Wetenschap Kunst Politiek

Astronomie en astrologie in de 17e eeuw

14 comments

In zijn “Cosmotheoros” (1698) keert zich Christiaan Huygens scherp tegen de astrologie. Dit verbaasde mij omdat ik dacht dat astrologie en astronomie in de 17e eeuw nog goed samen gingen.

 

astrologie en astronomie in de 17e eeuw

astrologie en astronomie in de 17e eeuw

Bij mijn speurtocht naar historische kritiek op de astrologie vond ik veel interessant materiaal. Niet alleen natuurkundigen zoals Descartes en Huygens keerden zich tegen de astrologische volksverlakkerij. Ik vond ook dat een aantal Lutherse dominees al in het begin van de 17e eeuw fel ten strijde was getrokken tegen de dwaalleer van de astrologie (voorbeeld: Henning Friedrich, Gründliche Widerlegung der Abergläubischen Astrologorum, 1624).

 

astrologie en astronomie in de 17e eeuw

De indruk dat astronomie en astrologie nog goed samen gingen in de 17e eeuw ontstaat vooral door Kepler en door Newton. Maar Kepler had een beperkend-kritische visie op astrologie, en Newton was weliswaar theoloog en alchimist, maar keerde zich toch tegen de astrologie.

Wikipedia: “It is a commonly held belief among astrologers that Isaac Newton had an interest in astrology. However, Newton’s writings fail to mention the subject and the handful of books in his possession that contained references to astrology were primarily concerned with other subjects such as the writings of Hermes Trismegistus (and mentioned astrology only in passing). In an interview with John Conduitt, Newton said that as a young student, he had read a book on astrology, and was “soon convinced of the vanity & emptiness of the pretended science of Judicial astrology”.

Huygens schrijft in de Cosmotheoros:

“[…]de Starrekragtkunde [=Astrologie] om daar uit aanstaande dingen te voorspellen, welke geen wetenschap, maar een zekere ellendige dweepery is, achte ik niet noemenswaardig […]

Athanasius Kircher "Ekstatische reis"

Athanasius Kircher “Ekstatische reis”

Boos gaat Huygens tekeer tegen de jezuïet Athanasius Kircher, die astrologie en astronomie vermengt in zijn boek “Ekstatische reis‘ (titelblad zie hierboven):

“Van daar vervalt hy [Athanasius Kircher] tot nog andere grooter ongerijmdheden. Want om dat hy zelfs van de Dwaalstarren, in ons Stelsel begrepen, geen ander gebruik weet, keert hy zig tot overlang uitgestampte beuzelingen van de starrekijkers [=Astrologen] , en wil dat zoo vele en zoo groote gevaartens van lichamen ten dien einde gemaakt zijn op dat door haren Verscheiden, en door zekere wetten geregelden, invloed het Heelal behouden werde, en duurzaam blijve; en op dat dezelve invloejingen daarenboven ook op de gemoederen der menschen hare kragten zouden oeffenen. Hy [Athanasius] vertelt dan, ten welgevalle van de Voorzeggingkunst uit de Starren [=Astrologie], dat in de Dwaalstarre Venus hem een geneugelijke en schoone gedaante der dingen voorquam, met een liefelijk ligt, zoetstroomend Water, zeer aangename reuk, en van alle kanten schitterend kristal, In Jupiter een gezonde en zoetriekende Lucht, zeer helder Water, en zilverglanssige Aarde: namentlijk op dat van den invloed dezer twee Starren alle voorspoedige en heilzame dingen op de Aarde en de Menschen zouden afzakken; zulks dat ze die of mooy, en minnelijk, of tot voorzigtigheid, en deftigheid genegen, zouden maken. In Merkurius vond hy ik wete niet wat voor een helderheid en levendigheid, waar uit den menschen in haar geboorte vernuft en schranderheid kan ingeboezemt werden. Maar in Mars vertelt hy alles vuil, verderfelijk, stinkend; vlammen, en rook van pik, gezien te hebben. In Saturnus niets als droevige, afschuwelijke, leelijke, en donkere dingen […] “

Dit vond Huygens het allerergste, dat zijn geliefde schitterend mooie Saturnus onder de astrologen in zo’n kwaad aanzien stond.

Rubens Saturnus vreet zijn kinderen

Rubens Saturnus vreet zijn kinderen

De mythologische Saturnus vreet zijn kinderen, dus staat Saturnus in de astrologie voor melancholie en ziekte.
Dat vindt Saturnus-onderzoeker en Saturnus-fan Huygens maar nix.

Hier links Saturnus van Rubens.

 

zie ook

Meer over Christiaan Huygens

 

www.passagenproject.com
 

Tags: , ,

14 Responses to “Astronomie en astrologie in de 17e eeuw”

  1. Wim Duzijn schreef:

    Avatar van Wim Duzijn
    De Katholieke Encyclopedie stelt heel duidelijk dat de ASTROLOGIE alleen serieus genoemen werd door de Arabieren en de Joden. Hoewel de kerk de invloed van de Arabische wetenschap op de kerk ontkent is er duidelijk sprake geweest van een versterking van het rationele denken binnen de kerk onder invloed van de Arabieren. Voor astrologie was binnen die moderne levenshouding ook plaats. Belangrijk vertegenwoordiger van dat moderne denken was ALBERTUS MAGNUS (wetenschapper, astroloog en alchemist) door Paus Pius XI heilig verklaard.

    THOMAS VAN AQUINO was een van zijn leerlingen.

  2. johanterzijde schreef:

    Avatar van johanterzijde
    En ik altijd denken dat Christiaan Huygens in 1695 overleden was…

    Dit is niet het werk van Huygens, maar van Romeyn d’Hooghe. D’Hooghe was een goed vriend van Huygens en heeft zijn werk postuum geplubiceerd. Hij heeft echter censuur toegepast om de toenmalige authoriteiten terwille te zijn…

    Middels deze verzoek ik mevr. Trepp contact op te nemen. VKblog heeft mijn mailadres……….

  3. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Dank Wim voor deze verhelderende historische opmerking.
    Voor antiaristoteliker als mij is Thomas von Aquino natuurlijk zoiets als een rood doek voor de stier

    Johanterzijde, u maar contact op met MIJ als u contact wilt, rechtsboven op deze pagina de link naar contact.

    Huygens is in 1695 overleden, en de `Cosmotheoros´ verscheen postuum. Sorry dat ik het hier niet nogmaals had opgegeven, dit is mijn zoveelste Huygens-Cosmotheoros/blog, en eerder heb ik het altijd vermeld.

    Ik ken heel veel aan secundairliteratuur over Huygens, maar van censuur op de Cosmotheoros is mij niets bekend. Ik ken ook het Latijnse origineel, geschreven door Huygens, en voor iedereen toegankelijk en leesbaar op http://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=huyg003oeuv00
    waar de Oeuvres complètes (22 delen) (1888-1950) staan.

  4. Ger Blog schreef:

    Avatar van Ger Blog
    @johanopzij
    Ik vind nergens op internet dat Romeyn de Hooghe (ik neem aan dat u die bedoelt) zich bezig heeft gehouden met het boek. Wel lees ik dat Christiaan de eerste bladzijde van het boek heeft laten drukken. Na zijn dood nam zijn broer Constantijn de eerste helft voor zijn rekening. En het was de Leidse hoogleraar in de wis- en natuurkunde Burchard de Volder die de rest liet drukken en het boek uiteindelijk liet uitgeven.
    De Hooghe kende in ieder geval wel Constantijn Huygens, wiens werk hij geïllustreerd heeft.

  5. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Dank Ger Blog. Hier is de link die ik op eerdere blogs had gegeven naar de Nederlandse tekst van de Cosmotheoros, daar staat ook het e.e.a. over vertaler, uitgever etc
    http://www.phys.uu.nl/~huygens/cosmotheoros_nl.htm

  6. joostsr schreef:

    Avatar van joostsr
    Wellicht is de indruk gewekt dat Albertus Magnus(1206-1280) en Thomas van Aquino(1225?-1274) moderne theologen waren. Bedoeld zal zijn "toen moderne theologen". Je mag -hoe groot ze ook waren- van hen niet verwachten, dat ze in onze moderne wereld van mikrro- en makrokosmos zinnige dingen over dat onderwerp kunnen zeggen. Moderne theologie kent een enorme interesse in moderne wetenschap, dus ook in moderne astronomie, blijft sceptisch tegenover astrologie en haar pretenties, waagt zich niet (meer) in interne wetenschappelijk kosmologische discussies, maar blijft op een nieuwe manier het oude Genesisverhaal herhalen, dat man-vrouw ‘opgeroepen’ is om die geweldige werkelijkheid "in handen te nemen" en naar zijn "zinnige" hand te zetten, zonder bang te zijn daar -waar dan ook- goddelijke (natuur) krachten tegen te komen, waar men te beducht voor moet zijn of het hoofd voor moet buigen.

  7. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Joostsr heel goed.
    Historisch mag wel gezegd worden, dat de Lutherse kerk positiever aankeek tegen natuurwetenschappen en kritischer was ten opzichte van astrologie dan de katholieke.

  8. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée
    Ik las laatst bij Piet Vroon dat de Reformatie samenviel met de maakbaarheidsgedachte, de mechanisering van het wereldbeeld. Da’s gek, want voor mijn idee heeft protestantisme juist veel te maken met determinisme en de ontkenning van de vrije wil.

  9. voorheen J de Kat schreef:

    Avatar van voorheen J de Kat
    Joke, is daar de tegenstelling Remonstranten (Arminianen) – Contraremonstranten (Gomaristen) niet om begonnen?

  10. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée
    Weet ik niet, ik heb op een katholieke school gezeten en daar werd dat zoveel mogelijk doodgezwegen.
    Ik weet wel vagelijk dat Vondel die strijd hekelde in een gedicht dat als titel de wapenspreuk van Leiden (Haec Libertatis Ergo, ‘omwille van deze vrijheid’) heeft meegekregen. Ging dat ook om de vrije wil?

    Ik snap ook nooit wat van die vrije wil-discussie. Men moet een hoge C-factor hebben om er een probleem in te zien, volgens mij. En een van die ‘probleemgebieden’ was de astrologie.

    Anyway, dit is voor Wim een centraal thema natuurlijk, als astro-anarchist.

  11. J de Kat schreef:

    Avatar van J de Kat
    Ik zie wel overeenkomsten tussen de ruzie over de predestinatie destijds en die over "intelligent design" nu. Het voornaamste verschil is dat voor het eerste geloof noodzakelijk is en voor het tweede niet, ook al beweren de tegenstanders van wel.
    Overigens weten de echte astrologen donders goed dat ze geen wetenschap beoefenen, omdat ze nog steeds uitgaan van het firmament van het jaar 0.

  12. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    @Oh oh oh Joke, mechanisering van het wereldbeeld: dat is natuurlijk juist Huygens. Maar maatschappelijke maakbaarheid valt niet samen met strenge natuurwetenschap. Erg leuk dat je het noemt, stof voor een nieuwe blog.
    Ik maak het volgende blog waarschijnlijk over Huygens, Descartes en de dieren.
    Maar reformatie, ja ik zou zeggen dat reformatie een maakbare samenleving samen hoort. Alleen; er is natuurlijk een “goede”manier over maakbaarheid na te denken. Maakbaarheid is nog niet hetzelfde als stalinisme. Het kan ook zijn: denken voor je zelf, “protestantisme”. Politiek gezien is het (moderne) Lutherse protestantisme algemeen linkser en minder fatalistisch dan het katholicisme.
    @ J de Kat, stel je voor, heb ik toch vannacht gedroomd dat ik Shima op een reis in Azië ben kwijt geraakt! Wat goed dat het maar een droom was.
    Predestinatie, intelligent design, astrologie: ongeveer dezelfde mensen komen erop af.
    “Overigens weten de echte astrologen donders goed dat ze geen wetenschap beoefenen, omdat ze nog steeds uitgaan van het firmament van het jaar 0.”
    Ze zijn ontzettend creatief in het ontkennen en wegverklaren. Overigens zag ik dat de astrologie in de 17e eeuw bijna verdween, en pas later door een Amerikaanse mevrouw weer leven werd ingeblazen. Interessant! Wikipedia heeft veel goed materiaal over astrologie. Ik ben van plan bij Wikipedia mee te doen. Heeft iemand ervaring daarmee? J de Kat, jij lijkt me toch iemand??

  13. J de Kat schreef:

    Avatar van J de Kat
    Klinkt misschien wat negatief, maar ik acht mijn deskundigheid op enig terrein onvoldoende om daarmee bij te dragen aan wikipedia.

  14. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp
    Ohh ik weet zeker dat jij veel weet. Maar goed dat hoef je niet noodzakerlijkerwijs kwijt op Wikipedia.

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief