Wetenschap Kunst Politiek

Schwarze Romantik Von Goya bis Max Ernst

14 comments

Van 26 september 2012 tot 20 januari 2013 toont het Städel Museum in Frankfurt de tentoonstelling

Schwarze Romantik. Von Goya bis Max Ernst“.

Update:  maart -9 juni 2013 in het Home

De term “Schwarze Romantik” heeft- net zoals“romantiek” – zijn achtergrond in de literatuur. In het Duits wordt de term nauw verbonden met de professor voor Engelse literatuur  Mario Praz  en zijn publicatie La carne, la morte e il diavolo nella letteratura romantica van 1930 (“The romantic agony”). Zijn boek over de Schwarze Romantik  was een van de eerste interdisciplinaire werken die literatuur en kunst verbonden. Hij gaat in op erotisch-morbide onderwerpen in de werken van Gustave Flaubert ,  Markies de Sade , Oscar Wilde , Charles Baudelaire en Algernon Swinburne  en op het onderwerp van de femme fatale .

In de Duitse literatuur zijn  Ludwig Tieck  Der Runenberg en E. T. A. Hoffmann   Die Elixiere des Teufels voorbeelden van Schwarze  Romantik.

 

Carl Blechen, Pater Medardus (Elixiere des Teufel)

Carl Blechen, Pater Medardus (Elixiere des Teufel)


De tentoonstelling presenteert de romantiek als een geesteshouding die geheel Europa omvatte, en ook nog na de 19e eeuw voortleefde. “Romantisch” is slechts een geïmproviseerde term die niet de fysieke kenmerken van een kunstwerk definieert, maar de houding van de kunstenaar beschrijft.

Voor het eerst is een tentoonstelling in Duitsland gewijd aan de donkere kant van de romantiek, en aan de voortzetting hiervan in het symbolisme en het surrealisme. Op basis van meer dan 200 schilderijen, beeldhouwwerken, prenten, foto’s en films volgt de omvangrijke presentatie de fascinatie van veel kunstenaars voor het ondoorgrondelijke, mysterieuze en het kwaad. In de werken van Francisco de Goya, Eugene Delacroix, Franz von Stuck, Max Ernst, Henry Fuseli,William Blake, Theodore Gericault,  Caspar David Friedrich zijn tekenen van een romantische geest te vinden, die sinds de 18e eeuw  heel Europa omvatte en ook in de 20e eeuw bij  kunstenaars als Salvador Dalí, Rene Magritte, Paul Klee en Max Ernst aanwezig is. De werken vertellen het verhaal van eenzaamheid en melancholie, van passie en dood, en ze tonen de fascinatie van horror en het irrationele in de dromen.

Deze tentoonstelling wordt georganiseerd door het Städel Museum is na de presentatie in Frankfurt te zien in het Musee d’Orsay in Parijs.

Goya heksen

Goya, heksen

Met de uitgebreide aanpak wil de tentoonstelling belangstelling voor de donkere kanten van de romantiek wekken en een beter begrip van deze beweging stimuleren. Veel van de gepresenteerde artistieke ontwikkelingen en posities zijn een gevolg van een teleurgesteld vertrouwen in het verlichte, progressieve denken, dat zich na het einde van de Franse Revolutie heeft verspreid. Bloedige terreur en oorlogen brachten lijden en het uiteenvallen van sociale verbanden in grote delen van Europa. Zo groot als het aanvankelijke enthousiasme was zo groot was de daaropvolgende teleurstelling toen de duistere aspecten van de Verlichting zich in alle hardheid openbaarden. Jonge schrijvers en kunstenaars besteedden aandacht aan de keerzijde van de rede. De horror, het wonder en en de groteske daagden het idee van het schone en onaantastbare uit. Volksverhalen en de fascinatie voor de Middeleeuwen werden belangrijker dan het ideaal van de oudheid. Het inheemse landschap verkreeg aantrekkingskracht en werd een populair onderwerp voor kunstenaars. Het heldere licht van de dag ontmoette de mist en de donkere, mysterieuze nacht.

De slaap van de rede brengt monsters voort”

 

Caspar David Friedrich maan schwarze Romantik

Caspar David Friedrich, Maan achter de wolken

Tags: , , , , ,

14 Responses to “Schwarze Romantik Von Goya bis Max Ernst”

  1. Joke Mizée schreef:

    Spengler schreef zijn Untergang des Abendlandes zelfs nog vóór WOI. Ik snap helemaal dat de Verlichting ook een lelijk gezicht heeft, dat sociale verbanden erdoor afbrokkelden etc. maar dat er altijd beweerd wordt dat oorlogen en schermutselingen er heviger door werden vind ik een beetje moeilijk te geloven.

    • Maria Trepp schreef:

      Moeilijk en boeiend thema, de verlichtingskritiek. Ik zou zeggen: ik ben het eens met de romantici, maar niet met de conservatieve verlichtingscritici in hun voetspoor.

  2. j de kat schreef:

    Grappig dat die Praz in 1930 op het idee zwarte romantiek kwam. In dat jaar beleefde de Symfonie Fantastique van Berlioz haar première. Zwarter kon de romantiek niet zijn: opiumdromen, nachtmerries, van de vergeefse liefde. Later vervolgd in Le damnation de Faust (vrij naar Goethe) en Harolde en Italie.
    Berlioz, afgestudeerd dokter, kon er overigens ook de draak mee steken: “De tijd heelt alle wonden”, stelde hij. “Jammer dat hij zijn patiënten toch om het leven brengt.”
    Een stevige oorzaak voor zwarte romantiek was overigens de geslachtsziekte. Er zijn wat artiesten aan kapotgegaan, niet alleen aan die schöne Müllerin.

    Hoe langer ik hierover nadenk hoe minder onzwarte romantiek ik kan vinden in de muziek. Beethoven was nog vrolijk, maar het slot van zijn negende stemt toch manisch depressief. Daarna ging het systematisch bergaf, naar Tsjaikovki (Pathétique), Puccini, Debussy (Pelléas et Mélisande), Mahler en tenslotte Schönberg (Gurrelieder).

  3. Joke Mizée schreef:

    “Ik zou zeggen: ik ben het eens met de romantici, maar niet met de conservatieve verlichtingscritici in hun voetspoor.”
    Ligt eraan, je had ook ‘echte’ conservatieven als Tocqueville en Burke die waarschuwden voor de meedogenloze kanten van de Verlichting, en die niets zouden moeten hebben van het neoconservatisme.

    Zwarte romantiek is toch hetzelfde als ‘gothic’? Op http://nl.wikipedia.org/wiki/Gothic_novel wordt nog gewag gemaakt van Goya’s ‘El sueño de la razón produce monstruos’ (De slaap van de rede produceert monsters).

    Zwarte films had je ook t.t.v. Praz (jammer dat de term ‘film noir’ weer wat anders betekent): Fritz Lang, met name Dr. Mabuse, maar misschien meer nog het Kabinet van Dr. Caligari (http://en.wikipedia.org/wiki/The_Cabinet_of_Dr._Caligari#Plot).

    • Maria Trepp schreef:

      Ja precies, Joke! Ik ben nu een blog over Goya aan het voorbereiden. Gothic is de Engelse versie, en in Engeland heeft de zwarte literatuur een hoge vlucht genomen. Films laten ze in Frankfurt ook zien: Nosferatu, Faust.
      Mijn enig bewaar tegen “Zwarte romantiek” is dat het begrip heel erg breed is, en dat het toch min of meer samenvalt met romantiek. De tentoonstelling breidt het bovendien uit tot decadentie en surrealisme. Mag allemaal natuurlijk.

  4. Joke Mizée schreef:

    Klinkt gaaf, Goya! (Gaat het toevallig ook over somnambulisme? Dat zou helemaal mooi zijn, want dat probeer ik uit te vlooien.)

    • Maria Trepp schreef:

      nee bij Goya doe ik nu niets met somnambulisme. Alleen over “Zwarte Schilderijen”. Maar het somnambulisme ken ik nog van Gustav Meyrink, ook een enorm zwarte schrijver, en zijn Golem. Ken je toch, ik meen dat we het over hem al eens hebben gehad? Moet je lezen over somnambulisme!

  5. Joke Mizée schreef:

    Nee, daar zou je nog eens over bloggen… Naar wat ik begrepen heb over Meyrinks golem, is die van een ander type dan in het cultuursprookjes-thema van de ‘golem van Praag’ (wat meer een soort monster van Frankenstein is).

  6. j de kat schreef:

    Ook een duit in het slaapwandelzakje: toevallig kwam ik de opera La sonnambula van Bellini te beluisteren. Draak van een verhaal, zoals het hoort rond 1830. Prachtige muziek, helemaal niet gothic. Bellini schreef dit praktisch helemaal in driekwartsmaat, het ritme van de slaap. (Mooie uitvoering op cd met Cecilia Bartoli.)

  7. Joke Mizée schreef:

    @j de kat: Is dat echt zo, dat de driekwartsmaat het ritme van de slaap is? Klinkt zo onrustig. Dank voor het meedenken, maar het gaat me niet zozeer om het slaapwandelen als om somnambulisme binnen de context van de Romantiek, als metafoor voor het onbewuste c.q. de schaduwzijde. (Zoals bij Goya’s slaap van de rede, de catatonische Cesare bij dr. Caligari en het dierlijk magnetisme van Mesmer (die en passant hypnose en anesthesie ontdekte).)

    • Maria Trepp schreef:

      Ik maak als volgende een somnambulisme-blog, en probeer ook het muziekje ervoor te vinden!
      En ja, de “Slaap van de Rede” moet hier nog bij op deze post, ik zoek het op!

  8. j de kat schreef:

    Joke, de ademhaling van een slaper is 1 tel in en 2 tellen uit. Overigens wordt de driekwartsmaat in de muziek herkend als wals, dus verre van onrustig.

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief