Wetenschap Kunst Politiek

Adolf Eichmann en de Nederlandse nazi Willem Sassen

13 comments

Eichmann staat opnieuw in het middelpunt van de openbare aandacht, door het openbaar worden van nieuwe feiten en nieuw archiefmateriaal, en door de grote tentoonstelling in Berlijn.

Eichmann is als de gewone mens die de massavernietiging administratief heeft uitgevoerd de icoon geworden van de “banaliteit van het kwaad”. Op dit begrip van Hannah Arendt is veel kritiek geweest, zie bijvoorbeeld het artikel van Peter Giesen in de Volkskrant van 9 april.Nieuw onderzoek toont aan dat Eichmann geenszins de passieve nazi-pop was tot welke bijvoorbeeld Harry Mulisch hem in “De zaak 40/61” heeft gemaakt.

Zoals de biograaf David Cesarani beargumenteert was Eichmann aan de ene kant een gewoon mens, geen satan (die de Israëlische aanklager van hem wilde maken) en was ook tijdens grote delen van zijn carrière geen uitzonderlijk fanatieke antisemiet. Eichmann was een vooral conventionele man, een opportunist en carrièrist, die met de tijd een aantal bewuste historische keuzes heeft gemaakt die hem uiteindelijk in feite een monster lieten worden.

Toen ik het boek van Cesarani las was ik verrast door een detail in Eichmanns leven waar ik weinig van wist: Eichmanns relatie met de (half-) Nederlandse nazi en Waffen-SS man Willem Sassen. [Een SS-man die Sassen heet!]Cesarani: “Sassen was in België bij verstek voor oorlogsmisdaden veroordeeld, maar bereikte in september 1948 op een schoener, en onder de schuilnaam Jacobus Jan­sen, Argentinië, Daar paste hij naadloos in het milieu van oud- SS’ers. Hij werd re­dacteur van de nieuwsbrief Der Weg, die zich richtte op de gemeenschap van nazi­emigranten. Der Weg […] was zo extreem rechts dat zelfs Perón kon worden overgehaald de publicatie ervan te verbieden”.“Behalve als journalist verdiende Sassen ook als ghostwriter voor oud-SS’ers en hij werkte regelmatig met Eberhard Fritsche, een voormalig mede­werker van het nazistische rijksministerie van Openbare Voorlichting en Propa­ganda en een van Goebbels naaste medewerkers, die nu directeur van Durer­ Verlag was en nauw samenwerkte met Ludwig Freude. In 1955 of 956 stelde hij, met medeweten van Fritsche, Eichmann voor dat ze samen zouden werken aan een volledig verslag van de Endlosung. Het zou de ‘waarheid’ vanuit het nazi­standpunt vertellen en hun aardig wat geld opleveren. De bedoeling was Eich­manns herinneringen op band op te nemen, daarbij geholpen door hedendaagse documenten en aangevuld met expertise uit de SS-gemeenschap. De banden zou­den vervolgens worden uitgewerkt tot een authentiek verslag van de gebeurtenis­sen van iemand die daarbij een centrale rol had gespeeld.” ( p 225).Volgens Cesarani hadden  Eichmann en Sassen echter elk hun eigen bedoelingen, die in feite niet met elkaar strookten. Eichmann werd volgens Cesarani gedreven door ijdelheid en was verbolgen dat zijn eigen rol in de geschiedenis niet echt was opgemerkt.“Sassen daarentegen wilde de joodse en Israëlische aanspraken op herstelbetalingen van Duitsland ondermijnen en de verantwoor­delijkheid van de Duitsers voor de massamoord op de joden bagatelliseren. Een van zijn belangrijkste doelstellingen was het aantal slachtoffers van de genocide verlagen. Het andere was Hitler van blaam te zuiveren. Dus waar Sassen het aantal naar de vernietigingskampen gedeporteerde joden omlaag wilde brengen, wilde Eichmann maar al te graag over zijn succes opscheppen.”

“Ondanks beweringen dat Eichmann niet antisemitisch was, de joden niet per­soonlijk haatte en nogal wat joodse medewerkers had, liet hij zich op andere rno­menten kennen als een in alle opzichten onveranderde, geen berouw tonende na­zi. ‘Nee, ik heb nergens spijt van en ik ben zeker niet van plan in te binden. In de vier maanden waarin je alles weer boven hebt gehaald, waarin je hebt gepoogd mijn geheugen op te frissen, is weer een heleboel bovengekomen. Het zou voor mij te makkelijk zijn en, gezien de huidige publieke opinie, al te begrijpelijk, het spel van Saulus-wordt-Paulus te spelen. Maar je moet weten dat ik dat niet kan omdat ik in de kern van mijn wezen weiger te erkennen dat we iets verkeerds de­den. Nee, laat me je in aIle eerlijkheid zeggen dat als van de 10,3 miljoen joden over wie (de statisticus) Korherr spreekt, zoals we nu weten, als we er 10,3 miljoen had­den vermoord, dan zou ik tevreden zijn. Ik zou zeggen: “Uitstekend. We hebben een vijand uitgeroeid”. “”Alles bijeen namen Sassen en Eichmann in vijf maanden tijd niet minder dan zevenenzestig banden op. Hiervan werd een typo script van 695 pagina’s ge­maakt waaraan Eichmann nog tachtig pagina’s handgeschreven aantekeningen toevoegde.”Sassen schreef artikelen voor Der Stern en Life, die later, ondanks Eichmanns protest, als bewijsmateriaal bij het Jeruzalemproces werden gebruikt. Maar de banden zelf met de gesprekken tussen Sassen en Eichmann werden pas zo laat als bewijsmateriaal voor het proces aangedragen, dat de rechters alleen maar een heel klein gedeelte van het materiaal als bewijsmateriaal toelieten namelijk Eichmanns handgeschreven aantekeningen en kanttekeningen.

Eichmann. De definitieve biografie van David Cesarani, citaten p 225 ff.

Zie ook over Nationaal-socialisme en Duitse geschiedenis

Bettina Stangenth heeft met haar recent boek “Eichmann vor Jerusalem” het Eichmann-beeld (Eichmann als een bleek bureaucraat) gecorrigeerd. In september 2012 verschijnt een verzameling van dagboeknotities van Avner Less, de verhoorsleider die Eichmann verhoorde,  verzameld door Eichmann-specialiste Bettina Stangenth.

Tags: ,

13 Responses to “Adolf Eichmann en de Nederlandse nazi Willem Sassen”

  1. 'joost sr schreef:

    Laat ik nou toch alsmaar zitten te denken: zou mij als mens zoiets ook kunnen overkomen? Waarschijnlijk heb ik toch het geluk gehad dat ik nooit voor dit soort keuzes heb gestaan. Of onderschat ik mezelf..dat kan ik slechts hopen! Maria, ik ben echt tot in mijn hart geraakt door dit verhaal over Sassen en Eichmann! Gek hé..na zoveel jaren!

  2. Beukmans schreef:

    Hoi Maria, geweldig hoe veelzijdig je bent, sorry dat ik niet altijd reageer maar lees je wel, hetzij vanaf oba of mijn eigen blog. Punt is dat er zoveel te lezen is dat ik regelmatig in de knoop kom te zitten en niet meer weet waar ik heb of nog moet reageren. Ik moet een keuze maken dat weet ik maar vind het soms moeilijk.Ook dit is weer een goed en interessant blog waar ik graag verder in zou willen duiken, helaas zit er maar 24 uur in een dag 🙁 Ik hou het voorlopig dus maar op je stukjes lezen want ik kom zelf bijna niet meer toe aan schrijven.Overigens heb ik een paar foutjes gemaakt in mijn Parzival blog die ik heb gecorrigeerd met excuus.Zal proberen van de week nr. 3 te maken met foto’s.Fijne dag!

  3. Maria Trepp schreef:

    @Joostsr, ik vind het een gevaar om zich te snel met Eichmann te identificeren. Een slecht Duits toneelstuk heet “Bruder Eichmann”en Mulisch noemde Eichmann “zijn vader”.Ik vind dat te ver gaan.Wel is het belangrijk om onder ogen te zien dat ook een gewoon mens zonder het demonisch-bezetene dat Hitler kenmerkt tot monster kan worden. De experimenten van Milgram (die zelf ook aan Eichmann rerefeert) zijn wereldberoemd geworden. Het is nu in de mode om deze te bekritiseren, ook Cesarani doet dat.Ik denk wel dat carrièrisme en opportunisme mensen tot monsters kan maken. Maar niet iedereen is een carrièrist, in niet alle carrièristen zijn gewetenloos.@Beukmans maak je geen zorgen, ik ben to-taal niet beledigd als niet gereageerd wordt. Ik schrijf over dingen die mij interesseren. Soms met veel en soms met weinig gehoor.

  4. knutselsmurf schreef:

    Het is hier geen Volkskrant. Als je daar niet binnen 2 uur 15 reacties scoorde, verdween je in de vergetelheid.Ik heb het wel degelijk gelezen, en ik denk er over na, dat is belangrijker dan meteen een reactie geven en over naar de volgende.

    • Maria Trepp schreef:

      Ja precies!Maar ook bij de Volkskrant ging het mij altijd om aantal lezers op de lange termijn. Historische stukjes houden actualiteit.

      • Beukmans schreef:

        Ow gelukkig, soms voel ik me best wel eens schuldig maar je hebt gelijk, jouw stukjes hebben eeuwigheidswaarde.

        • Maria Trepp schreef:

          Beukmans, je meent het goed, maar eeuwig?? ehem dat is erg lang.Schuldgevoel, nergens voor nodig.Eichmann had daar trouwens in zijn geheel geen last van, schuldgevoel.Ik denk dat men Eichmann nog lang zal herinneren inderdaad, maar mijn stukjes, die zullen mij niet overleven.En daar zie je al het dilemma van het Kwaad: de helden van het Kwaad maken zich voor eeuwig tot wereldgeschiedenis

          • Beukmans schreef:

            Eeuwigheid is betrekkelijk natuurlijk, ik bedoelde als ze op het net staan kunnen ze je overleven.Mijn hond leeft ook verder middels mijn avatar ook al is ze inmiddels een jaar geleden ingeslapen.Ook kan ik me voorstellen dat mensen a.d.h. van jouw stukjes verder onderzoeken en/of doorgeven. Mijn schuldgevoel betreft hoofdzakelijk mezelf, dat ik keuzes moet maken over wat ik wil lezen en volgen (kies soms de gemakkelijke stukjes waar ik niet teveel over hoef na te denken, gemakzuchtigheid dus).Ik ben het wel met je eens dat het kwaad langer blijft hangen dan het goede, ik vraag me wel eens af waarom dat zo is…

  5. fulps valstar schreef:

    Ik heb sterk het gevoel dat kennis van de geschiedenis van WO2 begint te vervagen inclusief de naam Eichmann en ik werk nog veel met jonge mensen.Een paar weken geleden liet een pianoleerlinge me een foto van mijn vader in een boekje over het verzet zien, het enige wat ze wist was dat hij grote handen had waarin hij een mini-browning als het ware kon palmeren.De generatie die het meegemaakt heeft raakt snel uitgestorven, gevaarlijk, er wordt dan al te makkelijk vergeten wat een ongelofelijke mondiale ramp die oorlog geweest is.

  6. P.H.M van de Kletersteeg schreef:

    Het is in feite in grote lijnen simpel.In DE was ecnmische elende; dat betekent dat een grote groep te weinig had. Die groep werd gemanipuleerd.Daarnaast was er een groep uit de oude tijd, die macht en invloed verloren had.In NL was het bekend wat er gebeurde, maar vanwege de calvinistische scheijnheiligheid van NL werd er weggekeken.het was bekend dat er een paar duizend doktoren waren opgeleid vvoor medische experimenten; ook waarom.Het was bekend dat geestelijk en lichamelijk gehandicapten waren afgeaaktHet was bekend dat Polen was binnengevallenDe kristalnacht was bekendDe nacht van de lange messen was bekend.En toen dat alles werd uitgevoerd, schrok iedereen?????Gelul, een blind paard zag het komen.Wat er gebeurde was simpel.Groepen mensen die als tegenstander waren gemerkt door de nazi’s werden industrieel afgemaakt.Maar het belangrijkste, en dat is een les die nog steeds niet geleerd is: hitler deed dat niet alleen.Het aantal fanatieke nazi’s was klein, heel klein.het opsporen arresteren martelen en afmaken gebeurde meestal door “gematigde” nazi’s.Hitler was in de leer bij de islam.de islam staat de uitroeiing van de rest van de wereld voor.De gematigde moslims zullen–zo ze de kans en de gelegenheid krijgen– dit zonder meer uitvoeren.DAAR ligt het gevaar van de islam.Niet in de fanatici, maar in de massa van de gematigdener is maar EEN islamDat is de les die geleerd moet worden van figuren als Eichman

  7. jan bouma schreef:

    Heb een aantal verhoren van Eichmann gezien. Soms spreekt de lichaamstaal meer dan enig verbaal verhaal. Eichmann is primair toch “de ambtenaar”, die tijdens zijn verhoren zijn geschriften zuiverde van denkbeeldige ongerechtigheden. Toch was hij erbij, als ambtenaar, tijdens de Wannseekonferenz. Op cruciale momenten – wanneer de SS met Heydrich zich rond de haard verzamelden – moest hij weg. Hij behoorde niet tot de incrowd van de SS. Maar was daarentegen een op en top ambtenaar die effectief zijn werk deed.. Befehl ist Befehl. Ik kom dit soort lieden elke dag tegen. In en buiten de rechtszaal. De rechtsvraag blijft of ambtenaren ook hun eigen morele afwegingen moeten maken.

  8. Maria Trepp schreef:

    @Beukmans, ja de tijd is altijd beperkt, en dat is maar goed ook.Allen belangrijke dingen doen en lezen!@Fulps, ja je spreekt ui mijn hart. Ik vind het zo gek dat veel mensen zeggen dat de oorlog zo lang geleden is. Er leven nu nog mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt, en er leven miljoenen mensen die in hun leven en jeugd sterk door de oorlog waren geraakt al hebben ze deze niet meer meegemaakt.@Kletersteg ik snap niet waarom je reactie zonder mijn goedkeuring wordt geplaatst. Ik laat deze nu staan, maar in de toekomst vlieg je eruit als je te veel onzin uitkraamt.@Jan Bouma , dank voor zeer goede aanvulling.Je hebt gelijk dat een van de relevante vragen voor de nu-tijd de vraag naar het geweten van ambtenaren is. Paul Cliteur van de Universiteit Leiden schrijft heel veel over Eichmann, en dan niet over de verschrikkelijke historische feiten. Nee, Cliteurs enige interesse aan de kwestie Eichmann is dat men ONDER GEEN OMSTANDIGHEDEN uit de kwestie-Eichmann mag leren dat ambtenaren naar hun geweten moeten handelen. Deze “linkse” conclusie verwerpt Cliteur herhaaldelijk.Ik vind dat hoogst merkwaardig.

  9. Simen Vrederat schreef:

    Had je het gevoel dat er iets mankeerde aan de reactie die ik onlangs plaatste ? (Op deel 2 overigens) Of ben ik per ongeluk in de wereldwijde golven van het internet verdwenen ?

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief