Wetenschap Kunst Politiek

Rutte of Cohen: Mann ohne Eigenschaften?

9 comments

Rutte: Mann ohne Eigenschaften?

Zowel Rutte alsook Cohen worden dezer dagen weggezet als „Mann ohne Eigenschaften“ (en letterlijk in het Duits!)

Terecht?

Ronald Plasterk zei over Rutte in de Volkskrant van 24 februari:

“'[…] Hij is een great communicator, maar tegelijkertijd is hij de Mann ohne Eigenschaften. Hij komt niet verder dan het rechtse neoliberale verhaal. Dat verhaal is failliet.”

en ook Maurits Westerberg noemt Rutte “Mann ohne Eigenschaften”

Mark Rutte Mann ohne Eigenschaften

Mark Rutte Mann ohne Eigenschaften ?

Fotograaf Nick van Ormondt

En over Cohen stond in Trouw een paar dagen eerder (21-2):

‘Mann ohne Eigenschaften’ wordt hij wel genoemd: Job Cohen, tot gisteren de politiek leider van de PvdA. Meer een bestuurder dan een politicus, een twijfelaar zonder uitgesproken opvattingen, voorzichtig kijkend vanuit welke hoek de wind waait.”

Ik vind het leuk om in dit verband naar de originele “Mann ohne Eigenschaften” te kijken, degene van Robert Musil: wie lijkt meer op Musils  literaire Mann ohne Eigenschaften, Rutte of Cohen?

Op Wikipedia is wat achtergrondinformatie te vinden over de beroemde roman “Mann ohne Eigenschaften” van Robert Musil, een belangrijk, actueel, filosofisch en ironisch boek. In het Duits hier geheel op internet te downloaden.

Wie is nou de man zonder eigenschappen bij Musil? Ik concentreer mij hier nu alleen op de eerste hoofdstukken van deze extreem complexe en bovendien onaffe roman.

De Mann zonder Eigenschappen (Ulrich) wordt bij Musil voor het eerst beschreven in het hoofdstuk Huis en woonvertrekken van de man zonder eigenschappen.  Het huis is eenkortvleugelig kasteeltje, een jacht- of liefdes­paleisje uit voorbije tijden”. De Mann zonder eigenschappen wordt geintroduceerd als iemand die van achter de gordijnen in zijn kasteeltje naar de wereld kijkt met de zakelijk blik van een fysicus. “…[hij] telde met zijn horloge al tien minuten lang de auto’s, de karren, de trams en de door de afstand uitgevloeide gezichten van de voetgangers, die het net van de blik met een wemelende haast vulden; hij schatte de snelheden, de hoeken, de vitale krachten van de voorbijbewegende massa’s…”

Vanuit de realistische schattingen gaat hij over naar speelse gedachten:

“Als je de sprongen van de aandacht zou kunnen me­ten, de verrichtingen van de oogspieren, de pendelbewe­gingen van de ziel en al die inspanningen die een mens zich moet getroosten om in de rivier van een straat overeind te blijven, zou er vermoedelijk – aldus had hij gedacht en spe­lenderwijs het onmogelijke proberen te berekenen – een grootheid uitkomen waarbij vergeleken de kracht die Atlas nodig heeft om de wereld te torsen gering is, en je zou kunnen meten welk een enorme prestatie tegenwoordig al wordt ge­leverd door iemand die helemaal niets doet.

Want de man zonder eigenschappen was op dat moment zo iemand.” (p 15)


Dit is de eerste belangrijke passage die de man zonder eigenschappen beschrijft.

Boven het volgende hoofstuk staat:Als werkelijkheidszin bestaat, moet mogelijkheidszin ook bestaan” en wordt er een eerste schets gegeven van de belangrijke utopische kant van de Mann ohne Eigenschaften.

Aldus zou de mogelijkheidszin welhaast te definiëren zijn als het vermo­gen om alles te denken wat evengoed zou kunnen zijn, en om aan wat is geen grotere betekenis te hechten dan aan wat niet is.”

In hetzelfde hoofdstuk lezen we de volgende passage die de “Mann ohne Eigenschaften” verder karakteriseert:

“Een buitengewone onverschilligheid je­gens het naar het aas happende leven staat bij hem tegenover het gevaar dat hij volstrekt zonderlinge dingen doet. Een on­praktisch man – en dat lijkt hij niet alleen maar dat is hij ook – blijft onbetrouwbaar en onberekenbaar in de omgang met mensen. Hij zal handelingen verrichten die voor hem iets an­ders betekenen dan voor anderen, maar hij stelt zichzelf steeds gerust over alles zolang het maar in een buitengewoon idee valt samen te vatten. En bovendien staat hij tegenwoordig nog heel ver af van een consequente houding. Het zou bij­voorbeeld heel goed kunnen dat een misdaad waarvan iemand anders de dupe is, hem alleen maar als een maatschap­pelijk feilen voorkomt, waar niet de misdadiger de schuld van draagt maar de inrichting van de samenleving. Daarentegen is het nog maar de vraag of hij een oorvijg die hij zelf ontvangt zal opvatten als een belediging van de kant van de maatschap­pij of als iets dat tenminste even onpersoonlijk is als de beet van een hond; waarschijnlijk zal hij in dat geval eerst de oor­vijg vergelden en vervolgens vinden dat hij dat niet had moe­ten doen. En vooral als men een geliefde van hem afpakt zal hij de werkelijkheid van dit incident voorlopig nog niet hele­maal kunnen negeren en zich met een verrassend, nieuw ge­voel schadeloos kunnen stellen. Deze ontwikkeling is mo­menteel nog aan de gang en betekent voor een mens zowel een zwakte als een kracht.” ( p22)

Rutte of Cohen??

Nee Ronald Plasterk, Rutte is juist de doortastende man MET eigenschappen!

Al zal hij niet de harten van de speelse, aarzelende, reflecterende en artistieke mensen kunnen stelen.

Robert Musil, De man zonder eigenschappen, vertaling Ingeborg Lesener, Meulenhoff 1988

 

 

 Leuk: ik heb een mailtje aan Ronald Plasterk gestuurd met link naar mijn blog, en hij reageerde eerlijk en positief: hij had het boek van Musil niet gelezen, en associeert iets anders met “Mann ohne Eigenschaften”.

Ja dat mag natuurlijk, maar ik als germaniste vind het leuk om naar de bronnen te gaan.

Maria Trepp

www.passagenproject.com


Update 31-3-2013 Rutte, ‘der Mann ohne Eigenschaften’

 

Tags: , , , , ,

9 Responses to “Rutte of Cohen: Mann ohne Eigenschaften?”

  1. Bobb Krûzllo schreef:

    *

    Nabokov vond “Mann ohne Eigenschaften” langdradig. De schrijver kon niet schrappen.

    Ik heb het boek van Musil niet helemaal uitgelezen maar de tekst die je aanhaalt om de figuur Cohen te vatten vind ik net zo vaag als Cohen zelf is/was. Literatuur met politiek vermengen is een ‘doodzonde’ die je vergeven wordt!

    Gr
    *

    • Maria Trepp schreef:

      Hoi Kruzzlo,
      Mann ohne Eigenschaften hoef je niet helemaal te lezen, het is sowieso niet af. Men kan er heel goed in wroeten en interessante hoofdstukken en figuren uitpikken.
      De stijl vind ik schitterend.
      Rutte heeft helemal NIETS van Musils Mann ohne Eigenschaften, terwijl Cohen best wel het een en ander patroon vertoont. Dit maakt hem juist sympathiek, maar mogelijk als politiek leider niet geschikt.

  2. George Knight schreef:

    @Maria
    Mooi proefondervindelijk stuk. Terug naar de bron. Ik deel je mening over zowel Rutte als Cohen. Dat Cohen ongeschikt was als politicus hoeft niet langer aangetoond te worden. De man kon niet met de praktijk overweg. Of Rutte het tegendeel is weet ik nog niet. Het lijkt erop. De tussentijdse overstap van PVV naar andere partijen is er hopelijk ondersteunend bewijs voor.

