Wetenschap Kunst Politiek

Somnambulisme –Schwarze Romantik in kunst en literatuur

14 comments

Zowel in de schilderkunst alsook in de literatuur van de zwarte romantiek zijn de somnambulen (slaapwandelaars, maanwandelaars) een geliefd motief.  Ze bewijzen dat handelen en bewegen vanuit het onbewuste mogelijk is.

John_Everett_Millais,_The_Somnambulist-slaapwandelaar

John_Everett_Millais,_De slaapwandelaar

In een groot aantal romans vindt zich het motief, zo in veel romans van de zwarte romanticus E.T.A Hoffmann en in die van zijn navolger Gustav Meyrink (De Golem, Walpurgisnacht, Het groene gezicht).

In het theater zijn Lady Macbeth

Johann_Heinrich_Füssli_somnambusime

Johann_Heinrich_Füssli_Lady Macbeth slaapwandelend

 

en de Prinz von Homburg  (Kleist)  beroemde  slaapwandelaars.

Ook de filosofie hield zich bezig met de slaapwandelaars. Schopenhauer schreef er een boekje over (Über das Geistersehn und was damit zusammenhängt) , en natuurlijk behandelt Freud het thema uitvoerig.

Ook in film en muziekwereld wemelt het van de slaapwandelaars.

Das Cabinet des Dr. Caligari

http://nl.wikipedia.org/wiki/Das_Cabinet_des_Dr._Caligari

Das_Cabinet_des_Dr._Caligari

 

Bellini, La sonnambula

Bellini, La sonnambula

Bellini, La sonnambula

 

Op YouTube te beluisteren bijvoorbeeld hier

 

Met dank aan J de kat en aan Joke!

Tags: , , , ,

14 Responses to “Somnambulisme –Schwarze Romantik in kunst en literatuur”

  1. Joke Mizée schreef:

    Ja mooi, dat stemt weer tot mijmeren. Opvallend dat er alleen heel negatieve, agressieve vormen van die stijlfiguur zijn overgebleven (zie zombie- en vampierfilms) – zo erg dat de film ‘I walked with a zombie’ ooit totaal aan me voorbijging omdat er naar mijn gevoel geen echte zombies in voorkwamen.

    Het dierlijk magnetisme heeft trouwens zeer veel invloed uitgeoefend op de Romantiek, en zeer direct op Hoffmann en Kleist:

    Het is zelfs min of meer de vraag of het dierlijk magnetisme de Franse revolutie zou hebben overleefd wanneer niet in 1784 een van de leerlingen van Mesmer, de Marquis de Puysegur, in het kader van het magnetisme een bijzondere ontdekking had gedaan. Tijdens een van zijn gewone magnetische behandelingen raakte een patient van de Markies in een merkwaardige slaap. De lijder in kwestie, Victor Race, was niet door de gewone middelen, als porren of roepen, uit zijn sluimer to wekken, maar bleek wel in staat om in gesprek to treden met Puysegur. Hij vertoonde daarbij een edeler spraak, een scherper verstand en een dieper geheugen dan normaal en ontwikkelde voorts een aantal zogenaamde ‘hogere vermogens’. Zo zou hij het inwendige van het eigen lichaam kunnen zien, stelde hij een diagnose met betrekking tot de eigen ziekte en wist hij de geneesmiddelen op to geven die hem van die kwaal of zouden helpen. Bovendien openbaarde zich een hechte band tussen patient en behandelaar: de gemagnetiseerde toonde zich in zeker opzicht afhankelijk van de wil van de magnetiseur en gaf blijk van een grote gevoeligheid voor alles wat er in de magnetiseur omging. Na het ontwaken uit deze wonderbaarlijke slaaptoestand bleek Victor alle herinnering aan hetgeen er in slaap voorgevallen was kwijt to zijn.

    Puysegur signaleerde een overeenkomst tussen de geschetste verschijnselen en die welke zich voordeden gedurende het slaapwandelen en sprak daarop van somnambulisme, in het Nederlands van die dagen, het kunstmatig slaapwandelen of de magnetische slaap. Vanuit hedendaags perspectief zouden we spreken over hypnose of trance”
    (http://pdfsb.com/readonline/5931424c6451462b5748642b41486c6d56413d3d-4781605)

    • Maria Trepp schreef:

      Fascinerend boek hierover: Peter Sloterdijk. De toverboom.
      De “magnetisme” ondermijnde de simplistische Verlichting (waarbij gezegd moet worden dat niet alle verlichters simplisten waren).
      Hypnose, trance en slaapwandelen wordt in de literatuur (ook bij Freud) als haast identieke vormen van bewustzijnstoestand gezien.

      • Joke Mizée schreef:

        Ah, bedankt voor de tip. Heb jij dat boek?
        Wie Mesmer schetst als vader van de psychologie loopt wel het gevaar bij te dragen aan de mythe dat hij zich met psychische verschijnselen onledig hield.

        Ik ben nog altijd gefascineerd door de vraag welk spulletje het dat was wat Mesmer (en/of Puységur) gebruikte om de staven te magnetiseren en waar mensen van in katzwijm vielen. Ze hebben de beste wetenschappers van zijn tijd op hem afgestuurd om uit te vissen waar de effecten op berustten, maar ze konden niks vinden en concludeerden daarom dat het om suggestie moest gaan. Kennelijk geloofden Benjamin Franklin en de rest van het onderzoeksteam ook niet dat licht of geluid bestonden… maar mensen als Huygens bv., die hadden toch wel enige notie van het bestaan van golven?

        • Maria Trepp schreef:

          Ik kan het boek voor jou bezorgen.
          Huygens c.s. waren ervan overtuigd van dat alles wetenschappelijk verklaarbaar is. Huygens vond zelfs de theorie van Newton te vaag, omdat hij niet in een (onverklaarbare of onverklaarde) werking op de afstand geloofde (graviditeit). Hij wilde weten hoe het echt werkt.

          • Joke Mizée schreef:

            Heel graag! Denkt Sloterdijk ook dat electromagnetisme er niks mee te maken had?
            Hoe zwaartekracht precies werkt weten we nog steeds niet. En Huygens schreef een heel boek over de eigenschappen van lichtgolven, zonder te weten hoe het precies werkte. Hij dacht dat golven zich alleen door een medium konden voortplanten, net als Mesmer (die trouwens schatplichtig was aan Boerhaave en diens Leidse Fles).

          • Maria Trepp schreef:

            Ik bestel het.
            Sloterdijks boek is een roman: http://www.dizzie.nl/b_26606_De-Toverboom.php
            De lichttheorie van Huygens (en die van Newton) is zeer goed en beknopt beschreven in http://www.museumboerhaave.nl/media/uploads/medialibrary/2011/05/huygens.pdf

          • Joke Mizée schreef:

            Het pakt vaak bijzonder aardig uit als nonfictie-schrijvers een roman schrijven om iets duidelijk te maken.

            Huygens wist veel over de gedragingen van golven, maar over hoe ze zich voortplantten e.d. had hij alleen maar een theorie. Ook Mesmer dacht dat er een medium nodig was voor electromagnetische energie, en doordat ze dat niet konden opsporen kreeg hij de naam een charlatan te zijn.

  2. j de kat schreef:

    Heel mooi, Maria.
    Nou een beeldverhaal over luchtfietsen. 😉

  3. laila schreef:

    Prachtige afbeeldingen.

  4. 'joost sr schreef:

    Het religieuze denken barst van goed en slecht voorspellende “dromen”. Bang voor niet bewust handelen heeft slaapwandelen altijd argwaan gewekt. Eerst in de moderne wetenschap bleek het mogelijk om er eerst slechts moeizaam (therapeutische beperkte) waarde in te zien, terwijl “droomduiding” -en religieus ook meteen al bij een Jung- meteen volop wetenschappelijke voedingsbodem vond. In ons nieuwe zicht op autisme vind je eenzelfde tweeslachtigheid van denken aan genialiteit en raar soort egocentralisme. Vroeger werd iedere uiting van psyschische afwijking als duivels ervaren. Ik kan me alleen oude beelden van slaapwandelaars herinneren, die duidelijk met duivelse machten te associeren zijn. Zit me nu dan ook echt te verwonderen over de hemelse La sonnambula van Bellini!

    • Maria Trepp schreef:

      Uiterst vreemd dat in de religie het dromen mag en het slaapwandelen niet. Precies zoals je zegt, daar zag men eerder de duivel in.
      “Hemelse La sonnambula van Bellini”. Inderdaad, ook een ontdekking voor mij. Met dank aan J de kat.

      Ik heb trouwens een leuke blog in de maak voor het weekeinde, een vervolg op “insectotheologie”!
      en later, als ik tijd heb maak ik speciaal voor jou nog een blog over Miltons “Paradise lost/ regained”. Ken je Milton?

  5. 'joost sr schreef:

    Sorry, Maria, ben een wat ongeduldige kerel en vond het erg lang (voor mij dus te lang) duren vóór mijn eerste reactie doorkwam!

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief