Wetenschap Kunst Politiek

Hoogachting voor dieren: Christiaan Huygens versus Descartes

11 comments
 Descartes Discours de la Methode

Descartes Discours de la Methode

Christiaan Huygens is Cartesiaan, ten minste, hij wandelt in de voetstappen van Descartes, met een “Mechanisering van het wereldbeeld”. Veel van Huygens’ onderzoeken en gedachten borduurt verder op de schriften van Descartes. In zijn laatste tekst “Cosmotheoros” (1698, postuum) schrijft Huygens uitgebreid en kritisch over Descartes. Huygens was bevriend met de Duitse anti-cartesiaan Leibniz, en de gedachten van Huygens in de “Cosmotheoros” liggen zeer dicht in de buurt van Leibniz.

Woedend keert zich Huygens tegen de rationalistische visie van Descartes, uitgewerkt in de Discours de la Methode, dat dieren zielloze “automaten” zijn:

 Descartes Discours de la Methode Dieren hebben geen ziel

Descartes Discours de la Methode Dieren hebben geen ziel

“[…] zekere nieuwe Wijsgeren [Te weten de Kartezianen], die alle andere Dieren, behalven den Mensch, alle gevoel ontnemen, der mate, dat zy die voor enkele van-zelfs-bewegende konststukken [Automata], of goochelpoppen [Neurospasta] willen gerekent hebben; welker ongerymde en harde meining ik verwondere dat van iemand kan aangenomen werden; voornamentlijk daar de Beesten zelve met haar stem, en met slagen te ontwyken, en alzins, het tegendeel toonen. Ja ik twijfele naauwlijks, of de Vogels voelen dat dat wonderlijk en aardig vliegen door de Lucht haar vermaakt; t welk zy nog meer zouden voelen, indien zy verstonden, hoe verre onze loome en lage gang voor haar snelheid en hooge vlugt moet wyken.”

Maar Huygens gaat nog veel verder dan de meeste verdediger van de dieren. Hij wil de dieren zelfs boven degene mensen plaatsen, die een geroutineerd leven leiden:

“Mijns erachtens, voor zoo verre de menschen alleen bezig zijn, om hun zelven van noodige zaken te verzorgen; namentlijk dat zy tegen de ongemakken van de Lucht beveiligde woningen hebben; dat zy in vestingen besloten tegen hunne vianden wagt houden; dat zy hunne kinderen op voeden; en voor die, en voor hun zelven, de kost winnen; in dit alles schijnt het gebruik der Reden niets groots te hebben, waarom wy ons boven de redenlooze dieren zouden stellen: want zy doen de meeste van die dingen met meer gemak, en eenvoudigheid, dan wy; en sommige hebben zy niet van nooden. Wat anders dog maakt de bevatting [Sensus] van Deugd, en Regtvaardigheid, om welke wy terstond zeiden dat het menschelijk verstand [Mens] uitmuntte, desgelijks van Vriendschap, Dankbaarheid, en Eerlijkheid; dan dat daar door de gebreken der menschen worden tegengegaan, of het leven gerust en vry gemaakt word van t ongelijk dat men elkanderen aandoet? t welke onder de Beesten van zelfs, en door de leiding van de Natuur, geschied. By aldien wy nu ons voor oogen stellen de veelvuldige bekommeringen, t hartzeer, de begeerlijkheid, en vreeze des doods, welke altemaal onze Reden vergezelschappen; en indien wy die met het gemakkelijk, stil, en onnoozel, leven der Beesten vergelijken: zoo schynen de meeste derzelver, en voornamentlijk uit het geslagt der Vogelen, vermakelijker te leven, en een beter lot te genieten, dan de Menschen. Want wat de lijffelijke wellusten aangaat, de Beesten worden zonder twijfel daar door zoo wel bekoort als wy”

Met andere woorden: de mens die alleen voor het noodzakelijke leeft, voor het alledaagse, heeft tegenover beesten een minderwaardige positie.


Ik kan Huygens geen ongelijk geven!

Hond en kat Hund und Katze dog and cat foto: Maria Trepp

Hond en kat foto: Maria Trepp


Voltaire keert zich, in navolging van Christiaan Huygens, satirisch tegen Descartes’ gedachte dat dieren geen ziel hebben, In Voltaires sciencefiction Micromégas komen buitenaardse reuzen naar de aarde en zien de mensen als insecten. De buitenaardse reuzen denken in eerste instantie, dat deze mensen-insecten vast geen ziel zullen hebben!

Zie mijn vertaling van Micromégas , waar zowel Huygens alsook Descartes figureren naast twee reuzen-aliens….

Meer over Christiaan Huygens zie hier

 

maria trepp

Tags: , , , ,

11 Responses to “Hoogachting voor dieren: Christiaan Huygens versus Descartes”

  1. Thera schreef:

    Avatar van Thera
    En belangrijker, jij hen dus ook. 🙂

    Interessant blog, ik wist eigenlijk niet dat er in die tijd ook al aan de rechten van dieren werd gedacht en dat niet iedereen die nonsens over dieren van Descartes slikte als zoete koek. Maar ik weet uiteraard wel meer niet.

  2. joostsr schreef:

    Avatar van joostsr
    Berdjajew heeft -al jaren geleden- met één zin een verpletterende indruk bij me nagelaten: (ik parafraseer, denk ik) een tijger kan niet ont-tijgeren, een mens kan wel ont-mensen.
    Dan blijft bij mij nog de theologische vraag: in hoeverre ons dat werkelijk lukt en of er dan mogelijkheid tot herstel is! Bij dieren stel ik me dat soort vragen nooit en ga er bijbels van uit dat het "goed" is en dat we dat zo moeten houden. Dus: in onze beste menselijkheid met dieren omgaan en ook hen besparen dat we ont-mensen.

  3. Marius van Artaaa schreef:

    Avatar van Marius van Artaaa
    de superioriteit van dieren
    zit in hun beperkingen
    zoals dat voor alle grote leiders geldt
    het is de paradox van de meester en de knecht
    die bij bezitters van gezelschapsdieren
    leidt tot de prachtige contradictie
    dat de baas hun personeel is…/-;{]

  4. martin schreef:

    Avatar van martin
    Toch heeft het idee dat dieren geen of minder gevoel hebben lang stand kunnen houden. Maar of de dieren [voornamentlijk uit het geslagt der Vogelen] zich echt meer vermaken dan de mensen. Het lijkt me toch dat Huygens zich hier beet laat nemen door het gezang van de vogel die zijn vijand op vrolijke maar ook niet mis te verstane wijze waarschuwt buiten zijn territorium te blijven of een vrouwtje roept. Uiteindelijk doet die vogel hoe mooi dan ook weinig anders dan de mens waar hij hem mee vergelijkt. Maar met een zoon op het Kartesius Lyceum ben ik gewaarschuwd (-;

  5. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Veel dank en groeten, vrienden, ik heb nu niet veel tijd.

    "Berdjajew"ken ik niet, zoek ik op.
    Een andere zeer belangrijke naam als het om een materialistische, maar toch bezielde visie gaat: La Mettrie (gehoord bij Vincent Icke in zijn Socrateslezing 2010, te vinden en te horen op de site van het Humanistisch Verbond.
    Gaat ook over Huygens, trouwens, en Leibniz, en ziel.

    Ben pas vanavond laat weer terug. tot dan!

  6. antoinette duijsters schreef:

    Avatar van antoinette duijsters
    Dieren automaten, beslis niet. Persoonlijkheden zijn het.

  7. valere schreef:

    Avatar van valere
    -Descartes kan men een beginnend "’idealist’ noemen ; maar zijn dualisme blijft een ‘eten van twee walletjes’ .
    -De realiteit wordt bij hem beheerst door twee ‘heren’ : ‘denken’ en ‘uitgebreidheid’ .
    -En twee ‘heren’ of heersers in de realiteit zijn niet mogelijk ; ook Aristoteles wist dit al .
    -"Cogito ergo sum" kan m.i. niet verder gaan, dan " er zijn gedachten…of ideeën" … en meer niet …

    Valère De Brabandere–

  8. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée
    @Maria: Je suggereert hier dat Descartes nogal naar het materialisme neigde en Leibniz meer de redelijke man van het midden was – terwijl m.i. Descartes juist een middenpositie inneemt en Leibniz vervaarlijk ver naar idealisme overhelt (met elementen van hiërarchische ordening en voorbeschikking: ‘harmonia praestabilita’).

  9. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Valere veel dank en welkom op dit blog.

    Joke, ik zou Descartes wel een materialist noemen, en Leibniz inderdaad een idealist. Mijn sympathie ligt bij de materialisten, maar niet bij de dualistische, zoals Descartes het was.
    Maar goed, laten we ons op de visie op dieren beperken: daar deugt Descartes gewoon niet. Ik weet trouwens niet of Leibniz iets over dieren schreef. Huygens noemt Leibniz niet in de Cosmotheros, maar zijn toon heeft veel van "we leven in de beste van alle werelden".

  10. J de Kat schreef:

    Avatar van J de Kat
    Met genoeg aanwijzingen dat dieren denken en dromen, vraag ik me toch ten diepste af of ze meer doen dan leven voor het alledaagse, en het noodzakelijke. Bedoelt Huygens dat plezier hebben daar niet bij hoort?
    "Schep vreugde in het leven" is een bekend adagium dat lijkt op een aansporing om "bewust" te leven. Voor dieren spreekt het vanzelf. (Viel me vanavond op aan een BBC-documentaire over ijsberen, die anders dan mijn huisgenoten niet liggen te genieten van de centrale verwarming, maar hun eigen bobslee zijn in de sneeuw.) Dus dat vreugde scheppen valt onder alledaags en noodzakelijk, lijkt me. Huygens heeft zijn (terechte) dédain voor de medemens in dat opzicht niet scherp geformuleerd.

  11. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    J de Kat, toevallig zal mijn volgende blog gaan over Huygens en het genot. [Duurt nog even…]

    Ik denk niet dat Huygens het alledaagse genot veracht, maar het is gewoon waar dat de mens minder makkelijk van het alledaagse geniet dan de beesten. Het ontroert me altijd te zien hoe zeer mijn beesten trots en blij zijn als we/zij thuis komen : "Ha hier woon ik, ha hier ben ik veilig, ha dit is van mij!"
    Zo’n simpel plezier, dat doe ik ze niet makkelijk na.

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief