Marxisme, ideologiekritiek, humanisme, emancipatie

karl marx Marxisme, ideologiekritiek, humanisme, emancipatie De belangrijkste elementen in het marxisme zijn voor mij de ideologiekritiek en de emancipatie.

Ik houd me bij de beschrijving van dit alles aan mijn huisfilosoof Peter Sloterdijk, die in zijn “Kritiek van de cynische rede” een uitstekend overzicht geeft van de sterke en zwakke kanten (= kynische versus cynische in Sloterdijks terminologie) van het marxisme .

1. Ideologiekritiek

Met de middelen van de marxistische ideologiekritiek worden de mechanismen van de samenleving en opinievorming worden onderzocht: belangen, hartstochten, fixaties, illusies.

Bij Marx, net als bij Nietzsche en Freud, is een satirische, polemische component aan het werk, die zich eigenlijk niet geheel laat verbergen achter het masker van wetenschappelijke ernst. (Sloterdijk, Kritik vd cynische rede, p 56)

Sloterdijk (p 81 ff):
“De kritiek van Marx gaat duidelijk een stap verder dan alle kritieken voordien: zij is gericht op een integrale ‘kritiek van de hoofden’. Zij wenst de hoofden opnieuw te zetten op het totaal van levende en werkende lichamen; dat is de zin van de dialectiek van theorie en praktijk, brein en hand, hoofd en buik.

De kritiek van Marx laat zich leiden door een realistische visie op de maatschappelijke arbeidsontwikkelingen. Wat in de hoofden zit, zo zegt hij, blijft ‘in laatste instantie’ bepaald door de sociale functie van de hoofden in de economie van de totale maatschappelijke arbeid. Daarom heeft de sociaaleconomische kritiek weinig respect voor wat het bewustzijn over zichzelf te zeggen heeft. Haar motief blijft het uitzoeken wat ‘objectief’ het geval is. Daarom ondervraagt zij elk bewustzijn naar wat het weet van zijn eigen plaats in het samenstel van arbeid en macht. En omdat ze daar in de regel de grootste onwetendheid tegenkomt, kan ze daar haar aanval op richten. Omdat de maatschappelijke arbeid onderworpen is aan een indeling in klassen, toetst de kritiek van Marx elk bewustzijn aan wat het als ‘klassebewustzijn’ presteert en wat het zelf daarvan weet.

In het systeem van de bourgeois-maatschappij kan men om te beginnen drie objectieve vormen van klassebewustzijn onderscheiden: dat van de bourgeoisie (de klasse van het kapitaal), dat van het proletariaat (de klasse van de producenten) en dat van de tussenpersonen (midden-’klasse’)waarmee het bewustzijn van de werkers in de bovenbouw, een groep bestaande uit wetenschapsmensen, rechters, priesters, kunstenaars en filosofen zonder duidelijk klasseprofiel, dubbelzinnige relaties onderhoudt.

Wanneer men kijkt naar de traditionele hoofdarbeiders, valt onmiddellijk op dat dezen in de regel hun werkzaamheid volstrekt anders opvatten dan zij zouden moeten doen volgens het model van Marx. Hoofdarbeiders weten meestal praktisch niets van hun rol in de economie van maatschappelijke arbeid en macht. Ze blijven verre van de ‘feitelijke grondslag’, leven met hun hoofd in de wolken en bezien de sfeer van de ‘reële productie’ van een onrealistische afstand. Daardoor leven zij, aldus Marx, in een wereld van globale idealistische mystificatie. De geestelijke ‘arbeid’ – alleen al de benaming komt neer op een aanval-wenst te vergeten dat ook zij, in specifieke zin, arbeid is. Ze heeft zich aangewend niet meer te vragen naar de manier waarop haar samenspel met de materiële, manuele en executieve arbeid plaatsvindt. Daardoor minacht de totale klassieke traditie van Plato tot Kant de maatschappelijke onderbouw van de theorie: slaveneconomie, lijfeigenschap, onderdanigheidsrelaties op het werk. Zij beroept zich veeleer op autonome geestelijke ervaringen die haar motiveren: streven naar waarheid, bewustzijn van deugd, goddelijke roeping, absolutisme van de rede, ingenium.

Men moet echter vasthouden aan het feit dat arbeid een elementaire levenssituatie is, waarmee een theorie van het reële rekening moet houden. Wanneer zo’n theorie daartoe niet bereid blijkt en deze grondslag wil overslaan, wordt het tijd voor ontmaskering. Zo’n ontmaskering heet ‘aan de grond zetten’, grounding. De kenmerkende methode voor ontmaskering in de kritiek van Marx is daarom de omkering: men zet het bewustzijn van de kop op de voeten. Voeten wil hier zeggen: weten wat de plaats is in het produktieproces en in het samenstel der klassen. Ontmaskerd

[..] Naast de kritiek van het gemystificeerde bewustzijn bevat de theorie van Marx een tweede, uiterst belangrijke variant van ideologiekritiek, die de stijl van de marxistische kritiek, de polemische scherpte ervan, heeft bepaald: de theorie van het karaktermasker. Als maskertheorie maakt zij a priori onderscheid tussen personen als individu en als drager van klassefuncties. Daarbij blijft enigszins onduidelijk welk aspect in elk afzonderlijk geval het masker van het andere is – het individuele het masker van de functie of de functie het masker van de individualiteit. De meeste critici hebben om goede redenen gekozen voor de antihumanistische versie, voor de gedachte dat de individualiteit een masker van de functie is. Zo kunnen er ongetwijfeld menselijk integere kapitalisten zijn-zoals blijkt uit de geschiedenis van de burgerlijke filantropie, waartegen de critici uit de school van Marx fel van leer zijn getrokken. ‘Humaan’ zijn ze slechts als individuele maskeringen van sociale onmenselijkheid. Gezien hun sociale zijn blijven ze desondanks personificaties van het zakelijk belang, karaktermaskers van het kapitaal. In menig opzicht zijn zij voor de agitatoren zelfs erger dan de wreedste uitbuiters, omdat ze de patriarchale mystificatie van de arbeider in stand houden. – Het spiegelbeeld van deze theorie biedt de ‘burgerlijke’ rollentheorie, die de sociale functies (‘rollen’) als masker ziet, waarmee de individualiteit zich vermomt om er in het beste geval zelfs mee te ‘spelen’.
[…]
Op dit punt blijkt hoe fundamenteel dubbelzinnig de ‘theorie’ van Marx is. Aan de ene kant objectiveert ze elk bewustzijn tot een functie van het maatschappelijk proces; anderzijds wil ze de bevrijding van het bewustzijn uit de mystificatie mogelijk maken.”

2. Emancipatie en bevrijding

“Wanneer men het marxisme ziet als bevrijdingstheorie, dan benadrukt men de emancipatorische bewustzijnsvorming van het proletariaat en zijn bondgenoten. Deze visie is niet nauw omschreven, zij slaat op de groeiende ‘subjectiviteit’ van de (zogenaamd) laatste onderdrukte klasse. Wanneer deze zichzelf bevrijdt uit haar uitzichtloze situatie, dan schept zij de voorwaarde voor reële emancipatie (van uitbuiting door arbeid) van alle mensen. De zelfbevrijding van de knecht zou in een ideale dialectiek moeten leiden tot bevrijding van de bazen uit de dwang van hun bazenbestaan. Mensen die Marx als ‘humanist’ willen zien, benadrukken dit aspect. De kern ervan is de arbeidsantropologie. De arbeider zou pas zich ‘zelf’ worden wanneer hij geniet van de producten waaraan hij zijn energie heeft besteed en de meerwaarde niet meer moet achterlaten in de handen van de heersende klasse. Emancipatie treedt in dit denkmodel op als zelfstandige verovering van het productieve subject in zijn producten. [..] “

3. Kritik op de cynische kant van het marxisme:

“I
n een andere visie komt uit de kritiek van Marx een ‘antihurnanistische”, ‘realistische’ aanpak te voorschijn. Het accent ligt hier niet op de dialectiek van de bevrijding, maar op de mechanismen van de universele mystificatie. Wanneer elk bewustzijn precies zo verkeerd is als overeenkomt met zijn plaats in het proces van produktie en macht, blijft het onvermijdelijk opgesloten in zijn verkeerdheid zolang dit proces aan de gang is. En dat het in volle gang is wordt door het marxisme immers dagelijks, van uur tot uur, beklemtoond. Op die manier draagt het verborgen functionalisme van Marx’ theorie vruchten. Voor dit functionalisme bestaat tot op heden geen scherpere formulering dan de beroemde Uitspraak over het ‘noodzakelijkerwijs verkeerde bewustzijn’. Vanuit deze optiek wordt het verkeerde bewustzijn geobjectiveerd opgenomen in het systeem van objectieve verblindingen. Verkeerd zijn is een functie van het proces.
Op dit punt nadert het marxistische systeemcynisme zeer dicht tot het cynisme van de bourgeois-functionalisten, alleen in omgekeerde toonzetting. De bourgeois-functionalisten beschouwen namelijk het functioneren van sociale handelingssystemen slechts als gegarandeerd wanneer bepaalde fundamentele normen, houdingen en doelstellingen door de onderhorigen van die systemen in blinde identificatie worden aanvaard en gehoorzaamd; daarbij is het in het belang van het systeem zelf dat dergelijke identificaties door individuele dissidenten elastisch worden opgevat en soms zelfs herzien, opdat het systeem door al te grote starheid zijn aanpassingsvermogen aan nieuwe situaties niet verliest. In zoverre zouden een zekere mate van ironie en een hoekje voor revolutiemakers zelfs onmisbaar zijn voor elk systeem dat bezig is zich te ontwikkelen. Het functionalisme ontzegt het menselijk bewustzijn echter niet alleen het recht op emancipatie, maar loochent zelfs de zin van een dergelijke emancipatie van normen en verplichtingen: zo’n emancipatie zou volgens deze leer immers regelrecht tot het niets leiden, tot een leeg individualisme, tot de anomische chaos en tot het verlies van structuur in de diverse maatschappijvormen. Dat daar een kern van waarheid in schuilt wordt door de socialistische maatschappijvormen van het Oostblok bijzonder drastisch bewezen. Die leveren het functionalistische bewijs in het sociale laboratorium: dat ‘geordend’ sociaal bestaan slechts denkbaar is binnen het omhulsel van functionele leugens om bestwil. In de cultuurpolitiek en de ethische dressuur van arbeid en militarisme van de socialistische landen treedt het functiecynisme van Marx’ ideologieleer angstwekkend duidelijk aan het licht.“

Over Karl Marx en joodse emancipatie klik hier

Maria Trepp

Tags: emancipatie, inspiratie, marx, marxisme, peter sloterdijk

maria trepp May 3

Duitse filosofie, Duitsland, Duitse taal, cultuur & geschiedenis, Filosofie, Politiek

41 Responses to “Marxisme, ideologiekritiek, humanisme, emancipatie”

Wattman says:

03/05/2010 at 13:05

Mooi doorwrocht artikel! Ik mis de dialektiek een beetje. Was een idee van Hegel natuurlijk, maar Marx heeft het toch verder uitgewerkt.

Reply
Maria Trepp says:

03/05/2010 at 13:26

Maak jij daar eens een blog over (dialektiek!!)

Reply
Wattman says:

03/05/2010 at 15:55

@Maria: ik ga voor de goedkope lach… moet dus wel iets mee te doen zijn, met die dialektiek…

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 16:13

Peter Sloterdijk ? Zit die inmiddels niet in neo-liberale hoek ?

Overigens weet ik niet of het helemaal toevallig is, maar wat je hier niet aan de orde laat komen is dat andere fundament van de kritiek volgens Marx : "….de kritiek op de religie is de voorwaarde van elke kritiek …. Het fundament van de niet-religieuze kritiek is : De mens maakt de religie, de religie maakt niet de mens…. " ( Kritiek der Hegeliaanse Rechts-filosofie , eerste pagina)

Reply
maria trepp says:

03/05/2010 at 16:49

@Iris kijkt, Sloterdijk is geen neoliberaal. Zijn hoogironische kritiek op rechtse liberalen word soms verkeerd begrepen als instemming. Hij is verbonden aan de Duitse Groenen.

Marx had groot begrip voor de behoefte van arme mensen aan religie. Hij zou vast en zeker zien dat de islam hier en daar een bevrijdingswens dient. Islam en protest tegen onrecht hoort hier en daar op een complexe manier samen, zie Palestina, zie de Iraanse revolutie.

De luxe van een religie-vrij leven moet het doel zijn, maar de weg kan gaan over een bevrijdingsgevecht vanuit de religie. Duitsland en Nederland hebben een lange geschiedenis van samenwerking tussen marxisten/socialisten en linkse bevrijdingschristenen.

Reply
Peterus says:

03/05/2010 at 17:07

Ik heb wel eens gelezen dat Marx veel last van aambeien had. Weet jij daar meer van?

marxforevergreetings

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 18:25

@ Maria – Marx zag inderdaad de steun die mensen konden hebben aan religie in hun belabberde omstandigheden( de opium van het volk, en opium verdooft) . Maar het beginpunt van z’n filosofie is wel degelijk religie-kritiek , waarbij hij ook de filosofie , zoals van Hegel, tot een tak van de religie rekent. In die zin kende hij filosofisch dus niet een soort compromis.Uiteindelijk moest volgens hem religie worden afgeschaft. Waar dat op uitliep weten we overigens van de Sovjet-Unie.Samenwerking tussen links en progressieve christenen is vooral van die laatsten uitgegaan, waarbij zij linkser werden en niet links conservatiever.

@ Peterus – Nee, het waren steenpuisten. Lees z’n brieven

Reply
klaphek says:

03/05/2010 at 18:31

Ha Marx,

Aanstichter van een miljard of wat moorden. Doe er nog een sousje Islam over en de pret kan niet op.

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 18:39

Marx : "De religieuze ellende is tegelijk de expressie van de werkelijke ellende en het protest tegen de werkelijke ellende. De religie is het gejammer van de verdrukte creatuur, het sentiment van een harteloze wereld…Zij is het opium van het volk. Het werkelijke geluk van het volk vereist de afschaffing van religie. De eis om de illusies over zijn toestand op te geven, impliceert de eis om een toestand op te geven die voortbouwt op illusies. De kritische beschouwing der religie is dus in de kiem de kritische beschouwing van het jammerdal, waarvan religie het aureool is…De kritiek op religie ontgoochelt de mens, opdat hij zal gaan denken, handelen,zijn werkelijkheid gaat vormen als een ontgoocheld, tot bezinning gekomen mens..," ( Kritiek der Hegeliaanse Rechts-filosofie , 2de pagina , 1843)

Geschreven in 1843 , dus alweer een tijdje terug en m’n name die afschaffingskwestie ben ik het niet mee eens. Evengoed toch opvallend dat jij zo instemmend Marx citeert terwijl hij een standpunt over de afschaffing van religie formuleert dat verder gaat dan wat Wilders wil. Dat is een merkwaardig gegeven dat die religie-kritiek helemaal op rechts zit tegenwoordig.Kom je als links criticus eens aanzetten met iets tegen de islam , wordt het meteen gezien als rechts. Hoewel weer niet als het over de katholieke kerk gaat.

Reply
Maria Trepp says:

03/05/2010 at 18:50

Iris, uiteraard is het kernpunt van Marx de religiekritiek.

En Sloterdijk volgend kunnen we vasthouden, dat de [marxistische of elke] religiekritiek een bevrijdend gezicht kent een cynisch gezicht.

Bevrijdend, daar waar sociaal-economische condities verbeterd worden. Cynisch als vermeend onoverbrugbare cultuurverschillen worden vastgeschreven.

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 18:56

Ja, mee eens, en dat afschaffen van religie in de Sovjet-Unie ging uit van onoverbrugbaarheid en vernietiging. Een verkeerde weg. Maar om dan van weeromstuit religiekritiek maar overboord te gooien, want oei!! we zullen eens wat moslims tegen het hoofd stoten, is ook weer zoiets.

En nogmaals waarom het vanuit linkse hoek vrij prijsschieten is op de katholieke kerk , maar stilzwijgen over de islamitische kerk, is me volkomen onduidelijk.Grote delen van de katholieke gelovigen bevinden zich immers ook in belabberde omstandigheden ( Afrika, Zuid-Amerika)

Reply
öszibarack says:

03/05/2010 at 19:58

Marx’ frase: "De eis om de illusies over zijn toestand op te geven, impliceert de eis om een toestand op te geven die voortbouwt op illusies. De kritische beschouwing der religie is dus in de kiem de kritische beschouwing van het jammerdal, waarvan religie het aureool is." lees ik als een indirecte aanval op religie. Het gaat er niet om de religie op zich aan te vallen, maar om de omstandigheden waarin de religie gedijt. De huidige omstandigheden in Europa, waar steeds meer mensen niet religieus zijn, vat ik op als de opgeheven toestand waarop Marx doelde. De Europese maatschappij is de grootste criticaster van de religie, omdat de noodzaak voor religiebeleving steeds meer ontbreekt.

Directe kritiek op de islam is tevergeefs, net zo goed als op het christendom. Het gaat om de indirecte kritiek, de omstandigheden waarin moslims het niet meer nodig zullen vinden zich op te stellen als bevinden zij zich in een jammerdal.

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 20:28

Oszibarack – ja , wel mee eens, maar toch begon Marx met een directe kritiek op religie, en inderdaad bleef hij daar niet in hangen, want zijn kritiek ging veel verder. Het is nu tegenwoordig de vraag of je kritiek op religie simpel kunt overslaan om verder te gaan.

Dat directe kritiek op het christendom tevergeefs geweest zou zijn , klopt niet. Het begon bij Spinoza en heeft zich verder uitgebreid.Spinoza’s boeken en andere werden verboden juist omdat ze zich direct richtten daarop, en als een gevaar werden gezien voor de maaschappelijke orde. Toch is dat doorgegaan en dat kun je hedentendage ook weer zien binnen de islam. Kritiek op een religie komt ook altijd van buiten,vaak als haat, maar zeker ook van binnen. En dat laatste is het belangrijkste. Kritische moslims en atheistische moslims hebben wat dat betreft het voortouw.En degenen van buiten die niet zozeer haten kunnen zich daar bij aansluiten.Maar ja , probleem : Wilders.

Reply
maria trepp says:

03/05/2010 at 20:37

@Iris: En nogmaals waarom het vanuit linkse hoek vrij prijsschieten is op de katholieke kerk , maar stilzwijgen over de islamitische kerk, is me volkomen onduidelijk.Grote delen van de katholieke gelovigen bevinden zich immers ook in belabberde omstandigheden ( Afrika, Zuid-Amerika)

Ik persoonlijk ben niet bezig met prijsschieten op de katholieke kerk. Wel vind ik dat de misstanden moeten worden aangepakt en openbaar gemaakt. Ik ben een grote vijand van Ratzinger die ik nog uit zijn tijd in München ken.
Ik vind het vanzelfsprekend dat misstanden in kerken en moskeeën aan de kaak worden gesteld ( ontmaskering!) Dergelijke misstanden zijn anderzijds geen bewijsvoor de absolute corruptheid van elke religie of een bepaalde religie.
Ik vind secularisatie een goed proces. Maar met dwang of vernedering zijn we he-le-maal nergens. Moslims willen vrijheid, de islam in europa maakt nu een ontwikkeling. Laat ons de talrijke gematigde moslims steunen, en laat ons zien dat sociaal-economische achtergesteldheid veel problemen veroorzaakt, en niet de religie.
@Öszibarack veel dank, en zeer eens.

Iris religiekritiek mag. Maar moslimbashen niet.

Reply
Blutch says:

03/05/2010 at 20:43

Lees voor religie nu eens "de mammon van het geld" ipv alleen maar christendom of islam.

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 20:44

@ Maria -Oke , maar waar vind ik een blog van jou over misstanden binnen de islamitische kerk ?

Verder ben ik in de verste verte geen voorstander van moslimbashen, maar moet ik me daarom onthouden van m’n eigen kritiek ? Dat is een beetje het punt.

Bijv. dat al die gematigde moslims worden lastiggevalen door radicalinski’s binnen eigen kring ?

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 20:44

@ Blutch – ja , mooi oud-testamentisch , het gouden kalf en zo.

Reply
maria trepp says:

03/05/2010 at 20:51

"Maria -Oke , maar waar vind ik een blog van jou over misstanden binnen de islamitische kerk ?"
Oh dat is niet mijn taak. Daar schrijven anderen miljoenen blogs over.
En ik ken geen misstanden uit eigen ervaring.
Ik schrijf ook niet over misstanden in kerken, omdat ik daar niet kom.

Maar een linkse iemand die ook sterk voor religiekritiek pleit, en met wie ik eens ben, dat is Dick Pels, nu directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks. Misschien blog ik nog over linkse religiekritiek.

Iris, men mag kritsch zijn. als iemand specifieke misstanden in een specifieke moskee aan de kaak stelt of dergelijks, daar heb ik geen bezwaar tegen. Mijn bezwaar begint met het platoonse generaliseren, zie
Generaliseren en stigmatiseren in de naam van Plato"

"Bijv. dat al die gematigde moslims worden lastiggevalen door radicalinski’s binnen eigen kring ? "
Dat mag bekritiseert worden als een specifiek gebeurtenis – niet in zijn algemeenheid.

@Blutch : Lees voor religie nu eens "de mammon van het geld"
Heel goed, helemaal eens.

Reply
sjaal says:

03/05/2010 at 20:58

@ zonder de commentaren te hebben gelezen raak ik inmiddels onder de indruk van het gezegde.
Als ik me beperk tot de door mij bewonderde Luigi Pirandello is het de Ander die mijn denkwereld rechtvaardigt. Ik leef naar het oordeel van mijn lotgenoten.
"Die leveren het functionalistische bewijs in het sociale laboratorium: dat ‘geordend’ sociaal bestaan slechts denkbaar is binnen het omhulsel van functionele leugens om bestwil." een gevaarlijke constatering.
Zeg ik, zonder de essentie van het werk van de filosoof Sloterdijk te kennen.
Het is tweemaal zonder, wellicht beter dan één maal met. Is het niet?

Reply
maria trepp says:

03/05/2010 at 21:05

Als je van Pirandello houdt dan zal Sloterdijk je ook bevallen! Een heldere denker die in moeilijke beelden en woorden spreekt.

Reply
Ina Dijstelberge says:

03/05/2010 at 21:09

Nu ik het bek van hirsi uit heb, moet ik maar snel weer bij je langskomen. Kan ik Peter Sloterdijk van je lenen.;-)

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 21:35

@ Maria – "Misschien blog ik nog over linkse religiekritiek."

Interessant, ik kijk er al naar uit. Probeer ook graag een antwoord te vinden op die kwestie dat links het geweldig vindt om de katholike kerk de grond in te boren in het algemeen , maar geen spoortje van kritiek uit de mond krijgt over de islam , want dan is het opeens specifiek. En ja miljoenen blogs hebben kritiek op de islam. Maar miljoenen blogs hebben toch ook al kritiek op de katholieke kerk ?

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 21:37

@ Ina – Dat boek van Peter Sloterdijk is al meer dan 20 jaar oud , volgens mij denkt hij behoorlijk anders nu. Volgens Maria is hij voor de Groenen. Kun je even googelen of dat wel klopt eigenlijk ?

Reply
maria trepp says:

03/05/2010 at 22:08

Ina ik stuur hem op.

Iris ik ken ook de recente boeken van Sloterdijk, en heb recentelijk een nieuw boek van hem besproken (over religie en islam) en ook een uittreksel gemaakt : http://www.vkblog.nl/bericht/273900/Scepsis_en_hoop-_Peter_Sloterdijk_over_de_islam-_Het_heilig_vuu

Reply
Blutch says:

03/05/2010 at 22:09

Er is regelmatig een gesprek met Sloterdijk op ZDF.

Reply
maria trepp says:

03/05/2010 at 22:13

Ik weet maar ik kijk geen tv. Ik ben superouderwets.
Ik lees.
Daar kan ik veel beter bij denken en het gaat alles in MIJN tempo

Reply
Ina Dijstelberge says:

03/05/2010 at 22:24

@ Iris Kijkt : Ik lees ook nog steeds Plato.

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 22:35

@ Ina – ja ik ook , net als Marx , maar dan wel als historische teksten , inderdaad spannend wat er op het spel staat of ze nog steeds leesbaar zijn, niet dat het dan nog steeds zomaar geldt.

Reply
Ina Dijstelberge says:

03/05/2010 at 22:37

Precies en zo kan je Sloterdijk ook lezen toch?

Reply
iris kijkt says:

03/05/2010 at 22:44

ja , natuurlijk , ik wees alleen hier op een weglating en dat was de kwestie van de ‘religiekritiek’, die hier benoemd werd als ‘ideologiekritiek’. De Duitse Ideologie van Marx start met religiekritiek, ideologie en religie is bijna synoniem in die tijd.

Reply
Maria Trepp says:

04/05/2010 at 09:57

@Iris kijkt, dank voor je intens meedenken. Ik kom gauw met een nieuwe Sloterdijk blog, waar ik de vraag bespreek of hij een neoliberaal is ( kort antwoord: zo neoliberaal als D66).
Ideologiekritiek was toen al ook bourgeoisie-kritiek, en is het nu in versterkte mate. Ideologiekritiek moet op religie gericht worden, maar ook op de ideologisch-missionaire atheïsten zoals Hirsi Ali en de Burkianen die geen god maar mammon en status aanbidden.

Reply
An van den burg says:

04/05/2010 at 10:42

Iris.

====Bijv. dat al die gematigde moslims worden lastiggevalen door radicalinski’s binnen eigen kring ?===

Wat een drogreden! Bijv. dat alle progressieve politiek wordt lastiggevallen in hun vooruitgang door de VVD en PVV, dat soort radicalinsci`s?

An.

Reply
Marius van Artaaa says:

04/05/2010 at 12:00

over dit onderwerp heeft Foucault interessante opmerkingen gemaakt
voorzover ik het me weer goed voor de geest kan halen wijst hij het begrip ideologie radikaal af
omdat het altijd tegenover zoiets als de waarheid wordt geponeerd
omdat het onvermijdelijk verwijst naar een subject
omdat hij een economische of materiële structuur of determinerende factor als primair beschouwt ten opzichte van ideologie als de bepalende instantie

de klassenmaatschappij en het klassenbewustzijn zijn in dit opzicht ideologische constructies
dat is aan de hand van de positie van de kunstenaar nog het scherpst te onderscheiden

kunstenaars worden in menig klassenmaatschappijanalyse bij de intellectuelen geschaard
terwijl hun maatschappelijke positie als populatie grotendeels samenvalt met de onderklassen
de gemiddelde kunstenaar moet om zijn beroep uit te oefenen bijstand aanvragen
en slechts een enkeling is intellectueel actief

het klassenbewustzijn is niet meer dan een specifieke interpretatie van het zondebesef dat het christendom propageert

de hegemonie van het proletariaat lijkt sterk op de uitverkiezingsgedachte

het geloof in God en de verbondenheid met deze opperrechter zien we terug in de persoonsverheerlijkingen van Marx, Lenin enz. en in het lid zijn van de communistische partij

Reply
maria trepp says:

04/05/2010 at 12:06

@Marius veel dank.
Zoals ik op mijn Foucault blogs ( zie kader Filosofieblogs) meerdere malen heb geschreven, is het gedachtegoed van Sloterdijk en dat van Foucault sterk aan elkaar verwant; maar geef ik zonder aarzeling de voorkeur aan Sloterdijk.
omdat het altijd tegenover zoiets als de waarheid wordt geponeerd
omdat het onvermijdelijk verwijst naar een subject
Dat schrijft Sloterdijk ook, en het eerste vindt hij net als Foucault uiterst problematisch; het tweede, de subjectiviteit, is voor Sloterdijk ( en voor mij) anders dan voor Foucault van uiterst grote betekenis.
Sloterdijk is de radicale apostel van de subjectiviteit, in zoverre deze zich radicaal eerlijk tot haar op zand gebouwde subjectiviteit bekent en niet probeert zich zelf objectiefte verklaren.
Ik leef en vier mijn subjectiviteit, mijn vrijheid, sterk geïnspireerd door Sloterdijk.

Reply
Marius van Artaaa says:

04/05/2010 at 12:22

ik ben een kind van mijn eigen leven, maria
Foucault heb ik doorgebladerd
zoals veel filosofen door mijn handen zijn gegaan
maar als het om de vrijheid gaat om te leven zoals ik wil
dan is beslissend wat me aanspreekt
en kan ik van de ene op de andere dag
wisselen van overtuiging

ik ben de wereld in mijn eentje
als ik zie hoe ver ik vaak van het leven van anderen verwijderd ben

Reply
maria trepp says:

04/05/2010 at 12:24

`ik ben de wereld in mijn eentje
als ik zie hoe ver ik vaak van het leven van anderen verwijderd ben`

Goed gezegd, en zo voel ik het ook, al ben ik daar vrolijk bij. Zie `Mijn vrijheid mijn spel`

…en dan zijn altijd weer heel wat mensen die mij willen spelen, daarom is mijn subjectiviteit nooit eenzaam!

Reply
An van den burg says:

04/05/2010 at 13:38

Maria.

======is het gedachtegoed van Sloterdijk en dat van Foucault sterk aan elkaar verwant; maar geef ik zonder aarzeling de voorkeur aan Sloterdijk======

1 – "het gedachtengoed van de twee" zijn niet sterk aan elkaar verwant;

2 – "voorkeur voor Sloterdijkoterdijk": omdat je Foucault niet begrijpt.

Groet, An.

Reply
Marius van Artaaa says:

05/05/2010 at 09:38

klopt, maria
de maatschappij heeft geen modelburgers
geen betweters, maar spelers nodig
die je uitnodigen op hun eigen ganzenborden
om daar als zwanen op te keer te gaan
om de hoofdprijs, eeuwige pret…./ – ; []

Reply
maria trepp says:

05/05/2010 at 10:03

Marius ik geniet van jouw fantastisch-poetische taal.

Reply
DeKoeleAnalyticus says:

06/05/2010 at 00:13

Moeilijke stukken schrijft die Sloterdijk.
Volgens mij begrijp ik er niet zo veel van.

Reply
maria trepp says:

06/05/2010 at 10:02

Sloterdijk schrijft zeer moeilijk, en ik heb altijd het gevoel dat ik hem alleen maar begrijp omdat hij in detail en in ingewikkelde zinnen beschrijft wat ik zelf al denk.
Ik geniet van zijn stijl, juist omdat ikzelf een uiterst simpele schrijver ben.
Maar deze tekst zou je toch moeten begrijpen met mijn indeling 1. 2. 3., die niet van Sloterdijk maar van mij is.
De essentie is duidelijk

Reply

Kunst Wetenschap Politiek

Marxisme, ideologiekritiek, humanisme, emancipatie

41 Responses to “Marxisme, ideologiekritiek, humanisme, emancipatie”

Leave a Reply

Recente berichten

Categories

Tags

Archives