    Ik ben nooit door het boek gekomen. Mede door negatieve kritieken dat het een onleesbaar boek was. Ook van Nabokov, zijn zoon rust in vrede, naar wie Bobb al verwijst. Dat benam me de zin. Van het even onleesbare Ulysses van Joyce heb ik wel vele passages gelezen. Misschien omdat er een sterk schema onderlag dat bij Musil ontbrak.

    • Maria Trepp schreef:

      Hoi George,
      Ik had op jouw reactie gehoopt!
      War Cohen betreft: ik sympathiseer met hem, net zoals met de “Mann ohne Eigenschaften”. Ik vind het ook helemaal juist wat vader Von der Dunk (H.W.) over Cohen schreef:
      “Hier is een politicus gesneuveld over wiens integriteit en fatsoen het iedereen niet alleen eens was maar dat ook unaniem als oorzaak van zijn mislukking ziet: een wijs bestuurder die met twee stemmen méér, wie weet een premier was geworden waarmee Nederland internationaal voor de dag kon komen” (de Volkskrant 25-2)
      Ik stem nooit op de VVD, maar Rutte is zeker niet erger dan de VVD-rest. En “Mann ohne Eigenschaften” in de zin van Musil is hij zeker niet. Het tegendeel: hij is een “Macher”.
      Lezen: de grote onaffe chaotische wereken lees ik nooit lineair. Ik lees de koppen van de hoofdstukken, pak wat me interesseert, blader, kom terug. Bij Musil heb ik nu ook het thema “ziel” en “mystiek” ontdekt, ik kom hierop terug in het verband met de maand van de filosofie.

  3. George Knight schreef:

    @Maria
    Maar was het niet Helmut Schmidt die de ‘Macher’ werd genoemd? En in Nederland kreeg Ruud Lubbers die bijnaam. Maar beide politici combineerden dat met iets visionairs. Hoewel ik dat bij Lubbers maar zweverig vond. Maar wat kun je maken zonder visie?

    Bij Rutte zie ik geen vergezichten. Da’s verfrissend, maar soms ook vermoeiend. Ik weet het niet meer precies, maar ik stemde op Rutte (voor het eerst en voor het laatst) omdat-ie het minste moralisme vertoonde. En uiteraard omdat ik niet wilde dat Cohen won. Maar Rutte valt me tegen omdat-ie zijn conservatisme maskeert in een neutrale pose. Da’s een variant op Cohen die zijn conservatisme maskeerde in een progressieve pose.

    De verwijzingen van Job Cohen in zijn afscheidstoespraak naar fatsoen vond ik een bewijs van zijn onvermogen. Dat moralisme kan ik slecht verdragen. Wat dhr. Von der Dunk zegt vind ik nonsens. Net alsof je met fatsoen geen goed politicus kunt zijn. Alsof fatsoen je als politicus in de weg zit. Fout van Cohen was dat-ie zijn fatsoen politiek niet kon vertalen in actie. Maar er toch steeds naar bleef refereren. Als een dominee die trots verwijst naar zijn persoonlijke band met het hogere.

    • Maria Trepp schreef:

      Helemaal waar, Schmidt, Lubbers, ze zijn “Machers”en Rutte ook. Maar bij Rutte is het visionair gehalte minder en hij lijkt mij als persoonlijkheid redelijk vlak (dat denk ik is wat Plasterk bedoelde)
      Hahaha moralisme bij Rutte, kijk dat is NOG een argument waarom hij definitief GEEN man zonder eigenschappen in de zin van Musil!
      “Fout van Cohen was dat-ie zijn fatsoen politiek niet kon vertalen in actie. Maar er toch steeds naar bleef refereren. Als een dominee die trots verwijst naar zijn persoonlijke band met het hogere.”
      Dat is waar, maar als domineeskind vind ik dat prima. Ik was ook erg blij met de verkiezing van Gauck die erg op mijn vader lijkt (behalve de het feit geliefde dan). Cohen heef tin A-dam wel veel gedaan gekregen. En niets doen is vaak ook een kwaliteit, zie citaat boven uit de Mann ohne Eigenschaften.

      Ik haal de dubbele reacties weg- bij mij wordt alles pas na een paar minuten vertraging geplaatst, helaas!

  4. George Knight schreef:

    @Maria
    Niets doen is zeker een kwaliteit. Daar was Wim Kok sterk in. En wat-ie wel deed, het afschudden van de ideologische veren, wordt hem nagedragen. Dat wordt in analyses als hoofdreden voor de onttakeling van de PvdA genoemd. Ik weet niet of het klopt, maar het klinkt aardig.

    Wat je bedoelt met de opmerking dat Rutte als persoonlijkheid redelijk vlak is begrijp ik niet helemaal. Het oogt wat ongepast. Is het niet relevanter of-ie politiek-filosofisch wel of niet vlak is? Zijn gebrek aan standvastigheid is zijn tekort.

    Waardering van Cohen als burgemeester staat met terugwerkende kracht onder druk. Afgelopen jaren kwam de kritiek van populistisch rechts, maar de vieze inktvlek op zijn blazoen komt nu van meerdere kanten. Gieren ruiken het aas. De strikt rechtsstatelijke opstelling van Eberhard van der Laan zorgt voor de beste herwaardering van Cohen. CAP is lager dan LAP waar het ooit NAP was.

  5. Prachtige teksten van Musil. Zoals met zovele oorspronkelijke betekenissen gebeurt, projecteert men zijn eigen behoeften erop. De Schreeuw van Munch is daar een frappant voorbeeld van:

    http://artafterallart.wordpress.com/2013/02/09/een-oneindige-schreeuw-trekt-door-de-kunstgeschiedenis-nog-altijd-onze-aandacht/

    http://artafterallart.wordpress.com/2013/02/12/de-schreeuw-uit-1895-baart-wel-of-niet-onbedoeld-de-mythe-dat-het-spookje-schreeuwt/

    Wat betreft jouw factfinding, die me zeer aanspreekt, heb ik het idee dat Musil zijn typering nooit bedoeld heeft als een of ander typologie voor het vaststellen van iemands persoonlijkheid.

    Wat betreft de beeldvorming over politici valt me op dat we het niet kunnen laten om op de man te spelen. Waarbij we de context van die uitdrukking niet uit het oog mogen verliezen. Op de man spelen is namelijk de vertaling van het Latijnse ad hominem.

    Eigenlijk kunnen we met die uitdrukking niemand verantwoordelijk houden voor zijn eigen woorden of daden.

    Een ad hominem is iemands karakter aanvallen op basis van zijn verleden in plaats van inhoudelijke voor het hier en nu ter zake doende argumentatie. Zoals men ten onrechte meent eenmaal een dief altijd een dief.

    De Ad Hominem is de laagste vormen van argumenteren en betreft louter een aanval op iemands karakter of ziel. Het is wel leuk om te doen, maar kinderachtig om er echt waarde aan te hechten. We kunnen het beter laten en ons richten op inhoudelijke verschillen van mening over de huidige politiek.

    Wat dat betreft valt me op dat niemand nog het ei van Columbus heeft ‘gelegd’ om structureel de economie zo te hervormen dat het voor de hele wereld een oplossing biedt om uit de huidige crises te komen.

    Bij gebrek aan een volstrekt zakelijke analyse van wat de oorzaken zijn van de huidige problemen en hoe die duurzaam oplosbaar zijn, vervelen we elkaar met diskwalificaties van de poppetjes. Terwijl het om de kast gaat, die dringend om een ingrijpende verbouwing vraagt.

    • Maria Trepp schreef:

      Marius, hartelijk bedankt voor je zeer uitvoerige en geestige reactie.
      Ben vandaag een succesvolle Musil- missionaris geweest; vriend van mij is net vertrokken met mijn exemplaar van “Mann ohne Eigenschaften” onder de arm. Leuk!

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief