Wetenschap Kunst Politiek

Christiaan Hugens’ Cosmotheoros

no comment
Christiaan Huygens Cosmotheoros Wereldbeschouwer

Christiaan Huygens Cosmotheoros Wereldbeschouwer

Christiaan Hugens’ Cosmotheoros (1698)

Christiaan Huygens’ laatste tekst, die pas na zijn dood is verschenen, is een filosofische tekst met de titel “Cosmotheoros” of “De wereldbeschouwer”. “Cosmos” is het Heelal en “theoros” is in het Grieks “de beschouwer” – het woord “theorie” is van Grieks “beschouwen” afgeleid. Huygens zelf is dan ook de beschouwer die met zijn telescoop naar de sterren kijkt, én de “theoreticus” die het onzichtbare berekent.

Cosmotheoros is geschreven in het Latijn, heeft zeer veel interesse gewekt, en werd snel in veel talen vertaald: Nederlands, Engels, Duits, Zweeds, Frans, Russisch. Huygens was internationaal bekend, hij was lid van zowel de Engelse Royal Society (opgericht in 1662) als de Franse Académie des Sciences (opgericht in 1666) en heeft jarenlang als lid van de Académie en met een jaargeld van de Franse koning in Parijs gewoond.

Academie_des_Sciences_wetenschapsakademie parijs Christiaan Huygens

Academie_des_Sciences_ Christiaan Huygens

Cosmotheoros is een fascinerende tekst: het gaat hier om een vroege vorm populairwetenschap, en ook om een vroege vorm van wetenschapsfictie, sciencefiction. De tekst geeft de lezer een beknopte toegang tot het leven en werk van Christiaan Huygens, omdat Huygens de meeste belangrijke mensen en samenwerkingpartners uit zijn

Galilei Christiaan Huygen Cosmotheoros

Galilei

leven noemt. Hij noemt wetenschappers die hem sterk hebben beïnvloed, zoals Galilei en

Johannes_Kepler_ Christiaan Huygen Cosmotheoros

Johannes Kepler

Kepler, maar ook zijn samenwerkingspartners zoals zijn broer Constantijn junior en de Italiaans –Franse astronoom Domenico Cassini. Zeer belangrijk is Huygens’ eigen positionering tegenover Descartes en tegenover Newton, waarmee Cosmotheoros dan ook eindigt: een scherpe afbakening tegenover Descartes, en een open deur naar Newton (zie hierover eerdere blogs in de lijst rechts).

In Cosmotheoros verwijst Huygens ook naar zijn eigen belangrijke teksten, zoals bijvoorbeeld zijn schrift over de maan van Saturnus en de ringen van Saturnus (Systema Saturnium), zijn schriften over telescopen en optica en zijn beroemde publicatie over het licht.

Zo gezien is de Cosmotheoros Huygens’ intellectueel testament.

“Cosmotheoros”, een overzicht over de inhoud

De tekst heeft volgende hoofdthema’s:

  • de onderbouwing en illustratie van het Copernicaanse stelsel (dat in die tijd nog geenszins algemeen aanvaard was)
  • de gedetailleerde beschrijving van het zonnestelsel: astronomische gegevens (baan en rotatie, manen) en fysieke eigenschappen (atmosfeer, oppervlakte) van zon, planeten en manen; het perspectief vanuit de verschillende planeten en manen op de andere hemellichamen. Daarbij komen moderne wetenschap en gedachtespel samen. Grote nadruk ligt op de schoonheid van de Aarde en de Kosmos, en het genot van de wetenschapper.
  • de nauwkeurige opsomming van alles wat op aarde leeft en groeit en van wat de mens allemaal kan, inclusief technische vondsten door Huygens zelf en zijn tijdgenoten: telescoop, microscoop, slingeruurwerk.
  • de gissing over intelligente planetenbewoners die vermoedelijk niet minder presteren dan de mens
  • beschouwingen over oorlog, vrede, moraal, godsdienst
  • de meting van de afstand tot de andere sterren die als zonnestelsels met planeten worden beschreven.

Personen die herhaaldelijk worden genoemd en kritisch worden besproken zijn Kepler, Descartes, en de jezuïet Athanasius Kircher. Ook Giordano Bruno wordt meerdere keren genoemd, net als de astronoom Domenico Cassini.

In verband met de Huygenstentoonstelling 2013 plaats ik hier elke dag een (nieuw of hernieuwd oud) Christiaan-Huygens-Blog.

www.passagenproject.com

 

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief