Wetenschap Kunst Politiek

De volle maan (en de Venus) bij Vincent van Gogh

24 comments

Morgen, maandag 9 februari, is het weer volle maan.

Deze week, op 13 februari, start in het Van Gogh-museum in Amsterdam de tentoonstelling Van Gogh en de kleuren van de nacht. Ik heb al vast gekeken op ik op de schilderijen van Van Gogh de volle maan heb kunnen ontdekken.

Dat valt nogal tegen. De kleuren van de nacht zijn bij Van Gogh vooral de kleuren van de schemering en van de ondergaande zon.

Het belangrijkste volle-maan-schilderij van Van Gogh hangt meestal in het Kröller-Müller Museum (maar nu zeker in Amsterdam), Ommuurd veld met schoven en opkomende maan, 1889:

Dit schilderij maakte Van Gogh  in de psychiatrische inrichting in Saint-Rémy. Het korenveld kon hij vanuit zijn kamer zien.
Het maanlicht wordt aangeduid met de lichte kleine witte (oorspronkelijk roze) toetsen over lucht en landschap.
Van Gogh was niet tevreden over dit schilderij. Hij noemde het samen met de beroemde ‘Sterrennacht’ (hieronder) in een brief. Hij vond zelf dat hij in beide schilderijen de compositie had overdreven, en dat beide schilderijen leken op een oude houtsnede ( zie hier ook de Japanse houtsnedes van Hiroshige met de maan, die Van Gogh in zijn bezit had).

De maannachten zijn bij Van Gogh sterk expressief geschilderd, maar ook symbolistisch:  in de landschappen verbeeldde hij  ideeën over natuurkrachten, kosmische energie,  en de nietigheid van de mens tegenover de natuur. 
Ook op het schilderij Wit huis bij nacht (1890)

is een kleine, maar volle en stralende maan te ontwarren (opmerking later toegevoegd: zie hieronder, het is waarschijnlijk de Venus..) .

Anders heeft Van Gogh zo ver ik weet de maan alleen als sikkelmaan geschilderd; op internet is een overzichtje hiervan te vinden: drie keer de toenemende en een keer de afnemende maan.

De afneemende maan is te zien op het schilderij Sterrennacht, ook in 1889 in Saint-Rémy geschilderd. De sterren en de afnemende sikkelmaan in een ritme van licht en beweging achter de cipressen en het stadje.

zie ook hier de fantastische interactieve video Starry Night


Erwin Mortier in ‘Godenslaap’:

“Alleen bij Van Gogh heb ik de middagen van toen te­ruggezien. Zijn onvaste zonnen en de morsige melkwe­gen in zijn zwarte vibrerende nachten; de onverdraaglij­ke duisternis die hem dusdanig benauwde dat hij ze doorzeefde met sterren zo hel als de verzengende weelde van de eeuwige middag van zijn gekte. Hij kende de waanzin van de katten, maar kon hun slaap niet vatten, dus vrat de demon hem op. “ ( p 211)

—————————————————————

Govert Schilling haalt in de Volkskrant van 14 februari de astronoom Don Olsson aan, die (voor mij overtuigend) beweert dat op het schilderij “Wit huis bij nacht” de Venus en niet de maan staat afgebeeld!

 

Tags: , , , ,

24 Responses to “De volle maan (en de Venus) bij Vincent van Gogh”

  1. Jeroen de Baaij schreef:

    Avatar van Jeroen de BaaijMooie schilderijen!
    Het is ook niet zo gek, denk ik, dat er niet zoveel werken zijn met volle maan. Dat komt immers maar 1 keer per maand (ongeveer) voor. Waarom zou hij precies die ene dag schilderen?

  2. maria schreef:

    Avatar van mariaNja, hij heeft de sikkelmaan vier keer geschilderd.. dat is niet veel, zeker vergeleken met zijn zonsondergangen.
    Volle maan is het voor de kunstenaar zeker drie dagen per maand, omdat je op de andere twee dagen weinig verschil ziet.
    Dus niet alles wat ik jullie serveer als foto’s van de volle maan is echt de volle maan…

    en ECHT volle maan is het sowieso maar heel kort als ik het goed begrijp.
    Reactie is geredigeerd

  3. niko schreef:

    Avatar van nikoJaren geleden heb ik een overzicht tentoonstelling gezien. Zeer onroerend vond ik het om het live te zien en indrukwekkend natuurlijk. Ik neem aan dat jij naar de tentoonstelling gaat, zoniet, doen:)

  4. maria schreef:

    Avatar van mariaNaar de tentoonstelling.. waarschijnlijk wel, maar honderd procent zeker is het niet. Het is ontzettend duur (20 euro ook met museumkaart plus treinkaartje: dus 30 euro voor mij) en druk. Men moet een bepaald uur van tevoren boeken.
    Errrg onsympathiek.

    Ik ga alleen als iemand mij meetrekt.

    Reactie is geredigeerd

  5. Ina Dijstelberge schreef:

    Avatar van Ina DijstelbergeEen goede reden voor een afspraakje. Ik heb vanavond alvast wat foto’s van een bijna volle maan gemaakt…

  6. JdK schreef:

    Avatar van JdKDe maan op het schilderij "Wit huis bij nacht" is bepaald niet stralend, maar wazig, mistig, omfloerst.
    Doet eerder denken aan het rijmpje van Marten Toonder:
    Wie een kring ziet om de maan
    moet niet naar de Brekels gaan.

    Misschien krijg je een beter beeld van de maan als je er gewoon naar kijkt tijdens de gestaltewisselingen en je niet zo opwindt over de volle maan.
    De tijd waarin de maan als godin van de zwangerschap en alle vrouwelijke eigenaardigheden werd aanbeden hebben we nu toch, met Darwin, toch wel achter ons gelaten.
    Hoop ik.

  7. laila schreef:

    Avatar van lailaEen beetje voorspelbaar wat je laat zien.

    "Nacht" bij Van Gogh zie ik vooral als geestestoestand.
    Een nieuw boek is net bij Waanders verschenen.
    Van Gogh: a literary mind, op grond van een proefschrift van Van Veen.VG las veel. Literatuur als referentiekader.

    Aan massale drukke tentoonstellingen heb ik geen behoefte,nu.

  8. Jezzebel schreef:

    Avatar van JezzebelLekker om weer eens naar Van Gogh te kijken.
    Maar die tentoonstelling ook te pretentieus, te druk en te veel gedoe voor mij.
    Dank voor deze bijdrage.

  9. Ingrid heeft geen inlogproblemen meer schreef:

    Avatar van Ingrid heeft geen inlogproblemen meerheeee, maria, twee zielen één gedachte. Ik heb ook Vincent vandaag.
    Straks ga ik je lezen.
    Nu vast twee punten voor de mooie plaatjes.
    Reactie is geredigeerd

  10. maria schreef:

    Avatar van maria@Ina, ja als we samen gaan heb ik er wel zin in.
    @JdK ik” wind me niet op” over de volle maan. Hij is maar één van mijn vaste thema’s en niet het belangrijkste. En over de maan en de zwangerschap etc heb ik het nooit gehad; New Age is niet mijn straatje en zwanger werd ik toentertijd niet van de maan.
    Ik vind het leuk om bepaalde thema’s te volgen, en qua maan beperk ik me zoals je hier ziet, juist niet tot de volle.
    Maar ik heb de ambitie elke maand bij volle maan een maan-blog te schrijven, ja. We zullen wel zien hoe lang ik dat vol houd.
    Verder heb je gelijk:
    ” De maan op het schilderij "Wit huis bij nacht" is bepaald niet stralend, maar wazig, mistig, omfloerst.
    Doet eerder denken aan het rijmpje van Marten Toonder:
    Wie een kring ziet om de maan
    moet niet naar de Brekels gaan.”
    @Laila, voorspelbaar, ja, kijk op de maankalender en je kan mijn maanblogs voorspellen, en inderdaad zal ik daarbij vaak de maan uit een lopende tentoonstelling pakken!
    Dank voor de tip, ik hoop dat ik dat boek kan lenen.
    @Jezzebel: de meeste van de getoonde schilderijne zijn in het Van Gogh museum en Kröller –Müller ook buiten deze tentoonstellin te zien, in minder drukte en voor minder geld.
    @Ingrid, ik dacht dat het opgelost was? Ik ga bij je kijken.

  11. laila schreef:

    Avatar van laila@maria.
    Bij mij gaat het ook om lenen!

  12. kees smit schreef:

    Avatar van kees smitWat een verschil toch of je die dynamische Van Gogh ziet of een pietepeuteraar als Seurat.

  13. maria schreef:

    Avatar van maria@Hoi Kees, ja het expressionisme ligt mij persoonlijk ook veel meer dan het impressionisme; al heb ik toevallig – ook na het bezoek in Rotterdam- een fotoblog geinspireerd op Paul Signac in de planning.

    En vandaag of morgen hoop ik nog met “De heilige Erasmus“ aan te komen, speciaal voor jou en Ina.

  14. Ina Dijstelberge schreef:

    Avatar van Ina DijstelbergeMaria, een donderdag is voor mij een goeie dag…

  15. Ingrid heeft haar kleuren terug schreef:

    Avatar van Ingrid heeft haar kleuren terugHet is opgelost, maria, vandaag een blog met kleur als thema.

    Het eerste schilderij: één en al complementaire kleuren (zie mijn blog).
    Voor mij is dit de ondergaande zon. Als de maan deze kleur heeft is het al donker.

    De maan met corona vind ik meer een sprookje. Ik zag hem gisteren en dat zag er veel ‘echter’ uit. Vrijheid van de kunstenaar, maar dit raakt mij niet.

    In deze werken (vooral de laatste twee) zie ik wat ik las in een van de reacties op mijn huidge blog:
    – Vincent is wel kleurrijk maar hij schildert het doek helemaal dicht. (Gelukkig gebeurt dat niet in al zijn schilderijen.)
    – Vincent heeft een gebrekkige lijnvoering (vooral in het tweede schilderij)

    Maar veel lof voor deze bijdrage, maria. Ondanks wat ik hier boven zeg is ze heel informatief.

  16. Gus Bolden schreef:

    Avatar van Gus BoldenWat ik heel erg vervelend vind is die bescherming achter glas, (Kröller-Muller) door de spiegeling van het glas kan je het hele doek niet tot je nemen, of even aanraken.
    Wat ik trouwens wel gedaan heb bij een doek van Mondriaan,heel voorzichtig met de vingertoppen.
    En kom me a.u.b. niet aan met ‘ja als iedereen dat doet’ want niet iedereen doet dat, ik wel.
    Trouwens Seurat vind ik meer dan geweldig, smaken verschillen Kees, maar doe hem niet af als pietepeuteraar. Komt zo kinderachtig over joh.

  17. maria schreef:

    Avatar van maria@Ingrid, zeer bedankt voor gekwalificeerde en gedetaileerde bijdrage.
    Op schilderijen is de opgaande maan zeer vaak niet van de ondergaande zon te onderscheiden, alleen door de titel. Als de schilder zelf geen titel meegeeft met het woordje “zon” of “maan” zoals dat bij Caspar David Friedrich bij een paar schidlerijen het geval is, maak je geen kans om te zien of het de zon is of de maan. En verder kan je sowieso vaak niet zien of de maan op – of ondergaat, wat ik persoonlijk zeer belangrijk vind!
    “Vincent heeft een gebrekkige lijnvoering (vooral in het tweede schilderij)”
    Het tweede schilderij ( het witte huis) is niet erg goed en heeft weinig uitstraling; lijnvoering of niet. Ik heb het alleen vanwege de invalshoek “maan” gekozen.
    Maar hij maaakt er hier niets van, van de maan, deze man…
    @Gus Bolden, je spreekt me uit mijn hart. Het achter glas houden is een grote plaag geworden, en vaak wordt de weerspiegeling niet tegengehouden door passende gordijnen of lampen. Buitengewoon ergerlijk.

    Reactie is geredigeerd

  18. kees smit schreef:

    Avatar van kees smitIk ben benieuwd naar je Erasmus-visie.

  19. Gus Bolden schreef:

    Avatar van Gus BoldenNog even op terug komend, wat er met de Nachtwacht gebeurd is en…(er hangt daar voor miljoenen aan kunst.)
    Net zo krankzinnig als de moord op John Lennon en…

    Maar er is een techniek dat schilderijen exact gerepliceert kunnen worden, Marcel Brood, de zoon van, heeft dat laten doen bij een aantal werken van zijn vader, indertijd voor 30 euro te koop.
    Zal het nog niet goedkoop zijn om iets van van Gogh te reproduceren, maar.
    Oeh, er is genoeg wat ik wel in huis zou willen hebben. Replica? Prima.

  20. maria schreef:

    Avatar van maria@Gus Bolden, Beeldenstorm , ook die van een gek, zou ik nooit willen vergelijken met moord.
    Zuurvandaal Hans Joachim Bohlmann had het schilderij Schuttersmaaltijd van Bartholomeus van der Helst verstoord. Hij zei zelf dat hij dat deed omdat “in Duitsland alle belangrijke schilderijen inmiddels achter glas zitten”.
    De incident is een van de vele “beeldenstormen" die in het Museum in Gouda kort gedocumenteerd werden ( zie mijn blog http://www.volkskrantblog.nl/bericht/226707)

    http://www.passagenpoject.com/bartholomeus_van_der_helst_schuttersmaaltijd_beschadigd.jpg%3Cbr%20/%3E .

    Gelukkig zit toch nog steeds niet alles achter glas. Ik weet eerlijk gezegd niet echt wat de criteria hiervoor zijn.

    Geschilderde reproducties vind ik niets.
    Goed afgedrukt in boeken of op internet (zoals hierboven…) daarentegen: prima.

    Reactie is geredigeerd

  21. Bernard schreef:

    Avatar van BernardDoor al die volle manen kijk ik toch heel anders naar die eerste foto op je eerste Man Ray blog.

  22. maria schreef:

    Avatar van mariaeven kijken… ik heb het niet in mijn hoofd…

    O ha ja nu wel weer (zonder kijken) …. ehem.

    ja dat foto bevalt me zeer en.. nou …ik zal niet te veel vertellen.

    Reactie is geredigeerd

  23. Solvejg schreef:

    Avatar van SolvejgMm, zie ik dit nu pas? Enfin, je geeft me zelf in een reactie als antwoord op mijn vraag op je latere blog over van Gogh: het is dus druk en je moet net als toen (kroller moller) een tijd boeken. MMmpf…. Heb je het artikel van Govert Schilling nog gelezen over de sterren in Van Goghs werk? Is een leuk artikel, http://allesoversterrenkunde.nl/content.shtml?http://allesoversterrenkunde.nl/cgi-bin/scripts/db.cgi?db=default&ww=on&ID=876&view_records=1&Subject=Sterren_zoeken_in_Vincents_woeste_nachten
    Reactie is geredigeerd

  24. maria schreef:

    Avatar van mariaSolvejg, de tentoonstelling is waanzinnig druk.
    Bestel vooraf een kaartje (let op dat je in het goede menu terecht komt: museumkaart kost "maar" zes euro, dat blijkt niet duidelijk) . Vervolgens krijg je een tijd van een uur om binnen te gaan, blijven mag je dan zolang je wilt. Ga niet direct als je uurtje begint, anders is het te vol. Ga iets later.

    Govert Schilling heb ik boven nog aangehaald uit zijn Vk-artikel, maar dank voor de link, ik wist niet dat hij een site had.
    Ik heb een aantal erg leuke boeken van hem.

    In de Van Gogh -tentoonstelling wordt ook uitvoerig ingegaan op het interesse voor amateur-astronomie in de 19e eeuw.
    Reactie is geredigeerd

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief