Wetenschap Kunst Politiek

Christiaan Huygens: ironie over de Nieuwe Aarde

5 comments

Vandaag 5-2-1011 schrijft Bert Wagendorp in de Volkskrant over de zoektocht van ruimtetelescoop Kepler naar een “nieuwe aarde”

Hij schrijft:

“Als de mythe van de unieke Aarde en het unieke leven eenmaal is gesneuveld, kan het snel gaan. Het hoeft niet te verbazen als op termijn blijkt dat er een Aardachtige planeet is waar ze ook een Egypte hebben, een Feyenoord, een minister Rosenthal en zelfs GroenLinkscongressen. Verbijsterend, maar ook een hele troost. Wij zijn niet alleen, in ons leed.”

Zijn ironie is prachtig en doet mij denken aan de ironie van Christiaan Huygens in zijn “Cosmotheoros” van 1698.

Op het moment dat men het buitenaards leven te veel op het aardse leven laat lijken, en zeker denkt te weten dat “zij” zo zijn als wij, ontstaan komische teksten- vaak onvrijwillig komische teksten waar het eigen geprojecteerd wordt op het ander, maar bij de meesters onstaan juist opzettelijk ironische teksten.

Christiaan Huygens’ “Cosmotheoros”  lees ik als een ironische tekst, in ieder geval in de passages waar Huygens sterk in detail treedt over de planetenbewoners, en hen exact dezelfde ontdekkingen toeschrijft die hij zelf heeft gedaan.

alien_music_astronomer_buitenaards_astronoom_astronomie-extraterrestrials_teleskoop-teleskop-telescope.jpg

Alien astronoom na Christiaan Huygens. Foto: Maria Trepp

In zijn Cosmotheoros stelt Huygens zichzelf en de lezer de filosofische vraag: zijn wij mensen absoluut uniek? Zijn antwoord heeft twee componenten: ten eerste vindt hij dat uiterst onwaarschijnlijk. Ten tweede vindt hij de aanname dat wij de enigen zijn uiterst onbescheiden, wat ook nog een hoogst persoonlijk aspect heeft: als wij mensen de enigen zijn met kunst, wetenschap en zelfbewustzijn, dan zou Huygens zelf – als een van de allergrootsten, en als een van de voorhoede van de wetenschap en als baanbrekende denker – een Übermensch of als een haast goddelijk wezen moeten zijn. Zo kan en wil hij zichzelf niet zien, en daarom schrijft hij alles wat juist hij zélf kan -telescopen bouwen, astronomie, wiskunde en muziek(theorie) bedrijven- ook toe aan de andere “Planetenbewoners”, met komisch-ironisch resultaat.

Het lijkt me zeer onwaarschijnlijk dat hij zelf zich niet bewust was van de ironische gelaagdheid van zijn tekst, ook al omdat hij vaak opmerkt dat men het belachelijk en te vergaand zal vinden wat hij poneert, en omdat veel van zijn redeneer-”fouten” erg opzettelijk lijken en begeleid worden van ironisch commentaar.

Alien foto Maria Trepp Christiaan Huygens Cosmotheoros

Alien foto Maria Trepp

Alien ontbijt

Men heeft alleen de keuze om Huygens als naïef en speculatief te beschouwen óf om zijn tekst als gedeeltelijk ironisch op te vatten. In zijn inleiding zegt hij nog: “Des stellen wy hier niets voor wis en zeker (want hoe kan dat geschieden?) maar wy gaan alleen te werk met gissingen, over welker waarschijnelijkheid het een yder vry staat naar zijn zin te oordeelen.“

Maar later heeft hij het niet meer over “gissingen” maar over „bewijzen”, en dát is het punt waar ik meen dat vermoedelijk sprake is van (bewuste of tenminste halfbewuste) ironie. Ook het goochelen met waarschijnlijkheden, en de aanname van grote in plaats van kleine waarschijnlijkheden is bij Huygens niet naïef – hij, tenslotte de uitvinder van de waarschijnlijkheidsrekening !- maakt er zelf opmerkingen over. Een ander omslagpunt tussen rationeel argumenteren en ironie in Huygens’ Cosmotheoros is op te merken als hij van algemene principes en gissingen overgaat naar zeer gedetailleerde en dus groteske vaststellingen over de planetenbewoners.

alien_music_astronomer_buitenaards_astronoom_astronomie-extraterrestrials_teleskoop-teleskop-telescope

Alien music Foto Maria Trepp

 

Zie ook:

Meer over Christiaan Huygens

www.passagenproject.com

 

Tags: , ,

5 Responses to “Christiaan Huygens: ironie over de Nieuwe Aarde”

  1. Beukmans schreef:

    Mede dankzij blogs als dit kom ik niet meer aan het boeken lezen toe 🙁

    Toevallig zat ik van de week te lezen in een boekje getiteld: Nederlandse historie dichten sedert 1527 en daar staan een paar gedichten in van zijn broer.
    De gedichten die men toen maakte, geweldig!

    Overigens dank maar weer (ik word eentonig, sorry) voor dit blog, ben weer ff van de straat 😉

  2. Het zou wel heel toevallig zijn als er ergens anders erg op mensen lijkende wezens leven:-)
    De evolutie kan vele kanten uit.
    Leuk nlog.

  3. Het zou wel heel toevallig zijn als er ergens anders erg op mensen lijkende wezens leven:-)
    De evolutie kan vele kanten uit.
    Leuk blog.

  4. […] het kader van dit imo. interessante leerzame blog Christiaan Huygens met daarin ook een verwijzing naar zijn broer dacht ik, laat ik van hem een gedicht plaatsen dat […]

  5. Maria Trepp schreef:

    Mooi gedicht maar niet van de broer maar van de VADER van Christiaan Huygens , van Constantijn senior dus, niet van Constantijn junior!

    De tekst van Christiaan Huygens die ik telkens aanhaal, “Cosmotheoros”, is in feite een lange brief van Christiaan Huygens aan zijn oudere broer Constantijn junior met wie hij zeer verboden was, en met wie samen hij telescopen had gebouwd en lenzen geslepen.

    Maar de hele familie was hecht; en ook met zijn vader Constantijn was Christiaan zeer verbonden, en heeft ook diens gedichtbundels geïllustreerd.

    Schrijf ik gauw nog meer over….

    Antoinette, veel dank
    Beukmans, als je doorklikt op mijn link kom je als het ware bij een BOEK terecht: de “Cosmotheoros”. Een gratis e-boek dus.

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief