Wetenschap Kunst Politiek

Van Gogh van dichtbij

8 comments

Van Gogh Up Close  is de titel van de tentoonstelling in het Philadelphia Museum of Art,  die daar nog tot 6 mei te zien is.

Vincent van Gogh was een kunstenaar van uitzonderlijke intensiteit, niet alleen in zijn gebruik van kleur en het uitbundig gebruik van verf, maar ook in zijn persoonlijk leven. Hij voelde zich sterk aangetrokken tot de natuur, en zijn werken – met name degene die hij maakte in de jaren vlak voordat hij zichzelf doodde- treffen de kijker met de kracht van de emoties. De tentoonstelling richt zich op de tumultueuze laatste jaren, een periode van koortsachtige artistieke experimenten die begon toen Van Gogh in 1886 Antwerpen verliet en naar Parijs ging en doorging tot zijn dood in Auvers in 1890.

Van Gogh maakte in deze tijd stillevens en landschappen die verschilden met wat men ooit eerder had gezien, doordat hij  traditionele schildertechnieken radicaal veranderde of deze vaak algeheel terzijde schoof.  Hij experimenteerde met scherptediepte en focus.  Hij gebruikte verschuivende perspectieven en bracht vertrouwde voorwerpen “dicht bij” op de voorgrond.

En hij maakte enkele van de meest originele werken van zijn carrière, werken die de ontwikkeling van de moderne schilderkunst dramatisch veranderden.  Hij creëerde een serie stillevens en schilderijen van bloemen en fruit, waarbij hij zich vooral richtte op aspecten van schaal, hoek, en kleur.  In veel van deze werken kunnen voorwerpen van bovenaf worden gezien, of worden zij in een strak bijgesneden ruimte geplaatst die geen aanwijzingen geeft over de context of de omgeving.  Stukken fruit lijken naar voren te kantelen en dreigen uit het beeld te rollen.

Vincent van Gogh, Mandje appels, 1887

Vincent van Gogh, Mandje appels, 1887

Mandje appels, 1887

Gewoon een mand met appels?   Nee. Een belangrijk moment van Van Goghs ontwikkeling van de close-up.  Hier heeft Van Gogh het tafelkleed en de achtergrond weggelaten en dit mandje appels weergegeven in een ongedefinieerde zee van kleur met behulp van een vederlicht penseelstreek.

De close-ups van grashalmen, korenschoven en boomstammen, die de voorgrond van een aantal van de landschappen uit deze periode domineren, wijzen op meer dan alleen een gedetailleerde studie van het onderwerp – ze duiden op een diepe belangstelling voor de afbeelding van de zintuiglijke en emotionele ervaring van het buitenleven. 
Rond deze tijd begon hij ook  Japanse houtsneden te verwerven. Hij bewonderde deze vanwege hun decoratieve kleur en tweedimensionale composities, en hij verwelkomde de ideeën van de Japanse kunstenaars die in nauw samenspel werkten  met de natuur, en het “het kleinste grassprietje” bestudeerden om de natuur als geheel beter te begrijpen. (zie ook Vrouw in kimono bij Vincent van Gogh;  Regendag/ De regen bij Vincent van Gogh ; Vincent van Gogh en Utagawa Hiroshige)

En toen hij in 1888 naar Arles verhuisde, schreef van Gogh dat een verblijf in het zuiden van Frankrijk sterk leek op een bezoek aan Japan.

Het strenge bijsnijden en comprimeren van voor-en achtergrond suggereert de werkwijze die gebruikt werd in de houtsneden van Utagawa Hiroshige en Hayashi Roshü, die dienden als een belangrijke inspiratiebron voor Van Gogh, die met zijn broer Theo honderden van deze houtsneden verzamelde.

Korenveld van 1888 bijvoorbeeld duwt de hemel bijna naar de top van het doek, wat in een gecomprimeerd perspectief resulteert.

Vincent van Gogh, korenveld hoge horizont

Vincent van Gogh, korenveld hoge horizont


De landschappen die hij heeft geschilderd rond Arles tonen hun Japanse invloed in een wijds uitzicht over het platteland en met hun hoge horizonlijnen, terwijl de landschappen die hij in 1889 en 1890 in Saint-Remy en Auvers ging maken dichte, meer gestructureerde werken zijn.  Gedomineerd door een scherm van bomen of vallende regendruppels suggereren deze schilderijen de directheid en nabijheid van Van Goghs omgeving.

Vincent van Gogh regendruppels raindrops

Vincent van Gogh regendruppels raindrops

Een jaar voor zijn dood schreef hij in een brief aan zijn zus: “Ik … moet altijd gaan kijken naar een grasspriet, een pijnboom-tak, een korenaar, om mezelf te kalmeren.”

Vincent van Gogh, Korenaren" van 1890

Vincent van Gogh, Korenaren” van 1890

In “Korenaren” van 1890, is er helemaal geen hemel maar een symfonie van lange, uitgestrekte penseelstreken die wuivende grasbladen suggereren.

“Ik heb geprobeerd om het geluid van de wind in de korenaren te schilderen,” schreef Van Gogh aan zijn vriend, de schilder Paul Gauguin.

In zijn laatste werken komt Van Gogh op een nog meer dramatische wijze dichter bij zijn onderwerpen door het verminderen van de diepte van het veld en het maximaliseren van het expressieve effect van zijn penseelvoering en kleur.  Een nauw gerichte blik op een groepje van iris, een wirwar van amandel-takken, en de levendige patronen van een keizermot zijn slechts enkele van de beelden in een gedurfde serie stillevens die het hoogtepunt van de tentoonstelling markeren.  

Het was een radicale manier van het schilderen van een landschap, het neerkijken op de voeten. De nadruk ligt op de voorgrond details. Vaak is de ondergroei het eigenlijke onderwerp in al zijn vruchtbare rijkdom en zonovergoten weelderigheid.

Vincent van Gogh, bos met bloemen

Vincent van Gogh, bos met bloemen

 Maar Van Gogh kijkt zo nu en dan ook naar boven, zoals hij deed in “Amandelbloesems,” met een levendige hemel van aquamarijn gezien door de takken van een bloeiende boom.

Vincent van Gogh, Amandelbloesem almond flowers

Vincent van Gogh, Amandelbloesem almond flowers

 

Maria Trepp


Tags: , ,

8 Responses to “Van Gogh van dichtbij”

  1. Bobb Lod schreef:

    Maria, mooi blog en hoe weet je dat zijn penseelstreken vederlicht waren? Misschien gebruikte hij harde borstels.

  2. 'joost sr schreef:

    Je zult snappen dat mij met name intrigeert, dat bij van Gogh’s geweldig en zeker nu herkenbare zicht op de werkelijkheid in haar kleinste details steeds daaronder en daarin zijn -in zijn tijd voor hem elders dan in zijn werk onleefbare- diepe religieuze gevoel heeft meegespeeld. Bij hem moet ik steeds denken aan die oorspronkelijke verhalen van Jezus over dat kleine mosterdzaadje en die klungelig ploegende boer..met hun diep religieuze betekenis.

  3. 'joost sr schreef:

    Noch zijn godsdienstige opvoeding noch zijn jeugdige pogingen tot zielzorg konden al spoedig verhullen dat hij zich in de gpdsdienstige wereld van zijn tijd niet thuis voelde en alleen in zijn schilderen zijn religieuze hart kwijt kon.

  4. Blewbird schreef:

    Nu ik dit lees vraag ik mij af: was hij op weg naar abstract. Wat denk jij?

    • Maria Trepp schreef:

      Blew, erg interessante vraag.
      En inderdaad, als men zo dichtbij kruipt, en de structuur en de kleur van dingen overheerst, dan is men op weg naar abstractie. De weg die Mondriaan 20 jaar later terug heeft gelegd, maar Van Gogh zit er al heel, heel dicht bij.
      Ja, zoals je weet, ik houd enorm van abstractie en van de kunst die zweeft of wisselt tussen werkelijkheid en abstractie.

      Symbolisme was een voorstadium van abstractie, bij Mondriaan, en ook Van Gogh heeft duidelijk symbolistische tendensen, zie mijn Van-Gogh-symbolisme-blog van een paar weken geleden.

  5. Jacopone schreef:

    Tot 17 juni is in het Van Goghmuseum een tentoonstelling: Dreams of nature. Symbolisme van Van Gogh tot Kandinsky.

    Met groet van Jaco

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief