Apropos Moszkowicz: schimmige advocaten en wat wij bij Kafka over hen kunnen leren

franz kafka KAFKA www Apropos Moszkowicz: schimmige advocaten en wat wij bij Kafka over hen kunnen leren

Uit de Volkskrant van 19 september 2012:

“‘Bram Moszkowicz is niet geschikt voor zijn functie‘”

“De deken van de Orde van Advocaten ging er hard in. Moszkowicz heeft volgens hem lak aan zijn cliënten en de beroepsregels. Hij eiste tegen de raadsman de zelden voorkomende straf van een jaar schorsing”.

Uit de NRC van 19 september 2012:

“Moszkowicz laat zijn meeste cliënten bij het intakegesprek tienduizenden euro’s betalen, meestal contant. …Vervolgens moeten cliënten lang aandringen om een verantwoording voor de werkzaamheden te krijgen….Moszkowicz belooft zich helemaal in te zetten voor de cliënt, maar stuurt vaak een medewerker naar de rechtbank. Voor ontevreden cliënten is hij ook telefonisch onbereikbaar….Vertragen, uitstel vragen en vervolgens de afspraken niet nakomen, dat is volgens Kemper de terugkerende handelswijze van Moszkowicz.”

Deze passage doet sterk denken aan de manier waarop Kafka’s advocaat Huld zijn cliënten afhankelijk en hulpeloos maakt. Een van Hulds cliënten kruipt dan ook als en hond door Hulds kantoor.
De hoofdfiguur Josef K. in Kafka’s Proces wordt pas echt goed meegesleurd in het voor hem uiteindelijk dodelijke proces, toen zijn oom hem overtuigt dat K. niet zonder advocaat kan.

Een belangrijk thema bij Kafka is de manier waarop advocaat Huld zijn cliënten vernedert (lees vooral hoofdstuk 7) . Als Het Proces niet een tragisch verhaal was zou men hierover kunnen lachen. Kafka zelf lachte in ieder geval om zijn roman.

De oom neemt K. mee naar advocaat Huld [!] “een belangrijke naam”. Huld woont in een buitenwijk, in een donker huis, en hij ligt ziek in bed.
In de relatie tussen K., zijn oom en de advocaat lopen privé en zakelijk op een chaotische manier door elkaar heen. Belangenverstrengeling, levensverstrengeling, noodlotverstrengeling. (Gezien de verstrengeling is het eigenlijk merkwaardig dat K. uiteindelijk de keel wordt doorgesneden, en dat hij niet wordt opgehangen. Maar het doorsnijden van de keel is natuurlijk ook een referentie aan noodlot en aan de antieke tragedie:
aan het offeren van een offerdier).

De eerste opmerking die de advocaat tegenover K. maakt:

“Neemt u het me niet kwalijk, ik heb u helemaal niet opgemerkt.”

De advocaat maakt de zaak van K. meteen tot een zaak van leven en dood voor zichzelf:
[Hij richt zich tot K.s oom]

“Wat de zaak van je neef betreft zou ik me inderdaad gelukkig prijzen als mijn kracht toereikend zou zijn, in elk geval zal ik niets onbeproefd laten; als ik niet toereikend ben, kan men immers nog iemand anders bijhalen. Eerlijk gezegd stel ik teveel belang in de zaak om afstand te kunnen doen van elke mogelijkheid mij erin te mengen. Als mijn hart het niet uithoudt, vindt het hier tenminste een waardige gelegenheid om te bezwijken.”

De advocaat weet ook al van tevoren een heleboel over K. [vgl Moszkowicz/ Endstra/Holleeder] en op K.s vraag hierover zegt hij:

“..ik ben immers advocaat, ik verkeer in rechtbankkringen, er wordt over allerlei processen gesproken […] u moet toch bedenken dat ik uit zo’n omgang ook grote voordelen voor mijn cliënten weet te halen.”

Leuk toepasselijk citaat uit hoofdstuk 7 Het Proces:

[de advocaat legt uit]: “Nu zou K. wel uit wat hij zelf had beleefd al hebben opgemaakt dat de allerlaagste organisatie van de rechtbank niet helemaal volmaakt is, dat zij plichtvergeten en omkoopbare medewerkers telt, waardoor de strakke omheining van de rechtbank in bepaalde opzichten hiaten vertoont. Op dit punt nu dringen de meeste advocaten binnen, daar wordt omgekocht en uitgehoord, ja, er deden zich, althans in vroeger tijd, wel eens gevallen van documentendiefstal voor. Het valt niet te ontkennen dat er tijdelijk op die manier enige zelfs verrassend gunstige resultaten voor de verdachte kunnen worden bereikt, daarmee pronken die zaakwaarnemers dan ook en lokken nieuwe clientèle aan…”

Het proces dat K. aangedaan wordt is in het begin absurd en ook vrij onschuldig. Het gebeurt K. niets, behalve dat twee bewakers zijn ontbijt wegvreten. Het proces tegen hem blijft eigenlijk zonder gevolgen, en het wordt ook meerdere keren gesteld, dat zo’n proces helemaal niet erg is.

K.s ondergang is sterk door hemzelf geënsceneerd. Omdat hij per se wil bewijzen dat hij onschuldig is (wat gezien het diffuse en existentiële karakter van het proces tegen hem onmogelijk is- hoe kan hij bewijzen dat hij onschuldig is, als hij niet weet wat hem verweten wordt ?) laat hij zich van zijn oom en de advocaat me trekken in een uitzichtloze (maar eigenlijk ook volledig onnodige) verdediging.

Dit is gedeeltelijk een blog uit 2007, die ik nu herplaats.

Tags: advocaten, kafka, Moszkowicz, proces

Maria Trepp Sep 19

Duitsland, Duitse taal, cultuur & geschiedenis, Duitstalige literatuur, Literatuur, OBA

30 Responses to “Apropos Moszkowicz: schimmige advocaten en wat wij bij Kafka over hen kunnen leren”

klaas says:

19/02/2007 at 08:56

Mooie analyse, prachtige classic.

Meer lezen over de actualiteit? Lees http://www.onderwereldblog.nl/?p=90#more-90.

Reply
Partout says:

19/02/2007 at 09:48

Noodlotsverstrengeling..mooie kreet!

Reply
Phelan says:

19/02/2007 at 10:02

Maria, je schrijft:

"De eerste opmerking die de advocaat tegenover K. maakt, is : Neemt u het me niet kwalijk, ik heb u helemaal niet opgemerkt.

Dat is de mooiste en meest treffendste zin uit het hele stuk volgens mij. Ik herinner me nog als middelbare scholier dat wij dit stuk ‘moesten’ zien. Ben nog onder de indruk, vooral van dat vreselijke, inmiddels bekende, Kafaiaanse gevoel!

Boeiend de link die jij nu legt met figuren als Moszkowicz/ Endstra / Holleeder.
Ik blijf je lezen! Dag!

Reply
Maria Trepp says:

19/02/2007 at 11:49

Victor, echt waar, zelfs bij het draaiorgelsverhuur??

Reply
Astroloog says:

19/02/2007 at 10:50

Essentie van ‘Het Proces’ is volgens mij de ontdekking van de hoofdpersoon dat je als eenling volstrekt machteloos staat tegenover een oordelende instantie die ONBENADERBARE MACHT geworden is. Degenen die werkelijk de macht bezitten zijn onzichtbaar. Rondom het onzichtbare machtcentrum dat volmaakt onlogische en onbegrijpelijke oordelen over eenlingen uitspreekt is een ingewikkeld juridisch web geweven waarvan het belangrijkste kenmerk is dat het niet het slachtoffer dient maar de zich in anonimiteit hullende machthebber. Advocaten zijn binnen dat machtsgeheel zelfingenomen opscheppers die de indruk wekken dat ze belangrijk zijn, terwijl ze in feite helemaal niets voorstellen. Ze worden geduld – daar is alles mee gezegd. Ze moeten een spel spelen dat mensen de indruk kan geven dat er zoiets bestaat als recht, maar als puntje bij paaltje komt doen ze helemaal niets en mogen ze weinig meer doen in dan mooie praatjes verkopen in de bedompte holen die ze opschepperig ‘hun werkkamers’ noemen.

Reply
Maria Trepp says:

19/02/2007 at 11:10

Astroloog, Als je Het Proces nauwkeurig leest, dan merk je dat er eigenlijk heel lang weinig aan de hand is. En dat het zogenoemde proces Josef K. eerst nauwelijks schaadt.
Pas als hij, op initiatief van zijn oom actief wordt en ook de advocaten inschakelt, wordt hij zo verstrikt in het proces, dat hij uiteindelijk dood gaat.
Het wordt niet vaak opgemerkt, maar Josef K. is ten eerste een zeer harde en autoritaire type, en ten tweede MAAKT hij ook het systeem.

Advocaten zijn binnen dat machtsgeheel zelfingenomen opscheppers die de indruk wekken dat ze belangrijk zijn, terwijl ze in feite helemaal niets voorstellen. Ze worden geduld – daar is alles mee gezegd. Ze moeten een spel spelen dat mensen de indruk kan geven dat er zoiets bestaat als recht, maar als puntje bij paaltje komt doen ze helemaal niets en mogen ze weinig meer doen in dan mooie praatjes verkopen in de bedompte holen die ze opschepperig ‘hun werkkamers’ noemen.

Hiermee ben ik het eens, alleen is het in Het proces nog erger: ze bespoedigen en veroorzaken de ondergang van hun cliënt.
Trouwens is er in de werkelijkheid, net als bij Kafka, vaak ook sprake van een verstrengeling van justitie en advocatuur.

Reply
Ruud Zweistra says:

19/02/2007 at 11:29

Zo namen bij een bespreking tussen de partijen in het geval van bouwfraude-klokkenluider Ad Bos de advocaten van de bouwfirma’s taart mee voor de officieren van het OM, omdat ze elkaar goed kenden.

Later werd Bos door datzelfde OM aangeklaagd wegens een of andere futiliteit. Toeval? Alleen een naieveling denkt dat. Roman? Nee, de Nederlandse werkelijkheid. Nog meer gevallen horen?

Reply
Victor Onrust says:

19/02/2007 at 11:37

Astroloog:
de ontdekking van de hoofdpersoon dat je als eenling volstrekt machteloos staat tegenover een oordelende instantie die ONBENADERBARE MACHT geworden is. Degenen die werkelijk de macht bezitten zijn onzichtbaar. Rondom het onzichtbare machtcentrum dat volmaakt onlogische en onbegrijpelijke oordelen over eenlingen uitspreekt

Waar ben ik dit toch pas weer tegen gekomen ? O ja, de RBA.

Reply
Maria Trepp says:

19/02/2007 at 12:45

@al may,
Kafka was schrijver, artiest. Ik zou niet zonder meer aannemen dat zijn werk iets met de werkelijkheid van doen heeft.

Kafka was veel meer politiek gericht dan men zou denken. Maar niet op een platte manier- op een visionaire manier. Velen zien in zijn Proces een voorspelling van het nazisme en communisme. En dit aspect zit er ook in, maar óók in die zin, hoe de slachtoffers van het systeem aan het systeem meewerken.

Dit gaat niet in eerst instantie over joden- maar het feit is dat vanuit joodse hoek zelf ook veel zelfkritiek is geweest: zie Hannah Arendt.

Ik bespeur er ook hier weer iets van , wij zijn maar machtelozen over wiens lot door een onbekende, oncontroleerbare macht beschikt wordt. Ik ben het daar volstrekt mee oneens

Ik ook, en daarom bestudeer ik hoe K. meewerkt aan het systemm en zijn eigen ondergang.

Toevallig werk ik zelf aan een boek waarin de protagonist van alles kan doen, zelf heel erge dingen, maar nooit beschuldigd wordt, laat staan veroordeelt wordt, ondanks hij dit zelf als ‘onrecht’ ervaart!

Reply
Astroloog says:

19/02/2007 at 11:51

Over advocaten: "ze bespoedigen en veroorzaken de ondergang van hun cliënt…"
Dat is juist. Daarom neemt K. ook het besluit elk contact met ze te verbreken. Ze maken (om de jaren zestig terminologie te gebruiken) deel uit van ‘het systeem’. Dat systeem is er niet om mensen te helpen, maar om zichzelf in stand te houden.
Het Proces heeft gnostisch-spirituele trekjes. Binnen de gnostiek is ‘de verlosser’ een eenling die een gesloten systeem binnendringt met de bedoeling de boosaardigheid ervan bloot te leggen. Zijn pogingen de mensheid te verlossen lopen dood op het gekonkel van machthebbers die ondanks het feit dat ze aan elkaar tegengestelde belangen hebben samenspannen tegen ‘de eenling’, die als gemeenschappelijke vijand wordt gezien.

Reply
Maria Trepp says:

19/02/2007 at 12:00

K. kan zich NIET aan de advocaten onttrekken! Het desbetreffende hoofdstuk (8) is niet afgesloten.
In dit hoofdstuk is er nog een andere client, Block, die door de advocaat volledig vernedert wordt.

"Het Proces heeft gnostisch-spirituele trekjes".
Jazeker.
Maar ik blijf erbij dat K. een actieve rol speelt in zijn eigen ondergang, en dat hij een autoritaire persoon is die naar boven likt, en naar beneden trapt.
Morgen hierover een nieuwe blog.

Reply
al may says:

19/02/2007 at 12:09

Kafka was schrijver, artiest. Ik zou niet zonder meer aannemen dat zijn werk iets met de werkelijkheid van doen heeft. Het kan mensen bevestigen in hun vooroordeel dat de wereld en de geschiedenis ‘gestuurd’ worden! Het meest wrange voorbeeld van deze zienswijze is de theorie van het ‘joodse complot’. Ik bespeur er ook hier weer iets van , wij zijn maar machtelozen over wiens lot door een onbekende, oncontroleerbare macht beschikt wordt. Ik ben het daar volstrekt mee oneens. Er is een zekere sturing van grote lijnen ( rente beleid, grondstofprijzen,olie prijzen,belastingen, inflatie). Het noodlot van het individu en naar mijn mening ook de geschiedenis verloopt chaotisch. Toevallig werk ik zelf aan een boek waarin de protagonist van alles kan doen, zelf heel erge dingen, maar nooit beschuldigd wordt, laat staan veroordeelt wordt, ondanks hij dit zelf als ‘onrecht’ ervaart!

Reply
Astroloog says:

19/02/2007 at 12:24

Er is er altijd wel weer een die met antisemitisme aan komt dragen. Ik reageer in het vervolg nergens meer op. Beperk me tot mijn eigen site.

Reply
al may says:

19/02/2007 at 12:29

Kom op astroloog dit is geen persoonlijke aanval tegen wie dan ook, het zijn korte gedachten van mij over het boek van Kafka en niet mijn mening over ‘astroloog’. Die mag wat mij betreft zijn bespiegelingen hier vrij uiten!

Reply
KNW says:

19/02/2007 at 16:21

heb nog een foto ergens van Kafka’s geboortehuis in Praag.. op een sombere dag, zoals de somberheid in jouw woorden opgenomen.

Opgenomen in een systeem zijn wij allen, soms als een wurgend systeeem van wetten en regels, als molenstenen en loden last. Vanuit perceptie is dan alles wat een systeem het fout, gemangeld voelt men zich, terwijl men zelf deel uit maakt van dat systeem….

Tja,verstrengeling tussen systemen met zelf gekozen waarheden vanuit leugens en bedrog gevormd tot elitaire woorden naar de eenvoudige sterveling, de gewone man ( of vrouw), de niet begrijpende totdat totdat het een molensteen is geworden dat leidt tot (zelverkozen) ondergang, Enfin….

Reply
Maria Trepp says:

19/02/2007 at 17:40

KNW: Maar er blijft altijd een kleine ruimte van vrijheid. Joseph K. gebruikt die niet ten volle. Dat is menselijk, en tragisch- maar K. is niet alleen maar slachtoffer.

Reply
al may says:

19/02/2007 at 23:06

Ik had zo graag gezien dat u iets over ‘Faust’ had vertelt, daar lijk ik in verstrikt te raken, een ‘faustiaans conflict’! Geen politiek, maar een ‘menselijk’ probleem. Gelukkig heb ik nog ‘Maria’!

Reply
Maria Trepp says:

20/02/2007 at 06:50

Al may, Faust komt eraan!!
(Maar ik ben nog niet klaar met Kafka).
"Wir treiben die dichterischen Geschäfte
Wie man ein Liebesabenteuer treibt.
Zufällig naht man sich, man bleibt,
Und nach und nach wird man verflochten.”

Maar als je denkt dat Faust een apolitiek verhaal is, dan vergis je je. Lees het einde van Faust II er nog eens op na: Faust ver-poldert Nederland, en is bereid hiervoor te moorden….

Reply
Maria Trepp says:

20/02/2007 at 08:39

KNW, Goed, je draait het weer om: het slachtoffer wordt als dader aangesproken, terwijl het dat niet is.
Zo is het zeker vaak.

Maar bij Kafka gaat het OOK om het proces van de dader-wording: het slachtoffer wordt ook zelf deel van het autoritaire systeem.

Tragisch, menselijk, en ten dele -maar alleen maar ten dele – onvermijdelijk.

Reply
KNW says:

20/02/2007 at 08:34

@Maria, precies! hoe vaak wordt een slachtoffer als dader bestraffend toegesproken vanuit het systeem of menselijk beoordeeld falen?
Die keline ruimte van vrijheid is dan opeens beklemmend omdat de toets voor beroering van dit wordt gemist, telekns weer, door afleiding van het systeem.

Met waardige vrijheidsdenkende groet,

Ik ga nog zoveel lezen!

Reply
Fulps Valstar says:

19/09/2012 at 20:57

De vergelijking van de miserabele advocaat van gore zaakjes met een meesterwerk van Kafka gaat me te ver daarvoor is Bram een te min en corrupt kereltje.
Een dansje maken met Bouta en het proces van de gebleekte ……………….jakkes!

Reply
- Maria Trepp says:
  
  19/09/2012 at 21:01
  
  Oh maar Kafka beschrijft dit soort mensen juist op een meesterlijke manier!
  
  Reply
'joost sr says:

20/09/2012 at 02:55

Moskzovics.. vind ik gewoon een kwal. Mag dat ook met mijn morele maatstaven eigenlijk niet zeggen..Mijn geliefde Kafka maakt het alleen maar erger..en als christen weet ik me met hem al helemaal geen raad.

Reply
- Maria Trepp says:
  
  22/09/2012 at 08:24
  
  @ joost sr. “Moskzovics.. vind ik gewoon een kwal. Mag dat ook met mijn morele maatstaven eigenlijk niet zeggen” Ook als christen hoeft men toch alleen degene te vergeven die erom vragen? M. is zich van geen kwaad bewust.
  
  Reply
j de kat says:

20/09/2012 at 03:16

“Kafka was schrijver, artiest”

Kafka was om te beginnen advocaat. En de ervaringen die hij in de uitoefening van dat beroep opdeed heeft hij verwerkt in Het Proces, en Het Slot.
Hij fileerde de rechtspraak als een onnavolgbare bezigheid van lieden die met macht zijn bekleed. Ondanks alle huidige openheid en gewoondoenerij (geen “mr” meer, wel vóórnamen) is de rechtspraak nog steeds een zeer subjectieve bezigheid, waar de gelaedeerde (veroordeelde) zich vaak onbegrepen voelt en, erger nog, op een onbegrijpelijke manier veroordeeld.
Aan paranoia had K(afka) geen boodschap.

P.S. Ik meen me te herinneren dat K. tenslotte, in de laatste alinea van Het Proces, met een hartsvanger wordt doodgestoken, “wie ein Hund”; dus niet in zijn nek maar in het hart. Maar ik kan me vergissen. Ik heb het boek hier niet voorhanden.

Reply
- Maria Trepp says:
  
  22/09/2012 at 08:23
  
  @J de Kat je hebt gelijk, K. wordt in zijn hart gestoken.
  Maar Kafka was nooit advocaat al had hij rechten gestudeerd.
  “rechtspraak nog steeds een zeer subjectieve bezigheid, waar de gelaedeerde (veroordeelde) zich vaak onbegrepen voelt” Ja het subjectieve element zou men gewoon moeten toegeven in plaats van subjectief te zijn en voor objectief te spelen!
  
  Reply
j de kat says:

20/09/2012 at 03:40

PS PS: Waar ik het oudbakken woord “gelaedeerde” gebruikte mag je gewoon “verdachte” lezen.

Reply
j de kat says:

24/09/2012 at 03:26

Je hebt gelijk, hij maakte zich om te beginnen zowat vijftien jaar verdienstelijk bij de arbeidsinspectie van Bohemen. Was dus ambtenaar, maar zeer begaan met arbeiders en hun werkomstandigheden.
Het verbaast me nog dagelijks voor hoeveel helderheid en informatie wikipedia tegenwoordig zorgt over mensen die tot voor kort schimmen voor ons waren onder een deken van slechte vertalingen en verzinsels. Neem bv. Max Brod, de ontdekker van zowel Kafka als Janacek in “het Westen”. Dankzij hem kwam hier pas in de jaren zeventig een eerlijke vertaling uit van Kafka’s werk, en ook dankzij hem heeft het meer dan een halve eeuw geduurd voordat de muziek van Janacek hier wordt gespeeld zoals de componist het had geschreven.
Maar we hebben hier tot in de jaren zestig beroemde boeken uit het Slavisch taalgebied gelezen in een (slordige) vertaling uit het Duits of Engels.

Reply
- Maria Trepp says:
  
  24/09/2012 at 09:55
  
  Wikipedia is een enorm schat, en de Duitstalige voorop!
  
  Overigens nog waarom ik dacht dat zijn keel werd doorgesneden: hij legt zijn kop op het hakblok, zo’n beetje a la Abraham en Isaac.
  
  Reply
  - Maria Trepp says:
    
    24/09/2012 at 09:57
    
    Mac Brod is een totaal intrigerend figuur. zonder hem geen Kafka-overlevering, en tegelijk is zijn eigen Kafka-interpretatie hemeltergend sentimenteel en slecht.
    
    Reply

Kunst Wetenschap Politiek

Apropos Moszkowicz: schimmige advocaten en wat wij bij Kafka over hen kunnen leren

30 Responses to “Apropos Moszkowicz: schimmige advocaten en wat wij bij Kafka over hen kunnen leren”

Leave a Reply

Recente berichten

Categories

Tags

Archives