Wetenschap Kunst Politiek

Christiaan Huygens en de plaatsbepaling op zee

11 comments

Vandaag wordt in een lezersbrief in de NRC  beweerd dat Christiaan Huygens’ slingeruren de geografische breedte op zee hadden moeten bepalen.

Slingeruur Huygens/Coster Museum Boerhaave

 

Maar dat is niet zo.

Christiaan Huygens en de plaatsbepaling op zee

Het is onjuist dat bij de plaatsbepaling ter zee voor Huygens en zijn tijdgenoten het vaststellen van de geografische BREEDTE het probleem geweest zou zijn. De breedte kon men in de tijd van Huygens namelijk met de hulp van de positie van de sterren en een sextant vaststellen, maar de geografische LENGTE niet.

Aardglobe Willem Blaeu 1670 Museum Boerhaave

Hiervoor moest men de tijd nauwkeurig kunnen meten: op het moment dat de zon de hoogste stand heeft bereikt stelt men vast hoe laat het is op een klok  die de tijd laat zien van de haven van waaruit  men is vertrokken. Uit het tijdsverschil kan men de lengte berekenen: één uur tijdsverschil staat voor 15 graad verschil in lengte (360 graad = 24 uur) .

Christiaan Huygens deed veel pogingen om de tijd op zee te laten meten met behulp van verschillende modellen van slingerklokken, en ook met klokken met een spiraalveer in plaats van een pendel.

Huygens uurwerk met spiraalveer, Museum Boerhaave

Het lukte meestal niet, vanwege het slingeren van het schip en/of de temperatuurschommeling.

Pas in 1761 heeft John Harrison een chronometer geconstrueerd, waarmee de aardrijkskundige lengte nauwkeurig bepaald kon worden en ontving hij de beloning van 20.000 pond die het Engelse parlement had belooft aan diegene die als eerste een betrouwbare methode zou vinden om de tijd te meten.

 

———Jeugdboek over Christiaan Huygens: Zoektocht naar een zeeklok————-

 Zie ook Christiaan Huygens’ originele tekst K O R T   O N D E R W Y S Aengaende het gebruyck  Der H O R O L O G I E N Tot het vinden der Lenghten van Oost en West

 

Op 24 december 2011 werd een versie van deze tekst geplaatst in de wetenschapsbijlage van de  NRC als ingezonden brief.

——————————————————————————————-

 

Christiaan Huygens in Dutch English and German http://www.passagenproject.com/blog16

Christiaan Huygens http://www.passagenproject.com/blog

 

www.passagenproject.com

www.passagenproject.com

Tags: , , , , , , ,

11 Responses to “Christiaan Huygens en de plaatsbepaling op zee”

  1. knutselsmurf schreef:

    Met een slinger werkte het niet, en dat wist hij ook wel. Dat massa/veer systeem (onrust) kwam later, en dat werkte wel. Volgens mij werken alle mechanische uurwerken zonder slinger met een onrust. Als je een ouderwetse wekker openmaakt, zie je hem meteen zitten, een soort vliegwiel met een spiraalveer. Als ik vroeger niet kon slapen door het getik van mijn wekker, zette ik hem stil door de wekker heen en weer te wiebelen in het ritme van de onrust. Als je verkeerd bewoog, ging hij juist sneller en harder tikken. Als je het goed deed, stond hij binnen 3 seconden stil. En dan moest je hem heel voorzichtig neerzetten, anders begon hij spontaan weer te lopen 🙂

    • Maria Trepp schreef:

      Hoi Knutsel, nee zo simpel zit het niet. Ten eerste waren er verschillende technische trucs waarmee Huygens hoopte de slinger wel ook op een schip te laten werken. En soms werkte het ook: Nog in 1663 nam kapitein Robert Holmes de zeeslingeruren mee naar Lissabon, toen naar Guinea en vervolgens de Atlantische Oceaan over. Het werkte goed.
      Maar bij een reis van 1664 werkte het niet meer.

      De onrust van Huygens was ook geen oplossing, veel te gevoelig voor temperatuurschommelingen.

  2. wllm kalb schreef:

    Altijd interessant de geschiedenis van de wetenschap. Ik zie die heren al in de weer met al hun instrumenten.

  3. hans splinter schreef:

    wat een leuk stukje weer Maria, heb al een poosje Longitude van Dava Sobel hier liggen, nog geen tijd gehad om t te lezen, maar dat wordt nu zeker mn volgende boek

  4. Bert Ernste schreef:

    Het boek Longitude van Dava Sobel is zeer de moeite waard. Het kostte John Harrison veel strijd om erkenning te krijgen voor zijn uitvinding.

  5. Maria Trepp schreef:

    Veel dank voor de tip, ga Sobel meteen bestellen.
    Van haar ken ik alleen maar “To Father”, de letters van Galilei-dochter Maria Celeste aan Galilei; ook heel erg lezenswaardig, ach- eigenlijk een blogje waard.
    Komt dan binnen kort!

  6. Blewbird schreef:

    Boerhaave mag blijven. Misschien wel dankzij jouw blogs!

    • Maria Trepp schreef:

      Nou Blew ik ben hartstikke blij dat ze blijven, maar met mij heeft dat nix te maken.
      Was voorspelbar.
      Ze hebben vele en machtige en rijke vrienden.

      Ik heb heb daar wel gemengde gevoelens over. Wordt natuurlijk nu overal van rechts geroepen: zie je wel, het kan! Span je in en een museum kan zich bijna zelf financieren.
      Maar hoe vaak kan je dit soort van acties voeren als museum? Vijf keer, tien keer?

  7. Saskia schreef:

    Waarom stuur je dit blog niet naar de NRC als jouw antwoord op die ingezonden brief?

  8. Hans schreef:

    Nou Maria !
    Sta even perplex vanuit Zeeuws-Vlaanderen naar je blog te kijken. Was op zoek naar heel wat anders.
    Je gelooft me nooit; middeleeuwse afbeeldingen van de maagd maria….
    Ik ga eerst braaf wat rond grazen.
    Ben sinds een jaar amateuristisch bezig met astronomie.. (Geen astrologie !)
    http://skywatcher-telescoopervaringen.blogspot.com/

    Eigen ontdekking (?):
    1. De zon komt niet op; de aarde gaat (tuimelt) onder
    2. De zon gaat niet onder; de aarde komt op
    Je blog zet je ook aan het denken; dat is het mooiste dat een mens aan een ander kan geven. Twijfel…

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief