Wetenschap Kunst Politiek

Christiaan Huygens over voortplanting en spontane generatie

11 comments

Christiaan Huygens schrijft in zijn laatste filosofische tekst “Cosmotheoros” veel over ons zonnestelsel, maar ook over onze aarde, de mens en de variatie van soorten van dieren en planten op aarde.

Huygens bestudeerde de hemel met zelfgemaakte telescopen en bestudeerde aardse details met zelfgemaakt microscopen, waar hij met grote verwondering de juist door anderen gemaakte ontdekking (Antonie van Leeuwenhoek) van zaadcellen en bacteriën kon na voltrekken.

Huygens dacht ook veel na over voortplanting.

Hij brengt daarbij een legende ter sprake waar ik nog nooit van had gehoord: boomganzen. Het blijkt dat tijdens de gehele middeleeuwen een discussie gaande was over een boom aan welke mosselen groeiden, waaruit dan eenden werden geboren

Er zou dus een overgang plaats vinden tussen de categorieën plant en dier.

Adriaen Coenen vertelt in het 16e eeuwse Visboeck van over zogenaamde boomganzen die uit mosselen afkomstig zouden zijn.


 

Christiaan Huygens gelooft er niet in dat dieren uit bomen kunnen ontstaan.

Van Fulps Valstar (zie commentaar hieronder) komt nog de tip dat ook Jacob van Maerlant over boomganzen heeft geschreven, zie link.

Hier de illustraties van Van Maerlant:

 

 

Huygens keert zich scherp tegen de argumenten van de zogenaamde “ Spontane generatie “, een school van denken die al is sinds Aristoteles herhaalt, dat  levende wezens spontaan kunnen ontstaan ​uit levenloze materie.

Huygens verwerpt in Cosmotheoros niet alleen de boomganzen maar ook de populaire legende van spontane generatie van muizen en reptielen uit Nijlmodder:

“[…] By aldien men nu in de dieren andere geboortewegen wilde gaan verzinnen, gelijk als uit boomen, uit welker zeker soort men langen tijd gelooft heeft, dat in Brittanje Endvogels geboren werden; straks blijkt hoe verre dit afwijkt van de Reden, wegens het bijster groot onderscheid, dat tussen vlees en hout is. Of zoo wij wanen dat er dieren uit slijk voortkomen, gelijk vele van de Muizen in Egypten vertelt hebben, wie dog, die een weinig kennisse van de Natuur heeft, ziet niet, dat dit geheel buiten en tegen hare wetten is?[…] “

Nog bij Shakespeare en bij Huygens’ tijdgenoot Izaak Walton vindt men de gedachte, dat uit de modder in Egypte onder de werking van de zon reptielen voortkomen.

 Shakespeare, Antonius en Cleopatra, 2,7  : 

Lep. Your Serpent of Egypt, is bred now of your mud

by the operation of your Sun: so is your Crocodile.”

 Deze tekst staat ook op mijn Duitse blog

Christiaan Huygens über Fortpflanzung und Spontanzeugung

Maria Trepp

.

Tags: , ,

11 Responses to “Christiaan Huygens over voortplanting en spontane generatie”

  1. Jacopone schreef:

    Maria, Huygens zou best eens gelijk kunnen hebben 😉

  2. Blewbird schreef:

    Slimme man, jouw Huijgens! Mooi blog, ik pas de link naar mijn blog aan.

  3. Fulps Valstar schreef:

    Dit kwam ik nog tegen betreffende boomganzen in “Het boek der natuur” van Jacob van Maerland:

    Boomgans

    De barliathes zijn vogels die aan hout ontspruiten, lezen we bij Aristoteles, wiens geleerdheid onuitputtelijk is. Ze zijn bij ons bekend als boomganzen. Naar men zegt ontstaan deze schepsels op natuurlijke wijze uit de rottingssappen van bepaalde

    [p. 67]

    illustratie
    Boomganzen groeien aan bomen die aan de kust staan

    bomen die langs de kust groeien en die gaan rotten wanneer ze door de zee ontworteld worden. De ganzen hangen met hun snavel aan het hout, totdat ze zichzelf ervan losbreken. Zo worden ze tenminste in een aantal boeken beschreven. Er zijn echter ook veel mensen die beweren dat ze deze vogels met eigen ogen niet aan de stam, maar aan de boom hebben zien hangen.

    De veren van de barliathes zijn grijs en zwart. Boomganzen zien eruit als kleine ganzen en hebben zwarte poten, zoals eenden. Jacobus van Vitry vertelt dat de bomen waar ze aan groeien aan zee staan. Ze hangen niet aan de takken, zoals men bij de andere bomen ziet, maar met hun snavels aan de stam. Wanneer ze uit de boom vallen als ze nog jong zijn, sterven ze als ze niet snel het water bereiken. Ze leven van de dauw en van de sappen die de boom waar ze aan groeien afscheidt, maar vanaf het moment dat ze de boom verlaten voeden ze zich met water en gras.

    Vroeger werden ze gegeten in de vastentijd, maar Innocentius III vaardigde in het Vierde Concilie van Lateranen een algemeen verbod uit tegen dit gebruik.

  4. Maria Trepp schreef:

    God wat superleuk met Maerlandt!!
    Veel dank dat zal ik ook elders nog gebruiken.

    • Fulps Valstar schreef:

      @Maria,
      Ik kon helaas de afbeeldingen niet in de reactie zetten, gelukkig heb je het zelf ook gevonden.

  5. Joke Mizée schreef:

    Het gaat terug tot Aristoteles, zie het online google-book Barnacles in Nature and in Myth. (Barnacles zijn eendenmosselen, een schelpdier dat lijkt op een eendje: http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Gooseneckbarnacles.jpg)

  6. Maria Trepp schreef:

    Ha Joke dacht ik wel dat jij daar iets van wist.
    Ja die Maerlant schrijft ook dat Aristoteles hier iets over schreef.

    In zoverre pst het ook helemaal in de nieuwe anti-aristotelische moderne wetenschap dat Huygens zich tegen deze mythe keert.

    Toch blijft het leuk, de middeleeuwse wetenschap die zo fantastisch is. Wat zijn deze afbeeldingen van boom met eenden toch leuk.

    Kijk wat ik aan het bloggen heb! Allemaal gratis info voor mijn boek (ik had al een voetnoot over de “ganzenboom” maar nu heb ik veel meer materiaal!

    Joke, ik was ziek, maar ik houd Leibniz in gedachte en kom spoedig met een Leibniz-blog. Misschien morgen, het gaat toch hard regenen!

  7. Joke Mizée schreef:

    Ja, dat heb ik nou wel verdiend hè 😉
    Ik vind Leibniz ook erg Aristoteliaans.

    Heb je trouwens gehoord dat David van Reybrouck de nieuwe Cleveringa-hoogleraar wordt? Als je ergens tegenkomt dat hij een lezing geeft, dan hoor ik het graag van je.

  8. Maria Trepp schreef:

    Leibniz is totaal niet Aristoteliaan maar goed die opmerking neem ik nog mee.
    David van Reybrouck in de gaten houden!!

  9. Joke Mizée schreef:

    Leibniz past volkomen in de Aristoteliaanse traditie: http://www.friesian.com/leibniz.htm

  10. Joke Mizée schreef:

    Leibniz pas volkomen in de Aristoteliaanse traditie: http://www.friesian.com/leibniz.htm

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief