat fysieke factoren belangrijk zijn.

Als men kijkt naar het aantal suïcides, is er in veel landen (landen ver verwijderd van de equator) in de lente een piek in de aantal suïcides te zien. Er is een duidelijk verband tussen afstand van de evenaar en aantal suïcides, ook binnen een land (zoals Chile).( Zie het onderzoek van Jurjen Luykx hierover)

Er bestaat een sterk vermoeden, dat dit samenhangt met de serotonine-stofwisseling.

Serotonine is een neurotransmitter met een overwegend inhiberende werking. Het is een tryptamine die invloed heeft op stemming, zelfvertrouwen, slaap, emotie, seksuele activiteit en eetlust.” (Wikipedia)

In Duitsland spreekt men dan ook veel van  Frühjahrsmüdigkeit

Lentedepressie?

Frühjahrsmüdigkeit?

 

 Maria Trepp

De knikkende vogelmelk, een stinsenplant

7 comments

De Knikkende vogelmelk

(Ornithogalum nutans) is een stinsenplant. Dit is een groep voorjaarsbloeier met opvallende bloemen die veel voorkomt op oude landgoederen, boerenhoven, pastorietuinen, voormalige stadswallen en dergelijke. Het natuurlijke verspreidingsgebied ligt veelal veel zuidelijker, bij de knikkende vogelmelk rond het Middellandse Zeegebied: het westen van Turkije en het oosten van Griekenland.

“Het woord stinsenplant komt van het Friese woord stins dat stenen huis betekent. Er wordt een versterkt en met stenen gebouwd huis mee bedoeld. Dit waren de woningen van adellijke of aanzienlijke heren, die dikwijls landgoederen bezaten. In Friesland is het specifiek bij stinsen voorkomen van plantensoorten voor het eerst beschreven.” (Wikipedia)

Ornithogalum_nutans_Florian Siebeck knickende vogelmelk

Ornithogalum_nutans_foto Florian Siebeck Knickende vogelmelk

“Sommige stinsenplanten worden al vanaf de late middeleeuwen gekweekt. Het aanplanten van stinsenplanten kreeg aan het eind van de 18e eeuw een grote impuls door de opkomst van de Engelse landschapsstijl bij de aanleg van tuinen. Het ideaal van deze tuinarchitectuur was de natuurlijke schoonheid, die men verder wilde perfectioneren. Daarom werden er planten uitgezet ter verwildering. Deze werden vaak uit Midden- en Zuid-Europa gehaald.”

 Knikkende vogelmelk  (Ornithogalum nutans) foto Maria Trepp Leiden Knikkende vogelmelk  (Ornithogalum nutans) foto Maria Trepp Leiden

De knikkende vogelmelk is rond 1600 op de Hortus in Leiden ingevoerd, van waaruit ze zich over de stad verspreidde.
maria trepp

Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK, somatoforme stoornis)

no comment

Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK)

 

Pijn, moeheid, buik- en gewrichtsklachten, symptomen waarvoor artsen geen oorzaak kunnen aanwijzen zijn vaak stress- en spannningsgerelateerde klachten.

“Een somatoforme stoornis is een psychische aandoening waarbij een persoon lichamelijke klachten heeft waarvoor geen somatische oorzaak (lichamelijke ziekte) gevonden is.”(wikipedia)

Hogleraar Sociale Psychiatrie Van der Feltz-Cornelis stelt voor om te stoppen met het zoeken naar een verklaring voor de symptomen.

“Als je bij de dokter komt met ‘vage’ klachten die niet in een bepaald ziektebeeld passen word je al snel doorgestuurd naar een psycholoog met deze ‘lichamelijk onverklaarbare klachten’. Prof. dr. Christina Feltz vindt de term hopeloos ouderwets en het onterecht dat er een maatschappelijk taboe op heerst. De klachten zijn vaak helemaal niet onverklaarbaar, maar toe te schrijven aan stress. Toch is een label plakken eigenlijk niet het belangrijkst, het gaat om de last die patiënten ervaren en dat ze goed geholpen worden. Daarom zou de geneeskunde in het algemeen er goed aan doen lichaam en geest te integreren. Feltz stelt een aantal belangrijke veranderingen voor.”

Studium Generale: Tussen de oren? / klik hier voor de lezing

 

vage klachten unverklaarbare klachten elfriede Lohse psychologie

SOLK, somatoforme stoornis

Somatoform+disorder (mp3, Engelstalig)

Maria Trepp

Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief