Kunst Wetenschap Politiek

Aardbeving en filosofie: zinloos noodlot of aansporing tot solidariteit en onderzoek

11 comments

aardbeving lissabon2 Aardbeving en filosofie: zinloos noodlot of aansporing tot solidariteit en onderzoek

 

Tweehonderd jaar geleden werd Lissabon verstoord door een verschrikkelijke aardbeving en tsunami. 

Dit gebeurtenis heeft toen veel filosofen van hun geloof in Leibniz laten afvallen, die had gesteld dat wij in de beste van alle mogelijke werelden leven. 

Ik ben nu bezig met Leibniz, omdat hij bevriend was met Christiaan Huygens.

Leibniz had in Parijs wiskundeles bij Huygens genomen. Later hebben die twee een uitvoerige briefwisseling onderhouden.

Huygens volgt Leibniz in veel opzichten in zijn laatste, filosofisch schrift “Cosmotheoros”. Voor Huygens, net als voor Leibniz, is al het euvel alleen om het Goede des te sterker laten schitteren.

Huygens: “De natuur heeft alles zo gemaakt dat het Goede in vergelijking met het Slechte duidelijker wordt”.

Huygens is net als Leibniz en Spinoza (met wie Huygens ook in contact was) een theïst. God en natuur vallen samen. God is goed, en de natuur is ook goed. Kunst en wetenschap zijn het gevolg van het slechte in de wereld, en van de succesvolle pogingen van de mens die probeert de natuur te temmen en te overwinnen.

 

Heinrich von Kleist heeft in 1807 een mooie en filosofisch zeer complexe novelle geschreven, Das Erdbeben in Chili, (de Duitse tekst is hier te lezen), waar een liefdespaar dat hun verboden liefde eigenlijk met de dood had moeten betalen, door de aardbeving aan de doodstraf ontsnapt. De menselijke solidariteit na de beving wordt beschreven, en dan – in een onverhoesds tragische wending- ook de kwalijke religieuze menselijke gemeenschap die het liefdespaar alsnog lyncht, omdat zij met hun wandaad Gods toorn over de stad zouden hebben afgeroepen.


 

Tags: , , , ,

  Mar 13 Christiaan Huygens, Filosofie, Geschiedenis, Literatuur

11 Responses to “Aardbeving en filosofie: zinloos noodlot of aansporing tot solidariteit en onderzoek”

  1. 'joost sr says:
    13/03/2011 at 14:38

    Genesis 1 roept man-vrouw op “als God te heersen over deze wereld”. We mogen best respect hebben voor die geweldig grote natuur, maar natuurkrachten zijn geen goden, voor wie we uit angst of angstwegpraten op de knieën moeten. Er zitten geen goden in onze wereld. Ook christenen zullen zich nu moeten vermannenvrouwen, hun paniek en angst in toom proberen te houden, alle solidariteit opbrengen en alle zeilen bijzetten om deze uit de hand gelopen werkelijkheid weer zo goed mogelijk in handen te krijgen

    Reply
  2. Joke Mizée says:
    13/03/2011 at 14:43

    Descartes, Spinoza en Leibniz hoorden tot de stroming van het rationalisme, dat opkwam als reactie op het empirisme. Maar waar Descartes meende dat alleen een kleine hoeveelheid basiskennis was aangeboren, beweerde Leibniz dat alle kennis in het verstand opgesloten lag. Zijn ‘harmonia praestabilita’ en zeer hiërarchische monadenleer wekken de indruk van een een volkomen verknipte geest. Leibniz is degene die door Voltaire over de hekel gehaald werd in ‘Candide of het Optimisme’. En deze doorgeschoten idealist was dus door Huygens opgeleid?

    Reply
  3. Ingrid van den Bergh says:
    13/03/2011 at 17:57

    Interessante studies die je maakt, Maria. Ben er zelf niet in verdiept maar heb bewondering voor je research. Een boekje schrijven lijkt me dan ook heel fijn om te doen.
    De beelden op de afbeelding hierboven doen sterk denken aan de beelden over de gevolgen van de aardbeving in Japa en brengt me op de gedachte dat de zondvloed destijds ook een tsunamie is geweest.

    Reply
  4. Maria Trepp says:
    13/03/2011 at 18:37

    @Ingrid. Veel dank, ja de zondvloed als tsunami. Het is erg moeilijk de toeval te accepteren, mensen willen altijd een reden zien.
    @ Joke, speciaal voor jou binnenkort (morgen??) een Leibniz-Huygens-Descartes-blog.
    Huygens was Cartesiaan en ging in zijn onderzoek veelal uit van Descartes; maar aan het einde van zijn leven nam hij in veel opzichten afstand van Descartes en slot zich aan bij de Descartes-kritiek van Leibniz.
    “En deze doorgeschoten idealist was dus door Huygens opgeleid” Ja in de wiskunde, waar hij enorm belangrijk werk heft gedaan en de infinitesimaalrekening heeft uitgevonden.
    Ja. ik weet dat Voltaire Leibniz op de korrel nam. Ik vind zijn Candide geen erg goed boek. Kleist is honderduizend keer beter.
    Ik wil heel graag met jou bekvechten over Huygens, Descartes, Leibiz. Ook met Huygens’ muziektheorie kom ik nog terug binnenkort.
    Erg leuk zo goede discussiepartners te hebben, en eindelijk eens iets anders dan de islam!!!!!!!

    @Joost voor jou kom ik nog met een blog over Huygens, natuur en religie. Binnenkort, deze week nog.

    Reply
  5. Joke Mizée says:
    13/03/2011 at 19:32

    Mooi, daar hou ik je aan. Candide is juist een van mijn favorieten (maar dat is ook wel aan de toneelbewerking van De Appel te danken).

    In verband met die aardbeving zou je ook aan Brecht’s Mahagonny kunnen denken, over het stadje dat als door een wonder aan een wervelstorm ontsnapt en vervolgens alle remmen losgooit – al is het me nog steeds niet duidelijk wat hij daarmee heeft willen symboliseren.

    Reply
  6. Me, myself and I says:
    13/03/2011 at 19:55

    Tja, hier kun je het lang en breed over hebben, een aardbeving is een gevalletje “shit happens” door plaattectoniek en dergelijke, wat uiteraard niets afdoet aan de tragedie die zich heeft afgespeeld en nu nog doet.

    Reply
  7. Ron says:
    13/03/2011 at 22:06

    Heel interessant. Het maakt me nieuwsgierig, morgen uitgebreid surfen op het net.

    Reply
  8. George Knight says:
    14/03/2011 at 09:13

    De vernietiging van Lissabon op Allerheiligen 1755 was natuurlijk een teken. De kerken zaten vol en dan aardbeving, tsunami en brand. Te sloom of te fel, te rijk of te arm geleefd. Ja, dat alles.

    Slim dat Leibniz wist dat we in de beste van alle werelden leefden. Hij had daar zeker voor doorgeleerd, in de comparatieve kosmologie.

    Nooit meer Auschwitz, nooit meer Lissabon, nooit meer Sendai. Mensen blijven zichzelf overschatten in hun grootspraak. Dat maakt zo onmiskenbaar menselijk. De onmogelijke dood van God is hun ontgaan.
    http://www.vkblog.nl/bericht/372226/De_onmogelijke_dood_van_God

    Reply
  9. Maria Trepp says:
    14/03/2011 at 09:30

    Veel dank George en anderen die nu op mijn nieuwe blog reageren. De vertraging in het plaatsen van een respons is er alleen de eerste keer. Vanaf nu verschijnt jullie reactie meteen.
    George, ja de mens blijft zich overschatten, maar aan de andere kant: de mens kan ook heel veel. Heel veel gebouwen in Japan zijn overeind gebleven, dankzij de technologie. De mens is ook behoorlijk solidair in tijden van grote rampen.
    Ik ben verkouden maar wil vandaag tijd maken voor een nieuwe Leibniz/Descartes blog, en zal ook mijn Candide nog eens doornemen en kijken waarom het boek mij niet zo beviel…

    George, Leibniz was behoorlijk modern in zijn kosmologie, waarover vandaag nog meer.

    Reply
  10. George Knight says:
    14/03/2011 at 11:57

    @Maria
    Er was geen vertraging in het plaatsen van mijn (eerste) reactie. Liep gesmeerd.

    Ik ben het met je eens dat mensen veel kunnen. Technologie. Met menselijke grootspraak doelde ik eerder op het willen ontstijgen van mensen aan de menselijke maat. Daar gaat het denk ik fout. Ofwel, we kunnen ons uitspreken over onze wereld en over elkaar, da’s letterlijk en figuurlijk onze wereld die we kennen. Maar moeten terughoudend zijn als we dat in een kader willen plaatsen. Dat kader kennen we immers onvoldoende. We kunnen het ten hoogste vaag benaderen.

    Daarom heb je gelijk dat de uitspraak van Leibniz modern was. Hij stapte uit de lijst en wilde om de hoek kijken. En zag zichzelf vanwege het doordringende zelfbesef van zijn actie. Da’s de moderniteit van het individualisme dat zichzelf overschat.

    Reply
  11. Marius says:
    14/03/2011 at 12:27

    Aleen verstijfde Omhoogkijkers houden zich bezig met de naamgeving van wat ons overstijgt. De Omkijkers zien daar allang de zin niet meer van in. Een ontmoeting van beide gelovigen in een deelbare werkelijkheid zal hen verenigen in het neerkijken op wat we kunnen overzien…/-;{}

    Reply

Leave a Reply



Recente berichten

Categories

Tags

afshin ellian Alice in Wonderland antisemitisme buitenaardse wezens Carl Schmitt christiaan huygens Cosmotheoros democratie Der Blaue Reiter dood duitsland Ensor erotische kunst expressionisme Franz Marc Gemeentemuseum Den Haag Goethe hagedis Hiroshige ijs iris Israel kunst maan metamorphosen Mondriaan Monet Museum Boijmans ovidius Paul Klee poezie racisme Saturnus schwarze romantik slang sneeuw Spinoza symbolisme Van Gogh Museum Amsterdam vincent van gogh volle maan walter benjamin winter zwaan zwarte romantiek

Archives