Wetenschap Kunst Politiek

Nassim Nicholas Taleb “De zwarte zwaan”

17 comments
Nassim Nicholas Taleb “De zwarte zwaan” is een van de 25 boeken over wetenschap die je volgens de NRC gelezen móet hebben.
Over dit aanbevelenswaardige boek hier nog meer informatie (herhaling van een blog uit 2009).
Dit boek gaat over de ”impact van het hoogst onwaarschijnlijke”:

“Voor de ontdekking van Australië waren de mensen in de Oude Wereld er­van overtuigd dat alle zwanen wit waren. In hun ogen was dit een onbetwist­baar feit aangezien het geheel bevestigd werd door empirische bewijzen. De waarneming van de eerste zwarte zwaan was voor een paar ornithologen (en anderen met grote belangstelling voor de kleur van vogels) wellicht een interessante verrassing, maar daarin ligt niet het belang van dit verhaal. Het illustreert hoe beperkt en fragiel onze op observaties en ervaring gestoelde kennis is. Een algemeen aanvaarde bewering op basis van duizenden jaren van bevestigende waarnemingen van miljoenen witte zwanen kan namelijk door één enkele waarneming ontkracht worden. Het enige wat daarvoor nodig is, is één enkele […] zwarte vogel” ( p 1).

“Wat ik hier in dit boek een Zwarte Zwaan noem (met hoofdletters), is een gebeurtenis met de volgende drie kenmerken.
Ten eerste is het een totaal onverwachte gebeurtenis, een uitschieter die buiten de normale gang der dingen valt omdat er in de tijd ervoor geen dui­delijke aanwijzingen waren dat zoiets kon gebeuren. Ten tweede is het een gebeurtenis met zeer grote gevolgen. En ten derde zit de mens zo in elkaar dat we er naderhand, ondanks dat het een totaal onverwachte gebeurtenis is, verklaringen voor bedenken die de gebeurtenis begrijpelijk en voorspelbaar maken. “ ( p 1/2 )

In navolging van Karl Popper, de grote Plato-criticus, haalt Taleb zeer terecht uit tegen idealisiserende, platoniserende denkers, en hij creeert het nieuwe woord “platonici­teit”:

“Wat ik, naar de ideeën (en persoonlijkheid) van de filosoof Plato, platonici­teit noem, is onze geneigdheid om de kaart te verwarren met het gebied, om ons te focussen op ‘zuivere’ en nauwkeurig gedefinieerde ‘vormen’, hetzij objecten zoals driehoeken, hetzij sociale noties zoals utopieën (samenlevin­gen die zijn ingericht op basis van een bepaalde ‘logische’ blauwdruk) en zelfs nationaliteiten. Wanneer deze ideeën en klip-en-klare constructen ons hoofd bevolken, verkiezen we die boven andere mindere elegante objecten met een groezelige en minder doorzichtige structuur (verderop in dit boek zal ik dit idee nader uitwerken).

Platoniciteit maakt dat we denken meer te begrijpen dan we feitelijk doen.
Maar dit is niet altijd en overal het geval. Ik beweer niet dat platonische vor­men niet bestaan. Modellen en constructies, de intellectuele kaarten van de werkelijkheid, zijn niet altijd fout; ze zijn alleen fout in sommige specifieke toepassingen. Het probleem is dat a) je vooraf niet weet waar de kaart fout is (alleen achteraf), en b) de fouten grote gevolgen kunnen hebben. Deze modellen zijn te vergelijken met in potentie goede medicijnen die lukrake maar zeer ernstige bijwerkingen hebben.

De platonische breuklijn is de explosieve grens waar het platonische den­ken stuit op de groezelige werkelijkheid, waar de kloof tussen wat je weet en wat je denkt te weten gevaarlijk groot wordt. Hier staat de wieg van de Zwarte Zwaan” ( p 9)

“De menselijke psyche gaat gebukt onder drie kwalen als het gaat om de loop van de geschiedenis […] :

  1. de illusie van kennis, ofwel dat we, in een wereld die veel ingewikkelder is dan we beseffen, denken te weten hoe de dingen zullen gaan;
  2. de retrospectieve vertekening, ofwel dat we zaken alleen achteraf kunnen beoordelen, alsof ze te zien zijn in een achteruitkijkspiegel (gebeurtenis­sen verlopen in geschiedenisboeken helderder en ordelijker dan in de em­pirische realiteit); en
  3. de overwaardering van feitelijke informatie en de handicap van gezagheb­bende en geleerde mensen, met name wanneer ze categorieën creëren wanneer ze gaan ‘platonifiëren’. “( p 20)

 


Zwarte zwanen en zwanenbloem

Het thema “Zwarte zwaan”past perfect bij mijn blogserie over Zwarte Roamntiek/ Schwarze Romantik:

“Zwarte zwanen” heet ook een mooi aquarel van Karel Neree tot Babberich

Karel Neree tot Babberich, Zwarte zwanen, 1901

 

Onder de volle maan
sprak ik een zwarte zwaan

Over zwarte zwanen, zwarte gaten en financiële markten stond op 10 september 2009 een leuk artikel van Maarten Schinkel in de NRC:

“…toch is de deeltjesversneller wel een les voor de financiële markten: zeg nooit nooit. Het grote probleem van de kredietcrisis zit hem in de wetenschap, of wat daar op de financiële markten voor doorgaat. De complexe financiële producten die er al anderhalf jaar voor zorgen dat niemand meer weet hoeveel wat waard is, en banken elkaar niet meer vertrouwen, zijn alle gebaseerd op wiskundige modellen. En die modellen gaan uit van kansberekening. Zo wordt het risico in kaart gebracht, en dat draagt weer bij aan de prijsvorming van de collateralized debt obligations en andere varianten die de afgelopen jaren op de beurzen zijn geproduceerd.
Daar zit een probleem: de varianten op de normaalverdeling waar de risicoberekening op is gebaseerd kloppen misschien wel niet. Aan de beide uiteinden van de normaalverdeling horen de kansen op extreme gebeurtenissen miniem te zijn. Maar naar aanleiding van de kredietcrisis mag worden geconcludeerd dat deze ‘staarten’ misschien wel dikker, kansrijker, zijn dan gedacht. Het analistenidioom is dan ook uitgebreid met termen als fat tails en tail risks. Bovendien is er ook nog de kans op onverwachte, extreme gebeurtenissen, die niet in te calculeren zijn. Econoom Nicholas Taleb noemde ze vorig jaar in een boek Zwarte zwanen – denk aan de aanslagen in New York, zeven jaar geleden.
Zo zijn de financiële markten zelf best goed te vergelijken met een deeltjesversneller, en dan van een veel gevaarlijker soort dan die in Zwitserland. Er komen de meest exotische verschijnselen uit, en niemand weet precies hoe link ze zijn. Er is al een miljard of 500 aan afschrijvingen verdwenen, en de Amerikaanse overheid staat sinds afgelopen weekeinde garant voor misschien wel 200 miljard dollar, nu de hypotheekgiganten Freddie Mac en Fannie Mea zijn genationaliseerd.
Is de Amerikaanse hypotheekcrisis, die nu ook zakenbank Lehman Brothers in problemen lijkt te brengen, zelf niet het equivalent van een financieel zwart gat?”

 

zwarte zwanen

zwarte zwanen en kuikens

 

En hier een heel mooi Leids muurgedicht van Paul Marijnis, “Zwarte zwanen”

 

 

 

 

 

 

En illustraties bij dit gedicht……

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tags: , ,

17 Responses to “Nassim Nicholas Taleb “De zwarte zwaan””

  1. Antoinette Duijsters schreef:

    Avatar van Antoinette Duijsters
    Mooi informatief blog.

  2. Ina Dijstelberge schreef:

    Avatar van Ina Dijstelberge
    Een boek dat mijn interesse opwekt en mij doet stilstaan en nadenken over hetgeen ik denk te weten.
    Bedankt voor deze bijdrage, het maakt nederig.

  3. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Hi Ina, Nassim Nicholas Taleb is ook persoonlijk een uiterst interassante man; oorspronkelijk afkomstig uit Libanon.

    Overigens betreffende jouw interesse architectuur in amsterdam: ik lees net in de NRC een boeiende bijdrage over de nieuwe moskee van Marlies Rohmer….

  4. Jezzebel schreef:

    Avatar van Jezzebel
    Prachtige bijdrage die aan het denken zet.
    Wat mis ik, wat heb ik niet gezien, omdat ik het simpelweg niet weet.
    Ook de foto’s zijn prachtig.
    Zwarte zwanen, machtig mysterieus, achter de zwanenbloem langs.
    En als je naar dat plaatje kijkt, dan weet je, het klopt.

  5. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Jezzebel,. ook voor jou geldt, Nassim Nicholas Taleb is een zeer interessante vent om te lezen.
    Valt echt tussen wal en schip. Hij is wetenschapper, maar heeft geen enkel respect voor de wetenschap.
    Hij acht de kunst en de praktijk hoger.
    Net als ik. …

  6. Fi de Kat schreef:

    Avatar van Fi de Kat
    Je had dus eigenlijk liever een witte raaf, of meer, ontmoet en gekiekt.
    Zwarte zwanen stammen uit de tijd van pek en veren.

  7. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Fi de Kat, leuke opmerking, maar ik houd van zwart.

    Nassim Nicholas Taleb ziet de warte zwaan trouwens OOK als de onverwacht zeer positieve gebeurtenis!
    Hij schrijft over zijn eigen onnauwkeurigheid, dat hij namelijk witte raven en zwarte zwanen vermengd:

    “De filosofe Edna Ullmann-Margalit ontdekte een tegenstrijdigheid in dit boek en vroeg me te verklaren waarom ik de welomlijnde metafoor ‘een Zwarte Zwaan’ gebruikte ter aanduiding van het onbekende, het abstracte, het niet-welomlijnde – witte raven, roze olifanten of in het niets verdwijnende bewoners van een verre planeet die rond Tau Ceti draait.
    Ze had gelijk. Er is inderdaad sprake van een tegenstrijdigheid; dit boek is een verhaal, en ik maak het liefst gebruik van verhalen en vignetten om te illustreren dat we verhalen maar al te gemakkelijk geloven en een gevaarlijke voorkeur hebben voor gecomprimeerde vertellingen.
    Je hebt een verhaal nodig, wil je een verhaal de wereld uit helpen. Me¬taforen en verhalen zijn (helaas) veel effectiever dan ideeën, en bovendien gemakkelijker te onthouden en leuker om te lezen. In de strijd die ik aanbind met de narratieve disciplines is een verhaal mijn beste wapen.
    Ideeën komen en gaan, verhalen blijven. “( p 10/11)

  8. 'joost sr schreef:

    En buiten ons kwetsbare zintuiglijke denken, al helemaal nu we weten dat dat technisch tot macro- micro- bijna onfeilbaar uit te bouwen is, houden we gelukkig ook nog dat plezierige simpele verbeeldingsdenken, dat een raaf wit en een zwaan zwart kan denken, zonder ooit een witte raaf of een zwarte zwaan te hebben gezien. En laat dat simpele denken nou het “motortje” zijn voor alle menselijke vooruitgang of neergang(en dan wordt, om jouw voorkeur voor echt zwart te ontzien, wit en zwart beeldspraak): we kunnen onze werkelijkheid anders, beter mooier, witter denken dan hij al is..en dan ook anders, beter, mooier, witter proberen te maken! En we kunnen hem ook anders, slechter, lelijker, zwarter denken dan hij nog is ..en dat gelukkig dan meestal niet waar maken!

    • Maria Trepp schreef:

      Ja het is toch wonderbaarlijk dat mensen iets kunnen denken dat er nog niet is, of er helemaal niet is. Imaginatie. Dat hebben de dieren niet volgens mij.
      Het “zwarte zwaan”-fenomeen is een voorbeeld van te weinig (negatieve) imaginatie, maar toch zijn mensen ook tot kritisch en “negatief”denken in staat.

  9. 'joost sr schreef:

    Verdorie, ik had nu een uur gewacht! Zag mijn 2de reactie komen en floep kwam ineens ook de de eerste. Op een of andere manier vind ik dat toch vervelend voor je!

    • Maria Trepp schreef:

      Het is totaal niet vervelend! Maar je kan erop vertrouwen: de reactie komt altijd terecht!
      En naders post je het gewoon twee keer en ik haal het weer weg. Geeft toch niet!

  10. j de kat schreef:

    Dat is curieus: er heeft iemand gereageerd onder de naam Fi de Kat. Dat is dus een “copycat”, een fopFi.

    Wat je van Taleb aanhaalt klinkt wel leuk, leesbaar voor breder publiek wellicht, maar naar mijn idee trapt hij alleen een paar deuren in die, bv. sinds Popper, allang open staan.

  11. j de kat schreef:

    Wat die financiële markten in Amerika betreft, veel wetenschap komt er niet aan te pas, sinds is vastgesteld dat de beste beleggingsresultaten worden behaald door banken die het dichtst bij de centrale servers van Wall Street zitten. Computers rekenen in nanoseconden en profiteren dus daarmee ook van kortere verbindingen. Dat kwam aan het licht na onderzoek na een paar “onverklaarbare” duikelingen de afgelopen jaren van de beurzen. De bankiers en shortsellers die daarvan profiteerden hadden het uiteraard keurig verzwegen.

  12. 'joost sr schreef:

    Laat ik nou maar helemaal eerlijk wezen. Je hebt met de nodige concentratie een flinke reactie gegeven.. en dan kun je het omdat het in je onwetendheid niet geplaatst wordt, weer eens helemaal opnieuw doen. Nu weet ik gelukkig dat ik dat helemaal niet meer moet doen..en dat het toch wel goed komt!

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief