Wetenschap Kunst Politiek

Beeldenstorm in Gouda/ onthoofde Venus

60 comments

Als onderdeel van de tentoonstelling “Beeldenstorm” laat museumgoudA voor het eerst een keuze zien uit Sooreh Hera’s gewraakte fotoserie Adam & Ewald. Mooie, sfeervolle en interessante foto’s die blijkbaar getoond kunnen worden zonder veel bewaking.

Maar de tentoonstelling in Gouda biedt veel meer dan Sooreh Hera.
Er is een grote variatie aan moderne beeldenstormen te zien, waarbij gekken die kunstwerken verstoren naast religieuze fanaten staan; grote kunstenaars naast twijfelachtige gevallen en politieke acties naast dada. De tentoonstelling is dus veel meer een oproep om zelf verder te gaan met verdieping en onderzoek, dan dat er verdieping en analyse wordt geboden. Deze ontbreekt in feite.

Mij stoort dat helemaal niet; ik vindt het thema zeer interessant en ook het aangeboden materiaal.

Wél heb ik een spectaculair geval van recente beeldenstorm gemist: de Israelische ambassadeur in Stockholm Zwi Mazel, die in 2004 probeerde “Sneeuwwitje en de Krankzinnigheid van de Waarheid” te vernielen, gemaakt door Dror Feiler.
Dit kunstwerk bestaat uit een scheepje met een foto van aanslagpleegster Hanadi Jaradat dat rondvaart in een badje met roodgekleurd water. De Israelische premier Ariel Sharon juichte toen Mazels actie toe.

Hier een keuze uit de thema’s in Gouda:

– Robert Rauschenberg bij Willem de Kooning. Rauschenberg heeft een van De Koonings werken uitgewist met een gum, en zo een nieuw kunstwerk gecreëerd.

– Amerikanen en Irakezen; het standbeeld van Saddam Hussein

– De Russische kunstenaar Alexander Brener die in 1997 groene graffiti en dollarteken sprayde op het schilderij “Suprematisme” van Malevich, als een poging tot dialoog met de kunstenaar.
Een daad tussen vandalisme en performancekunst…..

– Chisto en Jean Claude, Verpakking van de Reichstag in 1995, als kortstondig iconoclasme.

– Marcel Duchamps Mona Lisa met snor: kunst wordt van het voetstuk gebracht.

– de verstoring van Barnett Newmans “Who’s afraid of Red, Yellow and Blue III”

– Afghaanse Talibaan die de ‘Boeddha’s van Bamiyan’ uit de zesde eeuw vernielden, als daad tegen vermeende afgoderij.

Overigens kent ook Leiden een nieuw en ietwat hilarisch geval van beeldenstorm: een houten Venusbeeld in het Plantsoen, dat recentelijk werd onthoofd.

Zie ook het kader rechts met links naar mijn eerdere “Beeldenstorm”-blogs

en zie ook het virtuele Museum voor kwetsende kunst.

Tags: , , ,

60 Responses to “Beeldenstorm in Gouda/ onthoofde Venus”

  1. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeJazeker, ook de Leidse Venus valt daaronder! Zij werd te lelijk bevonden…. (Zie http://www.sleutelstad.nl/cgi-bin/news/gen1.pl?action=artikel&id=16356&zoekterm=venus voor hoofd en daderbrief.)

    Je hebt toch nog wel meer beeldenstormblogs geschreven? Die over Sweet Jesus bv.

  2. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Maria
    Met je eens. Het is veel, maar vraagt om meer. Een echte herstbeeldenstorm. Die zijn wat minder hard dan de stormen in winter of zomer. Misschien maar goed ook. Want elke actie roept reactie op. Van reactie hebben we de laatste jaren in Nederland al voldoende gehad.

    Nog vers in mijn geheugen staan de twee schilderijen van Ellen Vroegh die in mei 2008 binnen het gemeentehuis van Huizen werden verplaatst. Oorzaken kwamen gefragmenteerd en verkeerd in de publiciteit. Uit navraag bleek dat het ongenoegen over de in mijn ogen volstrekt onschuldige blootschilderijen terug te brengen was tot projectie en psychologisering vanuit de reformatorische hoek. Een interne beeldenstorm van gewone burgers die me meer raakt dan allerlei belangwekkende voorbeelden uit de kunsthistorie.

  3. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeOok storm http://www.sleutelstad.nl/cgi-bin/news/gen1.pl?action=artikel&id=16444, beledigde gevoelens over een nog niet bestaand Joods monument: "Hoe kunt u de oorlogsslachtoffers onder Joodse kinderen, volwassenen en Nederlanders eren door een monument voor het gebouw te plaatsen waar die agenten vandaan kwamen."

    (Het Joodse Weeshuis is al jaren in gebruik door GGD en voor verslavingszorg. Destijds werden directeur en kinderen getipt dat de nazi’s kwamen en ze hadden ook bagage klaar staan. Vreemd genoeg bleven ze waar ze waren en zijn allen omgekomen. Er is sinds een paar jaar een lobby van buurtbewoners om het aan de joodse gemeenschap te geven, maar die wil het pand niet hebben. Professor Heertje begon zich er tegenaan te bemoeien. En nu dan deze "Pijpers en Partners", onbekend bij de KvK maar goed in de slappe was zittend. Sinds vandaag weten we dat het om een internationale lobby zou gaan die zich geen nee laat verkopen.
    Ook het monument dat de gemeente wil plaatsen bij het oude politieburo (recht achter het Kamerlingh Onnes) is hen dus een doorn in het oog. Terwijl het een eerbetoon is aan de goede agenten die het weeshuis destijds hebben gewaarschuwd. Ik vind het voor mijn gevoel niet kunnen dat een stel overzeese nabestaanden (van wézen?!) op hoge poten de manier waarop die gebeurtenis eindelijk herdacht gaat worden, denkt te kunnen bepalen, door met bankbiljetten en sentimenten te smijten.)

  4. maria schreef:

    Avatar van mariaDank Joke, George,

    @Joke, kan je niet een bijdrage schrijven over de Leidse beeldenstormen?
    Ik heb boven nog een link gelegd naar het “Museum voor kwetsende kunst” – weliswaar een (mede)-initiatief van iemand die ik totaal niet kan uitstaan, rattenkoning Joep Schrijvers, maar goed.

    Ja, Joke, zo heb ik het graag: dat mijn lezers zich mijn bijdragen beter herinneren dan ikzelf.
    Ik voeg het linkje nog toe!

  5. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Dit gaat zeker ver. Hoever moeten herinnering en herdenken teruggaan? Welke generaties zijn daar bij betrokken en hebben recht van spreken? Hoe kunnen zelfbenoemde woordvoerders door anderen gelegitimeerd worden? Wat is de morele ruimte voor anderen om daaraan voorbij te gaan?

    Soortgelijke vragen werden voor mij ook opgeroepen bij de Goudstikker-claim op tijdens de Tweede Wereldoorlog geroofde kunst uit joods bezit. Daar heb ik een onaangename smaak aan overgehouden. In mijn ogen is het ontspoord in een actie van niet onbemiddelde Amerikanen om openbaar kunstbezit te ontvreemden uit Nederlandse musea.

    Niet alleen dat de verre familie van nu formeler en harder optreedt dan de echte betrokkenen van toen ooit deden. Anderen die er als koper zijdelings bij betrokken werden omdat ze toevallig jaren na dato een schilderij hebben verworven, worden door een beroep op moraliteit oneigenlijk onder druk gezet. Hun verweer is lastig. Ze zwemmen in de fuik van oneigenlijke argumenten en valse sentimenten. Dat is ontoelaatbaar van een lobby die een beroep doet op joods slachtofferschap van hun voorouders.

    Ik zie hetzelfde patroon in het voorbeeld van het Joodse Weeshuis. De oplossing lijkt me simpel. De buitenlandse lobby maakt zich krachtig en verzamelt voldoende geld om het huis voor een marktconforme prijs te kopen of houdt anders de mond.

    Aandacht voor het verleden is nodig en daarbij hoort respect voor de slachtoffers. Zelfbenoemde woordvoerders van nu missen echter de ervaringen van toen en kunnen alleen namens zichzelf spreken. Dat zouden ze beter moeten beseffen in het gebruik van hun argumenten en het beroep op moraliteit bij anderen.

    De nabestaanden moeten oppassen om zich niet mee te laten voeren door hun oprechte betrokkenheid die de onaangename gebeurtenissen van het verleden onwaardig en plat maakt. Dat is een resultaat waarbij iedereen verliest. De nagedachtenis aan de slachtoffers nog wel het meest.

  6. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeDank je George, je verwoordt precies hoe ik erover denk.
    (Wat een onbeschofte brief trouwens van die Marc Bollt! Dat wordt weer een boycot, net als met de Pilgrim-kwestie. Lullig voor de Ahold-dochters in de USA ;-D)

    Maria, daar moet ik even over nadenken… (Mijn vriend zegt net dat de Leidse beeldenstorm woedt t.a.v. de muziek, en dàt klopt als een bus!)
    Wat het KUT-team doet is illegaal en wordt achteraf vaak gelegaliseerd. Er zijn altijd Leidenaren die het niet mooi vinden en het idee hebben dat hier procedures worden omzeild. Zo wil een bepaalde club al jaren een fontein ter ere van Theo van Doesburg, maar in plaats daarvan staat er nu een omstreden naald van Wolkers bij het CS. Ik vind hem mooi, trouwens. Lelijkste beeld: dat van Rembrandt bij de Zeevaartschool is ronduit stuitend. Daar hoor je dan weer niemand over – wat dat betreft is mijn smaak afwijkend genoeg om te kunnen stellen dat ik misschien wel de juiste persoon voor het onderwerp ben.

    Maar noem eens iets echt controversieels, naast het burgerlijke gehakketak over wie bepaalt wat mooi is? Ik zou het even niet weten. (Het mag ook conceptueel zijn, zoals het te langen leste afhakken van de arm van burgemeester van der Werff onder het aanroepen van Vondels woorden, om een willekeurig voorbeeld te geven.)

  7. JdK schreef:

    Avatar van JdKKan het zijn dat met "verstoren" en "verstoring" bedoeld wordt "vernieling" of "verwoesting"? Dat zou de juiste betekenis kunnen zijn van het Duitse "zerstören".

  8. maria schreef:

    Avatar van maria( met de katten op mijn arm) JdK klopt ik pas het aan, dank.
    et isa toch goed om een blog te hebben zo eert men nog iets…

  9. Blew schreef:

    Avatar van BlewJe snijdt weer veel aan! Gouda klinkt interessant. Onze Leidse Venus ziet er zonder hoofd beter uit. Maar dat betekent niet dat ik het goedkeur dat het erafgehaald is hoor!

  10. Solvejg schreef:

    Avatar van SolvejgHa maria, er ligt van mij ook nog ergens een blogje te rijpen over beeldenstorm. Komt nog, denk ik. als ik niet uitkijk haalt de tijd me in 🙂 Ik had al iets gelezen over de tentoonstelling. Interessant!!
    Ben alweer een tijdje niet in het Plantsoen geweest, had haar nog niet gezien…
    Reactie is geredigeerd

  11. maria schreef:

    Avatar van mariaIk moet bekennen dat ik onze Venus niet live ( of liever gezegd: half dood) heb gezien, maar de foto van internet heb gehaald, al is dat lui en slecht van mij en vermoedelijk een inbreuk op allerhande zaken waar je geen inbreuk op mag doen.

    Reactie is geredigeerd

  12. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeWebsite van het http://www.uitschot.com/.

    Er is pas een veroordeling bekrachtigd door het Europese Hof van een 9/11-http://www.ravagedigitaal.org/index.htm?2008nieuws/oktober/06/nws.php~mainFrame. Iets voor Ruttes rariteitenkabinet?

  13. maria schreef:

    Avatar van mariaOnbegrijpelijk met dat oordeel, maar goed, laat ons niet over HET OORDEEL beginnen, dan einidgen wij misschien bij Kafka.

    Jammer dat ik dat Atomic project heb gemist!
    KIjk die Rutte en zijn kunst-engagemetn, dat is nou en goede reden om waantrouwig te zijn tegen alle rechtse beeldenstormers.

    Ik heb een bias, ik vind: links mag beeldenstormen, vooral ikzelf, en rechts moet ophouden met polariseren.

  14. Prometheus schreef:

    Avatar van PrometheusLaat ons in godsnaam eindigen met Kafka dan..

  15. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée@ Maria: links/rechts, is dat wel de tegenstelling, is het zo eenvoudig de beeldenstormers in 2 kampen te verdelen? Gaat het niet eerder om het al dan niet schoppen tegen het establishment? En dan is het weer de vraag wat wel en niet heilige huisjes zijn… en of het heilige huisje wel de echte target is.

    Jonas Staal was je nog vergeten in je linklijst. http://trendbeheer.com/2007/12/03/de-mythe-van-het-kunstenaarsschap-door-jonas-staal-en-vincent-van-gerven-oei/ een stuk van Staal en van Gerven Oei over de Sooreh Hera-kwestie.

    Wat ik nog zoek voor mijn verzameling:
    – Een essay uit de 2e helft van vorig jaar over de kwesties van dat jaar (AHA, Jami, Wilders, Hera). (Ik heb het je destijds gemaild, dus als je het toevallig bewaard hebt…)
    – Marinus van der Lubbe was een beeldenstormer. Waar zou ik zijn procesverklaring kunnen vinden? (Het schijnt dat die bestaat nl.)

    Speciaal voor Prometheus (óók een beeldenstormer) zal ik met Kafka eindigen: KAFKA! (Die houen we d’r in.)

  16. maria schreef:

    Avatar van mariaJoke links/rechts
    onderscheidt zich in de beeldenstorm en anders vooral voor wie men het opneemt:
    links als het goed is voor de minderbemiddelden en zwakkeren, rechts voor het "volk" de "volkswil" alsmede toch altijd ook het grootkapitaal.

    Sommigen passen niet in dit simpele schema, dat weet ik ook, dat verandert niets aan dat men er wel degelijk met een simpele indeling kan beginnen.

    Essay kan ik niet zo 1,23, vinden, helaas. Marinus van der Lubbe, hooginteressant. Procesverklaring: mag het ook in het Duits, dan kan ik het misschien ergens vinden.

    Uitstekend stuk van Staal.
    Maar ik moet zeggen dat ik de Hera-foto’s goed vind, en zeker niet slechter dan de mijne.
    Het hoeft toch ook niet altijd kunst met een groe K te zijn?
    Haar foto’s zijn origineel.

    Wat zij anders zelf nog in de media heeft gezegd, daar ben ik het niet mee eens noch met de rol die zij zich heeft aangemeten.

    Reactie is geredigeerd

  17. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Maria
    "links als het goed is voor de minderbemiddelden en zwakkeren, rechts voor het "volk" de "volkswil" alsmede toch altijd ook het grootkapitaal"

    Schema’s zijn leuk als spel, maar ze vangen de werkelijkheid onvoldoende. Wanneer sta je jezelf toe om de uitzonderingen niet meer als uitzonderingen maar als een nieuwe regel te zien? Hoewel je aangeeft dat wat je zegt niet meer dan een werkschema is dat dient om verder te komen. Maar dan nog.

    Wat is ‘links’ in een wereldbeeld? Hoe past het linkse Latijns-Amerikaanse populisme van Chavez, Castro en Morales? Dat inzoomt op het volk en de volkswil? Is de Russische politiestaat nou links of rechts? Of de Chinese macht die burgerrechten voor velen niet honoreren kan? Hoe passen de libertaire conservatieven in de VS? Of bepaalde paleoconservatieven die tegen vrijhandel zijn. Wat historisch te doen met het corporatisme van de fascisten en de katholieken? Was dat nou links of rechts? Of averechts?

    Interessant is dat door de kredietcrisis manifest wordt dat neoconservatieven en marxisten identieke gedachten hebben over economie en de maakbaarheid van de samenleving. Links of rechts?

    Hoe rijm je een en ander met het hoefijzermodel -dat je hier ooit besprak- dat de verschillen tussen links en rechts relativeert?
    Reactie is geredigeerd

  18. maria schreef:

    Avatar van maria@George, je hebt helemaal gelijk.

    Maar laat ons niet abstract blijven, laat ons concreet naar beeldenstormers en hun supporters kijken.

    Wat bezielt Wilders en de VVD om nu de beeldenstormers te omhelzen?

    Toevallig ken ik het hoogst onfrisse gedachtegoed van beeldenstormer-vriend Joep Schrijvers "Hoe word ik een rat".

    De werkelijkheid is ingewikkeld, maar ik zeg: in de laatste jaren is de beeldenstorm van mensen uit de rechtse hoek geclaimd; mensen die de religievrijheid onderuit halen, hele bevolkingsgroepen stigmatiseren en economisch een klassiek rechtse positie (markt, sociaaldarwinisme) innemen.
    Reactie is geredigeerd

  19. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Maria
    Ach, beeldenstorm is als een pendule. Soms slaat het links, soms rechts. Leerzaam was de bespreking in de NRC van afgelopen weekend van de jaren ’70 (vdve) politieke affiches in het Amsterdamse Verzetsmuseum. Linkse toegepaste kunst die nu als overspannen, pathetisch en ongenuanceerd wordt beoordeeld.

    Rutte denkt blijkbaar publicitair en politiek voordeel te kunnen halen uit zijn vrijdenkersruimte waar de in zijn ogen politiek correcte kunst een plaatsje mag vinden. Wilders heb ik zelfs niet kunnen betrappen op het simplisme van Rutte.

    Kortom, straks is het weer de SP of GL die de kunst misbruikt voor eigen garengespin. Een leidend principe is dat de politieke partijen zich geen lor voor kunst interesseren. Pas als ze er hun voordeel mee kunnen doen halen ze kunst uit de kast. Instrumenteel voor hun politiek. Als Robert Rauschenberg die een tekening van Willem de Kooning uitvlakt. Om in de gepaste terminologie te blijven.

    Ik zie in Nederland trouwens niet dat de religievrijheid onderuit gehaald wordt. Integendeel. Mijn idee is juist dat het secularisme juridische garanties en in de praktijk optimale mogelijkheden en faciliteiten biedt aan allerlei religies en levensovertuigingen.

    Dat is wat anders dan de beeldvorming rond de gewone partijpolitiek waar allerlei standpunten worden ingenomen om mensen te overtuigen en de macht te veroveren. Vele inwoners van Arabische staten die nu vanwege hun levensovertuiging of religie vervolgd werden, zouden verbaasd zijn over je oordeel over de religievrijheid anno 2008 in Nederland.

    Ik zie evenmin dat hele bevolkingsgroepen door rechts worden gestigmatiseerd. Absurd is juist dat linkse PvdA’ers als Ahmed Aboutaleb, Hans Spekman of Achmed Marcouch vrijblijvender mogen en kunnen spreken dan wat aan Geert Wilders, Rita Verdonk of Mark Rutte ooit toegestaan wordt.

    Allen veroordelen de uitwassen van het multiculturele project dat op de klippen gelopen is. Waarbij ze niet in het minst naar de in hun ogen naieve politici uit de jaren ’80 en ’90 (vdve) verwijzen. Bepaalde bevolkingsgroepen zijn slachtoffer geworden van onvoldoende voorlichting, intellectuele denkkracht en acceptatie door een centrum-linkse politiek. Van die mislukte politiek plukken we nu de wrange vruchten. Verwar oorzaak en gevolg niet.

    Hetzelfde geldt voor het achterhaalde sociaal-darwinisme. Ook de marxisten en leninisten waren er niet vies van in hun gebruik van de Hegeliaanse dialectiek.

    De kredietcrisis resulteert erin dat in de afgelopen weken in bijvoorbeeld de VS, Engeland, Duitsland en Nederland allerlei banken en verzekeraars zijn genationaliseerd. In de VS wordt dit met een scheldwoord ‘socialisme’ genoemd. Dat gaat rechtstreeks in tegen het rechts marktdenken dat je meent te zien. Etc. etc.
    Reactie is geredigeerd

  20. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeIk denk dat bij een goede manier van beeldenstormen het sacrale aangepakt wordt vanuit een verlangen naar vrijheid (het profane). Averechtse beeldenstormers zien hun vrijheid als sacraal en hebben het juist op het profane (de vrijheid van anderen) gemunt.

    Procesverklaring van der Lubbe: in welke taal dan ook! Ik had altijd begrepen dat hij tijdens het hele proces slechts heeft gezwegen en naar de grond gestaard en weet pas sinds kort dat hij daarvóór nog wel een verklaring had afgelegd. Kom ik er misschien eindelijk achter hoe men hem als held kan zien… dat heeft iig veel te maken met het feit dat hij volkomen alléén handelde (wat ook zijn pech c.q. inschattingsfout was).

  21. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Lastig om uit te gaan van goede bedoelingen van beeldenstormers. De praktijk leert dat het ook dan uit de hand loopt. Beeldenstormen is per definitie een emotie die uitgaat van intolerantie en tot doel heeft om iets van de ander te vernietigen. Of het sacrale nu het uitgangspunt of het doel is maakt naar mijn idee geen enkel verschil. Daar past geen relativering bij die beeldenstorm hoe dan ook goedpraat.
    Reactie is geredigeerd

  22. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeIk kan je nu even niet volgen, George. Over bedoelingen heb ik het niet gehad. Maria maakt onderscheid tussen linkse en rechtse beeldenstormers in resp. goed en slecht, maar ik stel/sta een andere indeling voor. (Liberaal noemen we tenslotte rechts, en zij staan (officieel) voor vrijheid – maar (ook) liberaal is de weg kwijt in dit soort zaken. Wilders èn Rutte hebben de vrijheid (van meningsuiting) nl. tot het sacrale verheven.) Je vrijheid bevechten is géén vorm van intolerantie, integendeel. Dat is wel het geval als je de vrijheid van een ander aantast onder het mom van vrijheid.
    Voor het overige verwijs ik naar onze eerdere discussie over Hera bij http://www.volkskrantblog.nl/bericht/198668, m.n. het stukje tekst onder 13-05-2008 19:33 met de opsomming van wat zoal onder sacraal (oftewel de gevestigde orde) valt.
    Reactie is geredigeerd

  23. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Sorry als er onduidelijkheid ingeslopen is. Dat was niet mijn opzet. Inderdaad Joke, je had het niet expliciet over goede bedoelingen. Als beeldenstormers echter het sacrale aanpakken vanuit een verlangen naar vrijheid -zoals je zegt- dan impliceert dat voor velen dat dit type beeldenstormer uitgaat van goede bedoelingen. Het is mijn projectie dat anderen dat invullen.

    Misschien moeten we eerst omschrijven wat we onder beeldenstorm verstaan. Daar zit wellicht het misverstand. Of een verschil van opvatting.

    Sooreh Hera zet vanuit haar eigen wereldbeeld een autonoom beeld naast een al bestaand wereldbeeld. Ze vernietigt hooguit de illusie van de ander, niet een fysiek beeld. Ik zie haar daarom niet als een beeldenstormer in de ware zin. Hoogstens een hedendaagse variant ervan die met moderne middelen aanleunt tegen een traditie van iconoclasme in de kunstgeschiedenis. Wat rebelsheid door associatie suggereert. Hoogst fascinerend en van deze tijd, maar Hera blijft in mijn ogen aan de nette kant door hoogstens een illusie te verdringen.

    Iconoclasten die anderen hun opinie opdringen door middel van fysiek ingrijpen -beschadigen of vernietigen- in de beelden van die anderen zie ik als de ware beeldenstormers. Actief geweld tegen een kunstwerk maakt daarbij het verschil. Ze tasten de vrijheid van expressie van de maker aan door deze uit te willen vegen. Onder welk mom dan ook. Het gaat niet om het geweld dat indirect als reactie tegen de maker opgeroepen wordt.
    Reactie is geredigeerd

  24. jan bouma schreef:

    Avatar van jan boumaDe bottom-line van deze discussie is dan uiteindelijk de vraag en het antwoord op: "Wie is bevoegd om de beeldenbestorming af te kondigen?"
    De ultieme vraag, zoals die bij vele kwesties gesteld kan worden. De Talibaan meende bevoegd te zijn tot die vernietiging van die Boeddhabeelden. In onze "democratie" liggen die bevoegdheden niet zo duidelijk. Moet men zich hier druk om maken of overgaan tot de orde van de volgende dag? En die dag zal dezelfde vraag stellen?

    Er is altijd een "nieuwe orde van de dag!" Hoe discutabel die dag er ook moge uitziet op het moment van de huidige beoordeling. In de jaren ’50 – ’60 van de vorige eeuw was men terzake deze beantwoording heel wat minder kunstzinnig en/of scrupuleus gestemd.

    Reactie is geredigeerd

  25. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée@ George:
    Laten we ons beperken tot de symbolische beeldenbestormers – ik kan er (als Stier) heel slecht tegen als iets (of iemand) fysiek wordt beschadigd. De heilige huisjes dus.

    Het symbolische is meteen het probleem, igv godslastering bv.: wordt nou de god(sdienst) zelf aangevallen, of alleen een bepaalde hypocrisie? De ‘begripsinhoud’ of de ‘uiterlijke vormen’.

    Ik heb dat bij nader inzien nog meer uitgewerkt in http://eurodusnie.nl/landelijk/heilige-verontwaardiging-8.html, zoals in de slotconclusie: "De imam voelt zich achtergesteld: Ellian viel tenslotte iets heiligs aan, en hij op zijn beurt alleen maar de sterveling Ellian. Het zou me niet verbazen als blijkt dat hij juist geen problemen heeft met ‘geitenneuker’, maar wel met Submission. Konden we hem maar vertellen dat het andersom zou moeten zijn – maar daar zijn ‘we’ helaas zelf nog niet uit." En dat verschil zit ‘m in het kwetsen, maar wel bijdragen aan het debat, van Submission en het puur beledigen van de term geitenneuker. (De cartoonist Nekschot is dan ook eerder iemand die neigt naar haatzaaien dan een beeldenstormer.)

    Dat effect zie je bij de Mohammed-cartoons en bij Hera (ze had ook de hoofden van Ahmadinejad en een ayatollah kunnen nemen). Maar ook bij het Panizza-arrest, over de verfilming van het stuk waarin de chr. Goddelijke Familie symbool staat voor decadentie. De zinsnede in veroordelingen door o.a. het Europese Hof luidt meestal dat ‘er gevaar voor de openbare orde’ was, is bovendien typerend want van welke kant valt dat gevaar te verwachten? Van die ‘85% katholieken’ – ze zeggen het zelf.
    Macht mag altijd symbolisch worden aangevallen. Maar ook in de War on Terror wordt het steeds omgedraaid en heerst eenzelfde verwarring. De Twin Towers staan symbool voor almacht, maar tegelijkertijd voor duizenden doden.

    @ jan: De bevoegdheid tot geweld is het monopolie van de overheid, die dat meestal legitimeert door zich te beroepen op de sentimenten van de ‘meerderheid’. Maar een dictatuur van de meerderheid is gelukkig óók weer niet aan de orde. Hopelijk dringt dat bij het Europese Hof op een heldere dag eindelijk door.
    Reactie is geredigeerd

  26. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Ook ik kan er niet tegen dat iets of iemand fysiek wordt beschadigd. Of bedreigd. Maar de tentoonstelling in Gouda gaat wel over het beschadigen of vernietigen van beelden.

    Over religie of levensovertuiging wil ik kort zijn. In Nederland hebben burgers alle vrijheid om zich godsdienstig te (laten) inspireren. Tegelijkertijd hebben burgers ook de vrijheid om zich binnen de wet op allerlei manieren tegen die godsdienstige inspiratie te keren. Als zowel het een als het ander gegarandeerd wordt binnen de rechtsstaat dan lijkt me dat een prima uitgangspunt voor samenleven. Het is niet nodig dat of de een of de ander extra juridische bescherming geniet.

    Dat laatste komt wel in zicht als een imam of een geestelijk leider een beroep doet op extra juridische bescherming of een uitzonderingspositie voor de eigen religieuze groepering opeist. En gehoor vindt bij delen van de politiek. Die inmenging lijkt me ongewenst.

    De politiek zou in Nederland duidelijk moeten uitleggen dat er synchroniteit geldt vanuit de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging. Men is vrij om te doen wat men wil of om daartegen te ageren. Iedereen kan -binnen de wet- voor zichzelf beslissen hoever hij of zij daarin wil gaan. In de richting van de orthodoxie of van de vrijzinnigheid. Of alles daartussen. De staat moet erop toezien en garanderen dat alle posities onvoorwaardelijk bezet kunnen worden.

    Dus de islam-orthodoxie van soepjurken en baarden moet niet actief vanuit een idee van compenserende neutraliteit bestreden worden door de islam-gematigdheid te bevoordelen. Het past de overheid volstrekt niet om zich daarin te mengen. Dat is een interne aangelegenheid voor de religie of de levensovertuiging zelf.

    Onder het huidige regime met een conservatief-katholieke minister van Justitie lijkt niet-inmenging trouwens uitgesloten. Daarom past de Nederlandse samenleving nederigheid omdat het de eigen zaakjes met betrekking tot godsdienstvrijheid of het tegendeel daarvan niet duidelijk en goed geregeld heeft. De jurisprudentie laat onnodige onzekerheden bestaan.

    Nadere specificaties en onderverdelingen lijken me onnodig en af te leiden van de aldus geschetste hoofdlijn.
    Reactie is geredigeerd

  27. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeGeheel eens met wat je zegt over de positie van religie. De vrijheid van godsdienst werkt uit als een vrijbrief. Weg ermee, want ze staat al in artikel 1. (Bovendien is het van de zotte en tekenend dat afvalligheid er niet bij inbegrepen lijkt te zijn.) Ook een islamdebat is onzinnig – om grondrechten moet het gaan. Het is idd. een spiegel van onze eigen houding daarin.

    Maar: Is Sooreh Hera volgens jou een beeldenbestormer of wòrdt zij bestormd? Hera en Jami gebruiken allebei de directe aanval op de religie om te zeggen: zie je, afvalligheid resp. homo’s worden niet getolereerd. Dat is zeer wrsl. wel waar, maar er gaan al gelijk dingen door elkaar heen lopen. (Anderzijds, als je de profeet niet als symbool voor de islam mag gebruiken, wat moet je dan nemen?)

    Verder geen specificaties – het gaat om heilige huisjes vs. vrijheid. Maar er zijn nog andere iconen dan religie. Statussymbolen en het soort iconen-verering waar Jonas Staal met zijn Wilderswerken aan refereerde.

  28. JdK schreef:

    Avatar van JdKWat leiden jouw blogs toch vaak tot onleesbare verhandelingen van "lezers schrijven".
    maar met een poes op bezoek gaan bij andere poezen gaat doorgaans niet goed, als je het de poezen vraagt. bovendien moet je poes het reizen hebben geleerd. maar als dat het geval is, stuit zij in vreemde omgevingen allereerst op soortgenoten die haar als een indringer verwelkomen. in het beste geval van shima kan het een paar uur duren voordat iemand met een staart heeft ontdekt dat zij hier eerder is geweest.
    dus, als s niet drie keer in de week met je mee op stap gaat: doe maar niet.

  29. maria schreef:

    Avatar van maria@George:
    “Ach, beeldenstorm is als een pendule. Soms slaat het links, soms rechts. Leerzaam was de bespreking in de NRC van afgelopen weekend van de jaren ’70 (vdve) politieke affiches in het Amsterdamse Verzetsmuseum. Linkse toegepaste kunst die nu als overspannen, pathetisch en ongenuanceerd wordt beoordeeld.”
    Dat is waar.

    In mijn analyse van het sociaaldarwinstisch toneelstuk ‘Passage’ kom ik overigens ook tot de conclusie dat hier rechts en links niet te onderscheiden valt omdat de goede man, Christoph Hein, De auteur van ‘Passage’, zowel een fan van Hitler alsook van Stalin is.

    Het socialistisch realisme onderscheidt zich weinig van wat de nazi’s mooie kunst vonden.

    ….Later meer.

    JdK:
    Ik vind het wel bijzonder hoe veel tijd en energie en hoogkwalitatieve argumentatie sommigen an mijn blog besteden, en ik ben daar zeer dankbaar voor, net als voor jouw correcties, inspiraties en aanstoten (Maria in het Volksgeloof, en Nietzsche, Antichrist, dat komt nog, ik ben het niet vergeten).

    Wat poes betreft: gelijk heb je.
    Reactie is geredigeerd

  30. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    "De vrijheid van godsdienst werkt uit als een vrijbrief. Weg ermee, want ze staat al in artikel 1."

    Zeer met je eens, het bestaan van een apart grondrecht als de vrijheid van godsdienst is een anomaliteit. Door dat bestaan worden problemen opgeroepen. Het is onnodig, onzorgvuldig, ongelijksoortig en historisch achterhaald. Een open maatschappelijk debat is de verliezer.

    Inderdaad, het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod van art. 1 werken tussen burger en overheid, maar ook tussen burgers onderling. Vanwege de gevoeligheid zou ik graag een leidende rol van de overheid zien. In de informatieve en voorlichtende sfeer.

    Een ander grondrecht dekt trouwens alles al af. Het is wachten op brede acceptatie van de interpretatie waar de godsdienstvrijheid volledig onder de meningsuiting valt.

    Jammergenoeg maakt de politieke realiteit dit onbespreekbaar. Een enkele D66’er, GL’er of VVD’er daargelaten. Het is tijd voor Paars III om dit voor eens en altijd afdoende te wijzigen.

    Sooreh Hera is in mijn ogen een illusionair beeldenstormer. Ze speelt denkbeeldig met het beeldenstormen. Zij wordt beperkt door anderen die haar zogenaamde beeldenstormen aangrijpen om Hera fysiek te bedreigen. De reactie op Hera gaat over de schreef.

    Wat Hera en Ehsan Jami doen vind ik zonder twijfel binnen het wettelijk en maatschappelijk toelaatbare vallen. Voor het maatschappelijk debat is het zelfs gewenst dat er dit soort mensen is die stelselmatig deze vragen oproept. Hera opereert in het kunstdomein en Jami niet. Dat geeft weer nieuwe onderscheiden.

    In politiek-historisch opzicht is de actie van Jami denk ik belangrijker. De reactie op hem heeft het failliet van het eng-etnisch denken binnen delen van de PvdA aangetoond. Er is een interne discussie binnen de PvdA op gaan gekomen tussen vrijzinnigen en multiculti’s die hard gevoerd wordt. Niet voor niets is burgemeester Cohen recentelijk hard teruggefloten op integratie-gebied door de eigen Amsterdamse PvdA-fractie. Ik zie die bewustwording als uitvloeisel van Jami’s actie. Wellicht ondanks zichzelf is het de verdienste van Jami om dat aan de oppervlakte gebracht te hebben.

    Je hebt absoluut gelijk dat er andere iconen zijn dan die van religie of levensovertuiging. Zoals intern-kunsthistorische of politieke. De voorbeelden op de tentoonstelling te Gouda laten wel zien dat veel met religie te maken hebben. Een domein met heerlijk lange tenen waar het dankbaar staan is op die tenen. Principieel moeten we breder kijken.
    Reactie is geredigeerd

  31. maria schreef:

    Avatar van mariaMijn mening: Jami heeft niets gepresteerd en niets tot stand gebracht.

    Zijn mening mag hij vanzelfsprekend zeggen en dat deed hij dan ook uitgebreid, opgehitst door de vele media-aandacht.
    Blij ben ik wel dat zijn geplande smakeloze Mohammed-film achterwege is gebleven.

    Met interesse kennis genomen van de nieuwe Eddie/Terstall-film (recensie en interview in de NRC).
    Niets voor mij, maar ik ga ook uitlsuitend en sowieso zelden naar filmhuis films.

  32. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée@ George:
    Nou… nee. Het gelijkheidsbeginsel (art. 1) en de vrijheid van meningsuiting (nr. 7) zijn nou juist de 2 grondrechten die het vaakst lijnrecht tegenover elkaar staan. Het ene beschermt en het ander geeft ruimte – samen kunnen ze als een meet- en regelsysteem zijn, maar we zitten nog middenin de discussie over die dynamiek. (Ongetwijfeld zouden we daarbij eens naar landen kunnen kijken die geen herinnering aan godsdienststrijd door de aderen hebben lopen: is daar meer kritiek mogelijk? Wrsl. niet, als we naar Oostenrijk vs. Panizza kijken.) Die tegenstelling is nou juist waar Heilige Verontwaardiging over gaat.

    Onder Paars III moeten we vnl. bidden dat het niet nog schever wordt. Maar ik vond http://www.trouw.nl/opinie/letter-en-geest/article1860525.ece/Gun_ieder_zijn_eigen_overtuiging.html wel een aardige voorzet geven laatst in de Trouw.

    Uiteráárd is wat Hera en Jami doen volledig legitiem, en is het de reactie van derden die valt af te keuren. Toch blijft ook die reactie beperkt tot intimidatie – en is precies wat je mag verwachten bij een geslaagde beeldenstorm. Als Mohammed ‘VZMH’ van zijn voetstuk moet dan gaat dat nu eenmaal met een dergelijke dynamiek gepaard. Maar wie een debat wil over bep. aspecten van de islam kan beter voor een andere vorm kiezen. De verschillende vormen vullen elkaar in zekere zin wel aan.

    Er speelt nog iets anders mee, nl. een oude vete tussen de Perzische godsdienst en lieden als de salafisten. Jami, Hera en Ellian hebben in deze een zekere agenda. (Dat is destijds zelfs door zóveel mensen opgemerkt, dat ik daardoor dat verrekte essay er bij google niet uit weet te vissen. Dat debat over grondrechten tussen Afshin Ellian en Fawaz Njeid waarnaar ik gelinkt heb in mijn artikel, is trouwens wel grappig – vooral achteraf gezien. Maar wat er nou precies speelt tussen die 2 blijft onduidelijk.)
    Reactie is geredigeerd

  33. maria schreef:

    Avatar van mariaJoke :legitiem is de reactie van derden toch ook!!
    Kritiek op Jami c.s mag net zo veel als zij hun mening mogen zeggen.
    Jami, ellian en kumpanen vergeten dat toch helaas altijd weer!

    Dreigen met geweld, dat mag niet, maar dat gebeurt vaak als mensen ( niet alleen de genoemden) in het openbaar provoceren, net zoals Joke dit schetst.

  34. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeJazeker, als jij zou meemaken dat een paar gastjes wat gaan lopen duwen om je bang te maken zal de politie daarvan geen proces verbaal opmaken. Dat wordt hier uitvergroot en middels de publieke opinie willen ze vervolgens beveiliging krijgen – waarvan we inmiddels weten dat het radicalisering van de persoon in kwestie in de hand werkt.
    Ik begrijp hun frustratie en lust tot provocatie t.a.v. de islam, maar ze kiezen wel zelf voor de ‘rocky road’.

  35. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Bedankt voor het D66-stuk in Trouw dat ik nog niet kende. Het zegt de goede dingen, maar loopt wel erg op eieren. Dat had van mij wel wat steviger aangezet kunnen worden. Als dit de meest verregaande politieke vrijzinnigheid in Nederland is, dan blijft er na alle compromissen uiteraard niks van over. Kortom, dat had heel wat zelfbewuster en brutaler gekund.

    Ik hoop niet dat in Paars III de godsdienst uit het openbare domein verbannen wordt, als je dat suggereert. Maar wat stroomlijning en voorlichting over de rechtsstaat en grondrechten is nodig. Nu probeert de overheid het niet eens. Om de uitruil van hun eigen christenheid niet in gevaar te brengen. Daar zit het probleem.

    Ik kan je niet helemaal volgen. Je zegt eerst dat de vrijheid van godsdienst weg moet omdat dat al in artikel 1 staat. Daarna haal ik de opvatting aan dat de vrijheid van meningsuiting volledig de vrijheid van godsdienst omvat. Dit laatste vervangt. Daarna zeg jij dat artikel 1 (gelijkheidsbeginsel) en de vrijheid van meningsuiting vaak tegenover elkaar staan.

    Uiteraard heeft iedereen recht op kritiek. Over en weer. Daar moet absolute gelijkwaardigheid bestaan. Probleem is juist dat dat laatste ontbreekt. Anonieme bedreigers verschuilen zich in de groep en hebben het gemunt op burgers die zich individueel en expliciet uitspreken. Die bedreigingen blokkeren een open en gelijkwaardig maatschappelijk debat. Dat is heel wat anders dan provoceren.

    Was de reactie op Jami en Hera maar beperkt gebleven tot intimidatie. Dat is niet zo. Dan had ik het hierboven ook anders opgeschreven. Jami is feitelijk gemolesteerd in zijn woonplaats. Aangetoond is dat-ie in elkaar is geslagen. Daarvoor zijn daders opgepakt. Zoiets hakt erin en heeft hem wellicht terughoudend gemaakt om verder te gaan. Zoiets is ontoelaatbaar en verdient naar mijn idee geen enkele relativering.

    Door beveiliging en moeten schuilen in een safe house is erger voorkomen. Je kunt het experiment niet aangaan hoe het zonder beveiliging was afgelopen. Daarom is het lastig praten over de aard en heftigheid van de bedreigingen. Ga er maar gerust vanuit dat de veiligheidsdiensten een adequate analyse maken en niet voor niks Hera, Jami of Ellian voor korte of langere tijd zijn gaan beveiligen.

    Het is onterecht en gevaarlijk om lichtzinnig te doen over de intimidatie van Hera. Het schaadt haar beroepspraktijk en haar persoonlijk leven als zij of de omgeving waarin ze komt stelselmatig worden bedreigd of onder druk gezet. Alleen economisch al kost het geld voor iedereen die erbij betrokken raakt.

    We konden het zien bij het waarlijk heldhaftige optreden van de Nederlandse musea. Daarvan zijn er in Nederland ongeveer 500, en slechts een, namelijk museumgoudA sprak zich uit. De rest dook.

    Ook de Nederlandse Museum Vereniging voegde weinig toe. Voorzitter Siebe Weide bestond het zelfs om obligate opmerkingen op de verkeerde toon te zeggen. In mijn ogen typisch een geval van de verkeerde man op de verkeerde plaats op het verkeerde moment.

    Als ooit de overbodigheid en het maatschappelijk isolement van de Nederlandse museumsector is aangetoond, dan was het wel tijdens de affaire-Hera. Een snelle en simpele collectieve actie van de tien gezichtsbepalende kunstmusea had de geloofwaardigheid van de sector gediend. Al hadden ze elk maar een foto van Hera op zaal gehangen.

    Sinds die tijd kijk ik anders naar de blauwdrukken, het vergadertalent, de vertragingen in de bouw en kostenoverschrijdingen en de vraag naar steeds meer van deze musea. De meeste musea mogen van mij in hun huidige vorm gesloten worden. Het verschil tussen schijn en werkelijkheid is schrijnend. Wachten is op het moment dat de museumsector doorgeprikt wordt.

    Hoe doorleeft kan een kritisch beredeneerd schilderij of installatie zijn, of een als maatschappelijk opgezet project als men de eigen tijd niet meer ziet? Het lijkt alsof de Nederlandse museumsector aan conservatisme ten onder gaat. Alleen hulde aan museumgoudA.

    Of Ellian, Jami en Hera een agenda hebben lijkt me niet de hoofdzaak. Iedereen heeft recht op een agenda, ook de islamisten. Het gaat erom binnen de wet te blijven en een open maatschappelijk debat niet te verstoren. Dat laatste doen Jami, Hera en Ellian niet. Ze werken met beelden en woorden. Niet met fysiek geweld of de dreiging daarmee. Dat is het verschil.

    Het zou iedereen sieren dat verschil in methode te erkennen. Hoe oneens men het verder politiek ook is met Jami, Hera en Ellian. Daar gaat het niet om. Daar zou iedereen van moeten kunnen abstraheren. Hun stellingname en methode past volledig binnen het maatschappelijk debat.

    Religies roepen trouwens door hun hooghartig karakter en hun beroep op het hogere tegengeluiden op. Dat tegengeluid hebben ze nodig om maatschappelijk bij de tijd te blijven en niet te vervreemden in hun solipsisme. Ook daarom moet een tegengeluid als dat van Hera door alle weldenkende mensen onvoorwaardelijk geaccepteerd worden. Het tegengeluid is niet een bedreiging voor de hedendaagse religies, maar juist de redding ervan.
    Reactie is geredigeerd

  36. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée"Ik hoop niet dat in Paars III de godsdienst uit het openbare domein verbannen wordt, als je dat suggereert." Nee, natuurlijk niet! Die krachten zijn er ook wel, maar niet in dit betuttelkabinet met z’n triumviraat dat het licht zag op de VU. In die zin is het prettig dat er nog zoiets als een (gulden) middenweg bestaat.

    Ja, artikel 1 en 7 staan voortdurend tegenover elkaar in het maatschappelijk debat van de laatste jaren en belichamen de klassieke tegenstelling tussen gelijkheid en vrijheid. Als we de vrijheid van godsdienst terug willen brengen tot het genieten van bescherming, omdat hun meningsuiting nu een oneigenlijk streepje vóór heeft, dan hoort-ie onder art. 1 en niet onder 7.

    Jij kan je blijkbaar moeilijk voorstellen dat haatmail en de dreiging van fysiek geweld een gangbaar onderdeel zijn van het hebben van een controversiële mening. Veel mensen die ik persoonlijk ken – mezelf incluis – en duizenden anderen kunnen daarover meepraten. Maar die likken hun wonden en gaan weer verder. Jami zag er patent uit op tv, daags na het incident. Slechts doordat Wilders en Ellian het deden voorkomen alsof-ie op intensive care lag, kreeg hij – in 2e instantie! – de door hem gewenste beveiliging. (En dat kost inderdaad een hoop geld.)
    Hun agenda is – zeker als we het over kunst hebben – niet de hoofdzaak. Maar het is wel een stukje theater dat over de hoofden van het publiek heen wordt opgevoerd. (Zijn wij eigenlijk wel het publiek, kan men zich afvragen.)

  37. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    "Maar het is wel een stukje theater dat over de hoofden van het publiek heen wordt opgevoerd."

    Is dat terzake? Gaat dat principieel in op de rol van de verschillende protagonisten in het maatschappelijk debat? Ik zie de meeste van je opmerkingen als een afleiding van de hoofdzaak.

    Motivatie is iets voor ieder persoonlijk in het debat. Daar gaan jij en ik niet over. Als we dat al goed zouden kunnen duiden, als rasechte amateurpsychologen.

    Uiteraard hoeven we iemand niet sympathiek te vinden om het politiek toch met hem of haar eens te zijn. Of omgekeerd. Vrijheid van meningsuiting krijgt pas betekenis als je je opponent de ruimte gunt. Dat is beter dan het gebruik van afleidingen. Het maakt de discussie er niet eenduidiger op.

    Het is precies wat ik eerder bedoelde met het mogen hebben van een eigen agenda. Die ontnemen we de imam, de politicus of de linkse schrijver ook niet. Maar bij Jami of Hera wordt er blijkbaar scherper gemeten. Er wordt zelfs door sommigen gesuggereerd dat Jami en Hera uit zijn op publiciteit en aandacht. Mijn wedervraag is, so what? Ze mogen dat.

    Ik had gehoopt dat je het molesteren van Jami en het stelselmatig opjagen van Hera onvoorwaardelijk zou veroordelen. Nauwelijks kan ik me voorstellen dat je dat zou willen relativeren. Zet er wat mij betreft andere soortgelijke cases naast. Die niet minder relevant zijn.

    Het gaat niet aan dat de eigen politieke richting bepaalt welke cases je accepteert en welke je onder het tapijt veegt. Dat lijkt sterk op selectiviteit en intellectuele armoede. Zo bouw je geen maatschappelijke consensus op.

    Ik begrijp niet precies waaruit je opmaakt dat ik me niet kan voorstellen hoe het is om fysiek bedreigd te worden. Of haatmail te ontvangen. Ik snap trouwens niet wat het ermee te maken heeft.

    Jami weet wel wat het is om in elkaar geslagen te worden. Prima dat sommigen hun wonden likken en zwijgend weer verdergaan. Anderen doen dat blijkbaar niet of kunnen dat niet. Dat moet iedereen zelf weten. De maatschappij is geen wedstrijd in aardigheid.

    Als weldenkende burgers moeten we een klimaat bereiken waarin het maatschappelijk debat gegarandeerd is voor allen. Zonder voorwaarden. Daarbij hoort de onvoorwaardelijke veroordeling van allen die buiten de wet om gaan om het debat te blokkeren en te frustreren. Daarbij hoort ook het onvoorwaardelijk uitspreken van onze steun voor iedereen die zijn nek uitsteekt en het debat wel ingaat.

    Of dat nou beredeneerd kan worden vanuit trots, carrierezucht, moed, waaghalzerij, goede bedoelingen of intellectuele uitdaging is ondergeschikt. Publiek zijn we omdat het ons raakt, ook als het niet rechtstreeks voor ons bedoeld is.
    Reactie is geredigeerd

  38. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeHet ‘stukje theater dat over de hoofden van het publiek heen wordt opgevoerd’ is zoals gezegd zeker geen hoofdzaak. Maar: heb jij je al eens afgevraagd hoe men weet dat het de hoofden van Mohammed en zijn schoonzoon zijn, als die immers nooit worden afgebeeld? Dat is de context die ons boven het hoofd gaat. Ze had ook het hoofd van Ahmadinejad daar kunnen monteren. (Als ik een colaflesje of het McD-logo tot ontploffing breng zal niemand daar wakker van liggen, wil ik echt een punt maken dan neem ik de Am. vlag – op het gevaar af dat de symboliek het statement overstijgt.) Het is ook niet voor niets dat de afvalligen zich en masse van Jami distantieerden (en de geportretteerden van Hera idem, als ik dat moet geloven althans): zij wilden een andere vorm van debat.

    Ik wil nogmaals onderstrepen dat ik niemand iets misgun, dat ik de getoonde agressie geheel en al afkeur – al is dit wel wat nou eenmaal gebeurt als men iemand beledigt – maar dat het mij gaat om alle heisa die ontstaat zodra iemand ‘boe’ roept. We hebben deze discussie al eerder gevoerd en ik val (m.n.) haar niet af. Maar als ‘Jami weet wat het is’ dan kan ik er óók over meepraten. Als mijn vrienden niet vinden dat ik hen te kort doe door niet elke keer verontwaardigd voor hen op de barricaden te springen, dan zal Hera het me vast ook wel vergeven.

    Niet iedereen heeft er behoefte aan zulks in de openbaarheid te brengen en waar men ook voor kiest, het is allemaal prima. Maar verwacht van mij geen overdreven compassie tegenover dit soort – in verhouding – alledaagse voorvallen. Kiest men deze vorm, dan oogst men agressie. Dat op zich verhindert het debat niet. Maar wie debat wil kan ook voor een andere vorm kiezen (niet zozeer omdat men niet tegen de hitte kan, maar omwille van het debat).

    Reactie is geredigeerd

  39. maria schreef:

    Avatar van mariaJoke, George, Ik bewonder jullie taaihaaid maar heb vanwege priveaangelegenheden hier geen puf voor vanavond. Sorry.

  40. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    "Maar: heb jij je al eens afgevraagd hoe men weet dat het de hoofden van Mohammed en zijn schoonzoon zijn, als die immers nooit worden afgebeeld?"

    Zeer zeker, want dat is de kern van de zaak. Aan fractievoorzitter Fred de Wit van de SGP te Gouda schreef ik op 11-12-07 een open brief naar aanleiding van de affaire-Hera. Daarin vroeg ik me af wat nou precies het aanstootgevende was van de desbetreffende foto van Hera. De islam kent immers een traditie waarin mensen niet worden afgebeeld.

    Ik stelde me dus dezelfde vraag. Namelijk waarop baseerden allerlei godsdienstig geinspireerden hun verontwaardiging.

    "IV Wat is aanstootgevend?
    Wat is het beledigende, zeg aanstootgevende feit van een foto van een voorstelling van personen die optreden in de heilige tekst -of de apocriefe literatuur- van een religie? Gemaakt door een kunstenaar die zelf geen aanhanger is van de betreffende religie en de religie als een interessante cultuurverschijning benadert. De Belgische kunstenaar Magritte maakte ooit de afbeelding van een pijp met de tekst ‘Ceci n’est pas une pipe’. Dit is geen pijp. Nee, het is geen pijp, maar een afbeelding van een pijp. Het is een driedimensioneel voorwerp in een tweedimensioneel vlak.

    Zo kan de foto van Jezus, Boeddha, Mohammed of Brahma ook nooit Jezus, Boeddha, Mohammed of Brahma zijn. Het is alleen een afbeelding ervan. Een afbeelding van een persoon die zelf nooit gefotografeerd is, maar als cultuuruiting -door een kunstenaar- vele jaren later is vormgegeven. Dus vele jaren voor mw. Hera. Zo is er een afbeelding ontstaan die losgezongen is van de werkelijkheid. En ingepast wordt in de interne logica van die religie. Het is gemaakt voor ons collectieve geheugen, onze verwachtingen, onze behoefte aan kunst, ons godsbeeld en onze behoefte aan religieus gevoel.

    De afbeelding wordt in een typisch eigen idioom tot een ikoon. Een ikoon die achteraf gesanctioneerd wordt en van de buitenkant naar de kern van de godbeleving schuift. De afbeelding is een produkt dat door mensen is gemaakt en door mensen wordt gewaardeerd. Of juist niet. Zie onze Beeldenstorm van 1517 of de verwoesting van de Afghaanse Boeddhabeelden in Bamiyan door de Taliban.

    De afbeelding van de in die religie heilige figuur is dus een weergave door mensen achteraf. Een benadering van hoe die persoon in werkelijkheid in de heilige tekst voorgesteld werd. Je zou kunnen stellen, hoe sterker een godsgeloof, hoe minder de aanhangers van de desbetreffende religie zich af laten leiden door uiterlijkheden. Met andere woorden, een sterk geloof zit binnenin en is onaantastbaar. Een sterk geloof kent de luxe om terughoudend te zijn en om te gaan met kritiek.

    V. Politisering van de religie?
    De vraag is of het niet eerder de aanhangers van de religie zijn die zich zo opwinden over de kunst van mw. Hera, maar mensen die hier een conflict van maken om hun politieke agenda te verwezenlijken. De echte godsdienstige is zelfverzekerd in zijn geloof en gaat voorbij aan de uiting van mw. Hera. Omdat hij weet dat het niet de kern raakt. De politicus blaast dit conflict op en gaat voorbij aan de kern van het geloof waarop hij zich zegt te beroepen. In Nederland kennen we een scheiding van kerk en staat. Ze lopen niet in elkaar over. Het doorbreken ervan doet schade aan zowel dat geloof als aan de maatschappij. Het lijkt geconcentreerd op de eigen politieke doelstelling. Zij die politiseren met een beroep op religie bewijzen hun religie geen dienst vanuit het perspectief van reflectie, godbeleving en goede werken."

    Ik krijg het idee dat jij ook iemand bent die dit niet ongaarne politiseert. Mijn keuze is het tegendeel. Maar het is je goed recht om het zo te doen. Jammer vind ik dat je daarbij blijft inzoomen op motivatie en vermeende niet-acceptatie en het niet kan laten om Jami en Hera wat schopjes na te geven. Enfin, het zegt waarschijnlijk meer over jouw opstelling dan over de zaak. Hopelijk zijn je vrienden er heel blij mee.

    Enthousiast hoef je van mij over anderen die in de openbaarheid treden niet te worden. Daar gaat het niet om. Het doet alleen zo zuinig van je aan om de ruimhartigheid niet op te kunnen brengen. Dat vraagt denk ik een volwassen debat. Ach, we moeten het ermee doen en waarschijnlijk ben je exemplarisch voor velen. Daarom neem ik je opinie zo serieus. Je opstelling tekent de voorwaarden van het maatschappelijk debat in Nederland. Zuinigjes en met mate.
    Reactie is geredigeerd

  41. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeWat ik bedoelde met de keuze voor juist die afbeeldingen, is dat de Iraanse geloofsvariant als een rode lap werkt op de salafisten. (Stel, je woont in een land met hooguit een boeddhistisch getinte cultuur en groepen katholieken en protestanten treffen elkaar daar in de publieke ruimte. De ene wijdt een object aan het aantal engelen dat op de punt van een naald past en de andere begint daarop schunnige gebaren te produceren. Je kan het een uiterst modern vinden en het ander een interessante expressievorm, maar als toeschouwer ben je in feite een toevallige bijkomstigheid.)

    Als Jami "Mohammed is een pedofiel" roept en het antwoord van Njeid luidt "Incestueuze wezel!" dan kan ik daar m’n handen niet voor op elkaar krijgen, sorry. Maar politiseren – ik?! Niet bepaald. Laten zij liever ophouden hun religieuze akkefietjes in ‘onze’ arena te politiseren.

    Je laatste opmerkingen vind ik nogal flauw, volgens mij begrijp je best wat ik bedoelde (nl. dat ik en anderen wel erger meegemaakt hebben zonder zo nadrukkelijk te piepen). Ik onthou niemand mijn solidariteit en wil ze zéker geen strobreed in de weg leggen – maar deze mensen is geen haar gekrenkt. In welke zin zou ik dan niet ruimhartig zijn? Ik mag toch (hopelijk) wèl uiten wat ik er van vind! (Dit is nou precies hoe wrijving tussen art. 1 vs. 7 ontstaat: wanneer men kritiek op een bevolkingsgroep die onder art. 1 genoemd wordt, taboe verklaart.)

  42. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Natuurlijk mag je vinden wat je ervan vindt. Vermoedelijk hadden we het de hele tijd over twee verschillende aspecten. We gingen langs elkaar heen hoewel dat anders bleek. Jij zoomde in op een specifiek geval, ik op de algemene voorwaarden voor het maatschappelijk debat.

    Opnieuw zeg je dat deze mensen geen haar gekrenkt is. Dat vind ik onbegrijpelijk. Moet iets voor jou proefondervindelijk vastgesteld worden via blauwe plekken, dreigbrieven en veiligheidsanalyses voordat je iets echt kunt aannemen?

    Ik ben het met je eens dat de religieuze of a-religieuze akkefietjes beter niet in Nederland gepolitiseerd zouden moeten worden. Vraag is inderdaad dat als het publieke domein er door onder druk gezet wordt wat het antwoord moet zijn. Dat zal per geval bekeken en gecorrigeerd moeten worden. Vanuit onpartijdigheid.

    Wat mensen over al hun honderden religies tegen elkaar roepen is mij verder om het even. Ook wel vermakelijk. Al maken ze ruzie over wie een cherubijn, serafijn of aartsengel is. Of een martelaar, een hobbit of een dreuzel. Een interne zaak voor al die religies als ze het publieke domein er niet nodeloos mee belasten.

    Het lijkt me trouwens verstandig om niet teveel mee te gaan in de quasi-serieusheid van al die religies. Het geeft religies een patina van wijsheid, terwijl ze naar mijn idee niet meer dan onwijsheid verdienen. In hun onwijsheid moeten ze binnen grenzen maar doen wat ze willen.

    Overheden dienen zich terughoudend en zeker niet sturend op te stellen. Gemis is dat de huidige overheden dat absoluut niet naleven. Ze hebben hun voorkeuren voor religies wat uitpakt in extra faciliteiten of bescherming. Die ongelijkheid schept verplichtingen van overheden die de scheiding van kerk en staat laat vervagen. Hoogst ongewenst. Het zou door een onafhankelijke commissie eens goed geinventariseerd moeten worden. Daarvoor is de tijd nu nog niet rijp.

    Zolang de godsdienstig geinspireerden zich binnen de wet ophouden en de individualiteit van anderen respecteren dan verdienen ze alle neutrale ruimte. Ook voor hun voordeur.

  43. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeJemig, we zijn het eens geloof ik. Wat de blauwe plekken betreft: moeten we dan op Wilders’ en Ellians blauwe ogen afgaan? Hier is de veiligheidsdienst puur onder de druk gezwicht. Nog een geintje als afsluiter: http://www.jankuitenbrouwer.nl/2007/09/13/in-de-leer/. (Als je het niet zo hebt op Joost Zwagerman, moet je zeker ook z’n andere Jami-stukje lezen. Idem mbt Fleur Jurgens vs. Sooreh Hera.)

    En voor Maria nog één keer: KAFKA!

  44. maria schreef:

    Avatar van mariaWat Joke? ik ken de KAFKA-groep, heb er zelf over geblogged.

    Mijn hoofd rookt van de spreadsheets, bah.

  45. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeMag ook. Maar ik dacht dat jullie (jij en Prometheus) een paar dagen geleden met Kafka wilden (nou ja, wilden…) eindigen.

  46. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Gelukkig, we zijn het bijna eens. Alleen nog niet helemaal. Maatschappelijk is het blijkbaar nodig om sommige opiniemakers te beschermen tegen het grauw. Analyses van veiligheidsdiensten kwantificeren dat, aangevuld met wat politieke vertekenening en lobbywerk. Je kunt je mooie blauwe ogen sluiten voor die werkelijkheid. Dan ben ik toch bevreesd dat je iets mist.

    Zoals Joost Zwagerman die laatst in Amsterdam van zijn fiets werd geslagen. Geloof je het pas als-ie het niet overleefd had? Geloof je een dreiging pas als je een fileermes in iemand zijn open buik ziet met een open brief eraan? Wat je noemt aanschouwelijk onderwijs.

    Ik blijf me verbazen over je terughoudendheid om deze feiten te accepteren. Over je observatie dat veiligheidsdiensten onder druk worden gezet om iemand te gaan beschermen die niet beschermd hoeft te worden. Werkelijk? Is de sleutel wellicht dat MvJ Ernst Hirsch Ballin, voormalig NCTb Tjibbe Joustra en zijn adjunct Lidewijde Ongering zelf de veiligheidsdiensten gepolitiseerd hadden?

    Nogmaals, je hoeft de opinies van beveiligden niet te delen om toch van mening te zijn dat politici, bestuurders en opiniemakers beveiligd moeten worden. Van mij mogen Cohen, Aboutaleb of Marcouch, Wilders of Verdonk morgen opstappen, graag zelfs, maar ik vind het zeer terecht dat ze beveiligd werden. Zo werkt ons systeem.
    Reactie is geredigeerd

  47. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée"Geloof je een dreiging pas als je een fileermes in iemand zijn open buik ziet met een open brief eraan?" En dat zeg jij, die een hekel hebt aan politiseren? Dit is zelfs van een zwaarder kaliber dan de dooddoener "hoeveel cineasten moeten er nog vermoord worden voordat…" Ik heb al eens eerder tegen je gezegd dat als Theo niet vermoord was, we hier heel anders op gereageerd zouden hebben. Vervolgens zou ik ‘feiten niet accepteren’, terwijl ik juist feiten verlang, zoals ook de AIVD dat gewoonlijk doet. Je opvatting over hun zgn. politisering deel ik niet.

    Eén van mijn vrienden kon dankzij dit soort argumentaties niet eens meer kritiek op Verdonk leveren zonder preventief te worden opgepakt. Dat was immers logisch gezien het feit dat politici bedreigd worden, waarop zij antwoordde dat zij óók bedreigd werd en er voor haar geen beveiliging in het verschiet lag. Maar toen had ze dat ineens "aan zichzelf te danken" (ze had vnl. last vanwege de verbranding van een kaasvlaggetje en een zeker gedicht over Verdonk). Zo is dus de redenering: het blijkt een soort statussymbool te zijn, compleet met de bijbehorende twee (of meer) maten. Al met al zeer dienstbaar aan de vervolmaking van de controlestaat.

  48. Ramirezi schreef:

    Avatar van RamireziBoeiende link, vooral dat mensen dingen kwetsend vinden die ik totaal niet als zodanig ervaar…

  49. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Joke
    Komen we in een veiling terecht van het grootste onrecht dat ons en de onzen raakt? Triest de reactie van de overheid op dat commentaar van je vriend op Verdonk. Dat lijkt een reactie van een overheid die doorslaat naar de verkeerde kant. Bedreigende staatsterreur. Vandaar dat ik niet voor niks de veiligheidsdiensten -en de aansturing ervan- gepolitiseerd noemde.

    Hiermee is echter niet gezegd dat alle Jami’s en Hera’s onbedreigd zijn. Conclusie kan eerder zijn dat de overheid het probleem aan beide kanten verkeerd oppakt. Onderschatting door overschatting.

    Zowel Hera als de criticus van Verdonk -als ze binnen de wet blijven- verdienen alle ruimte. Alleen zo kan het maatschappelijk debat breed en diep gevoerd worden. Daar passen geen verboden bij.

    Het is een reductie om het ene te veroordelen omdat het andere in de praktijk gefrustreerd wordt. We moeten vechten voor optimale burgerrechten voor allen. Mijn kritiek op je opstelling spitste in bovenstaande reacties zich steeds daar weer op toe. Een vermoeden van selectiviteit bleef hangen en kreeg ik niet duidelijk. Tot hier zelfs.

    In principe vermoed ik echter dat we beiden voor de vrijheid van meningsuiting in de volle breedte gaan. Zo meen ik ook jou te kennen.
    Reactie is geredigeerd

  50. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke Mizée"Vandaar dat ik niet voor niks de veiligheidsdiensten -en de aansturing ervan- gepolitiseerd noemde."
    De arrestatie in Leiden werd uitgevoerd door de politie, aangestuurd door de burgemeester. Het eigenlijke probleem ligt daarin dat de politiek zich juist sterk laat leiden door de waan van de dag, de vermeende stem des volks en (niet in de laatste plaats) door de angst dat er iets vreselijks gebeuren zal waar zij eindverantwoordelijk voor zijn. Waarschijnlijk hoeft de AIVD dergelijke ‘adviezen’ niet op te volgen, maar laten zij zich door dezelfde angst de wet voorschrijven.

    "Conclusie kan eerder zijn dat de overheid het probleem aan beide kanten verkeerd oppakt. Onderschatting door overschatting." Dat kan ik volledig onderschrijven.

    "Het is een reductie om het ene te veroordelen omdat het andere in de praktijk gefrustreerd wordt." Ik veroordeel niets, ik wil enkel dat feiten in plaats van angst als raadgever fungeren.

    "In principe vermoed ik echter dat we beiden voor de vrijheid van meningsuiting in de volle breedte gaan." Klopt. Ik verzet me trouwens ook tegen het preventief verbieden van extreemrechtse uitingen. Aantasting van de meningsuiting tast automatisch ook het gelijkheidsbeginsel aan, het opent de poort naar een selectieve inperking die we niet moeten willen.

    @ Maria: van Krimpen heeft hoe dan ook een rol gespeeld in de publiciteit rond de foto’s. (Hoe was het eveneens omstreden filmpje, trouwens?)
    Een publiek debat rond dit soort controversiële kwesties is een zeer goed idee – zoals jij dat destijds ook gevraagd en niet gekregen hebt rond het toneelstuk van Christoph Hein – want het roept sowieso vragen op. (Dat te weigeren is op zich ook een veelzeggend antwoord.)

  51. maria schreef:

    Avatar van mariaherhaling bijdrage maria (ip: 85.146.141.97) / 26-10-2008 17:33
    Joke, met Kafka kan men niet eindigen…
    en Joke, George; hoe zit het met de vrijheid van meningsuiting van Wim van Krimpen???

    Hij heeft de ruimte, ook de officiele ruimte, om dingen te weigeren.
    Ik vind wel dat het Gemeentemuseum dan een debat had moeten organiseren en Hera uitnodigen.
    Het is een gemiste kans voor hen.

    Ik kom trouwens binnenkort nog een terug met een beeldenstorm blog.
    Dank voor jullie intens denk- en argumenteerwerk."

  52. maria schreef:

    Avatar van mariaJoke, precies. wie censureert zonder debat zit altijd fout.

    Filmpje heb ik niet gezien….ik weet niet eens zeker of het in gouda wel werd vertoond.

  53. George Knight schreef:

    Avatar van George Knight@Maria, Joke
    Van een museumdirecteur verwacht je wat consistentie in beleid. Wat valt op aan de volgende reeks? Eerst een kunstenaar binnenhalen in een groepstentoonstelling, dan achter de ware betekenis van haar werk komen, vervolgens in de publiciteit zeggen dat je je als directeur niet laat misbruiken omdat de kunst van Hera aandacht trekt en je de intentie niet vertrouwt en dan beweren dat de gewraakte foto’s mogelijk later toch aangekocht zouden kunnen worden door het museum. De volgorde zegt niets over de kwaliteiten van een Iraans-Nederlandse fotografe, maar alles over de kwaliteiten van een Haags-Nederlandse museumdirecteur. Dit gaat minder over het selecteren van kunst, dan over het selecteren van politiek correcte meningen. Dit gaat over vertrouwen en impulsief optreden. Over angst.
    Reactie is geredigeerd

  54. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeHoi, ik ben weer boven water.

    Nee, van Krimpen heeft de rol van de anti-held – it’s a dirty job, but… Maar daarom is Maria’s voorstel juist zo goed. (Maar toen ze me destijds vertelde dat ze het antisemitische stuk van Christoph Hein graag nog eens wil laten opvoeren met debat had ik eerst wel moeite met het idee.)

    Hèt nieuws van de afgelopen dag was natuurlijk dat het kabinet artikel 147 (godslastering) gaat schrappen ten gunste van 137 (‘haatzaaien’), al gaat dat vast niet over 1 nacht ijs. Maar het kwam wel als een heldere hemel bij aanhoudend donkere luchten (of zoiets).

    Waar je trouwens bijna niets of niemand over hoort: de Denen hebben asiel verleend aan de cartoon-aanslagpleger omdat die in eigen land gemarteld werd. Dàt is nog eens een sterk staaltje van prioriteiten weten te stellen.

  55. maria schreef:

    Avatar van maria"Waar je trouwens bijna niets of niemand over hoort: de Denen hebben asiel verleend aan de cartoon-aanslagpleger omdat die in eigen land gemarteld werd"

    kijk eens dat vind ik relevante interessante info!!

  56. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeWist je dat niet? Zie http://www.leidschdagblad.nl/nieuws/buitenland/article3979515.ece. Het zal toch wel in meer kranten gestaan hebben, het is een ANP-bericht.

  57. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeAlleen op de site van http://www.elsevier.nl/web/10208354/Nieuws/Buitenland/Asiel-voor-Tunesir-die-cartoonist-wilde-vermoorden.htm vond ik net ietsje meer informatie. Hij werd niet gemarteld, hij zal mogelijk worden gemarteld (als ze hem hadden uitgezet). Hij is (blijkbaar) nog steeds verdachte, maar wordt niet vastgehouden. (Ik neem aan dat er een proces tegen hem komt, maar dat vermeldt het art. niet.)

  58. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeIk kreeg mail van een beeldenstormer in reactie op wat ik op 20-10 schreef over het monument voor de Joodse kinderen. Ik hou het liever openbaar. Just for the record, want de redeneertrant is niet om over naar huis te schrijven:

    Dear "Tank Girl,"
    The Jewish community in Leiden was decimated by police officers who were paid a bounty for finding hidden Jews, not just the children in the Joodse Weeshuis. I guess you find that acceptable because that did not figure into your argument on your ‘blog’.(Go check the City Archives if you want to confront the truth of what good and bad people have done) It is easy for you to deconstruct the right of the Jewish community to reclaim their cultural heritage because you cannot find out who Angela Pijpers is? As you know, she represents the Jewish community who has come together to reclaim the Joodse Weehsuis. Does the fact that Jews are doing this bother you? Because the Jewish population has grown and wants to reclaim their synagogues and buildings? Because the Jews didn’t listen to the ‘good’ officers? I guess in your mind that excuses the ‘bad’ ones? Had those bad officers not been complicit in murdering the children, perhaps the Jewish community would also not have been destroyed to the point where they would have chosen to stay in the Netherlands rather than immigrate to a land where they would be safe from another betrayal. For your information, if it wasn’t for the courageous support then and more so now of Dutch citizens, Angela Pijpers and the Jewish community would not be where they are today.
    Kind regards,
    Mark Bollt

  59. maria schreef:

    Avatar van mariaJoke zeer bedankt, ik ken de feiten en de ruzie hieromtrent niet, maar ik zal me hierover gaan informeren!!

    kan jij niet een een uitvoerige blog hierover maken??
    Reactie is geredigeerd

  60. Joke Mizée schreef:

    Avatar van Joke MizéeEh even voor de duidelijkheid: ik heb dit rabiate type niet zelf opgezocht. Hij schrijft mij aan 18 dagen na dato, niet onder mijn echte naam (die hij immers wel kent), zonder enige introductie, met argumenten als eeuwiggeldende joodse rechten (die hierboven al waren weggewoven) en enkele vuige insinuaties. Het valt geheel buiten wat ik onder communicatie versta. Daarom ga ik er verder niet op in, het geheel spreekt voor zich.

    Kortom: eigl. heb ik je blog vervuild door ongewenste reclame c.q. giftig afval te storten en dien ik me daarvoor te verontschuldigen.

    Maar welk aspect hieraan interesseert jou??
    Reactie is geredigeerd

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief