Wetenschap Kunst Politiek

Engel/ Lucebert

25 comments

Engelen, als half-menselijke wezens, maar dan zonder aardse eigenschappen, zijn mij buitengewoon onsympathiek.
Ik heb geen behoefte aan een boodschapper uit hogere sferen. Het geloof in beschermengels (door mijn moeder met bijzonder grote ijver verkondigd) vind ik aanstotelijk: wie ziek wordt of een ongeval krijgt had dus minder bescherming van de heer???

De grote tentoonstelling in het Utrechtse Catharijneconvent “Allemaal engelen” (zie ook Kees Smit) roept bij dan ook zeer gemengde gevoelens op, en dan zeker de inleidende mededeling, dat “engelen bezig zijn om een plaats te verwerven in onze postmoderne maatschappij”.

Wél vind ik het zeer interessant om de cultuurgeschiedenis van de engelen de volgen.
In Utrecht komt niet alleen de christelijke, maar ook de islamitische traditie aan bod. Ook werd in Utrecht mijn persoonlijke vraag beantwoord hoe het kan, dat mij thuis, in een Luthers domineesgezin, aan één stuk door over engelen gepraat werd, terwijl engelen toch heel erg op heiligen lijken – tenslotte ook een mengeling van god en mensen, maar helemaal taboe voor protestanten.

Het antwoord is dat ten eerste de engelen overal in de bijbel voorkomen, ook in het Nieuwe Testament (Paulus!), en ten tweede, dat Maarten Luther persoonlijk had verkondigd dat elk kind een beschermengel had. En inderdaad, bij mij thuis was het altijd de beschermengel die ter sprake kwam. Bij elk ongeluk dat ik had: van de boom gevallen of van de afvalcontainer gevallen met operatie respectieve hersenschudding als gevolg, werd uitgebreid op ingegaan wat er wel allemaal ZONDER mijn beschermengel was gebeurt.

Nou, vorig jaar toen ik op mijn fiets van een 80-jarige tante werd aangereden en mijn pols dubbel brak heeft mijn beschermengel ook goed opgelet, anders was ik nu dood.

Mijn sympathie geldt de gevallen engelen en de imperfecte engelen. Deze komen in Utrecht ook, zij het zijdelings, aan bod.

Hier een citaat en twee prachtige engelen van Lucebert:

“alleen waadt een engel
door een vijver vol vuilnis
en kust het kristallen hart”


Lucebert, Oude engel (1986)


Lucebert, Nachtengel (1990)

Hier meer schilderijen van Lucebert
Van Marc Chagall zijn er meerdere schilderijen/illustraties te zien, maar Paul Klee, op het gebied van engelen en moderne kunst zo ongeveer de belangrijkste naam, is geheel afwezig (over de engelen van Klee zal ik nog schrijven).

Een heel erg mooie engel, die als bloemenengel zowel het aardse alsook het hemelse in perfect in zich combineert, zit op straat voor het convent: “Zittende engel” (2002/3) van Huub Kortekaas.

Huub Kortekaas, “Zittende engel” (2002/3)

Tags: , , , , ,

25 Responses to “Engel/ Lucebert”

  1. de Stripman schreef:

    Avatar van de StripmanLeuk ! Het begin van je verhaal werkt erg op mijn lachspieren, maar je meent het serieus neem ik aan. Ik vraag me nu ineens af in hoeverre het Christendom de engelen niet geleend heeft van oudere culturen ? In het oude Egypte en Griekenland kwamen volgens mij ook gevleugelde mensfiguren voor…

  2. kees smit schreef:

    Avatar van kees smitDie engelbewaarder-onzin hoeft voor mij ook niet, en de bijbelse engelen zijn ook complete verzinsels, net als hun onmisbare tegenhangers, de duivels. In den beginne schiep God hemel en aarde, maar engelen duiken pas later op (cherubs met vlammend zwaard om het paradijs, en duivels nog veel later).
    O, wat zie je toch in die afgrijselijke Lucebert-schilderijen?

  3. maria schreef:

    Avatar van maria@Stripman, dat je kan lachen verheugt me, maar ik meen het natuurlijk serieus.

    Ik ben van nature een tragikomische gestalte, mensen lachen om mij juist als ik serieus ben.

    Ja, je hebt helemaal gelijk, de engelenfiguur is afkomstig uit de antieke traditie.
    Maar volgens mij niet de beschermengel, dat lijkt me toch vooral een zeer burgerlijke constructie.

    Kees, ik houd enorm van Lucebert, als dichter en als schilder.
    Mijn favoriete Duitse dichter Brecht heeft Lucebert ooit een beurs bezorgd in Oost-Berlijn, waar L. overigens hartstikke ongelukkig was.

    Reactie is geredigeerd

  4. Wim Duzijn schreef:

    Avatar van Wim DuzijnHet beeld van de gevleugelde mens (de engel) is afkomstig uit de Babylonisch-astrologische cultuur, een cultuur die in een vervalste vorm door joden, christenen en moslims is doorgegeven aan ons, zonder dat we de moed kunnen opbrengen terug te keren naar wat sommige mensen zo mooi ‘onze roots’ noemen.

    Dat mythologische beeld, dat verwijst naar het dierenriemteken SCHORPIOEN, laat de positieve kant zien van een teken dat zowel diepe duisternis (Lucifer, de Slang, de gevallen engel, de hoeder van de hel) vertegenwoordigt, als de overwinning van de blinde, egoistische hartstocht en een vlucht omhoog naar het licht in een proces van wedergeboorte (de Adelaar, de gevleugelde Leeuw, etc…) dat in dienst staat van ‘de goede dood’ (Jupiter-Saturnus).

    Zie ook mijn webpagina http://www.xs4all.nl/~wimduz/mideast/chaos1.htm

    Reactie is geredigeerd

  5. Klaverblad schreef:

    Avatar van KlaverbladPrecies, als cultureel-historisch verschijnsel wel boeiend. Dat er tot de ointmythologisering van de 60’s massaal in geloofd is, geeft te denken.

    Mijn buurvrouw runt een Angelshop in Utrecht en doet goede zaken. In de markt is kennelijk behoefte.

    Ik ga kijken, me amuseren en verbazen.

  6. laila schreef:

    Avatar van lailaNiet gehinderd door christelijke indoctrinatie sta ik geheel open voor Engelverhalen, waar ik mijn eigen kritische gedachtes over laat gaan. Dat weer wel:-)

    Maar die met een b-tje ervoor boeien ook
    Mooie foto’s!
    Reactie is geredigeerd

  7. maria schreef:

    Avatar van maria@Wim, in "de gevleugelde mens" kan ik me wel vinden, een mens die de lucht, de ideeenwereld zoekt(..naast andere dingen!) .
    Maar de christelijke engel is totaal top-down gericht, bah.

    Van jouw orde-en- chaos pagina krijg ik helaas een epileptisch aanval.
    @Klaverblad, de engel-commercie vind ik nog erger dan de christelijke onzin omtrent engels.

    @Laila, alles mag (van mij) zolang het ook met kritische gedachten gemengd wordt.

    Reactie is geredigeerd

  8. jan bouma schreef:

    Avatar van jan boumaComplimenten… mijn gevallen en daardoor gestegen Engeltje! Fantastische verbindingen r werden weer gelegd door je associatieve geest!
    Ach..! Zo roep ik maar uit! Begreep men nu eindelijk maar iets van "mijn Engelen!" Groet! JB

  9. de Stripman schreef:

    Avatar van de Stripman@ Maria: De beste humor is tragische humor ! Ik had eerder even geen fut om zelf te gaan zoeken, maar uit de andere reacties begrijp ik dat de engel inderdaad gekopieerd is van oudere voorbeelden. Het verbaast me telkens weer hoe weinig oorspronkelijks er in het Christelijk geloof zit. Maar misschien verklaart dat wel het succes ervan…;o)
    Reactie is geredigeerd

  10. Ingrid van den Bergh schreef:

    Avatar van Ingrid van den Bergh
    Geweldige binnenkomer, je eerste alinea. Hij pakt me meteen bij de strot.
    Je hebt hier de insteek voor dit blog heel goed duidelijk gemaakt.

    En nu eens geen zoetsappige barokengeltjes maar engelen "van vlees en bloed".

    Prachtig blog met inhoud.

    N.B..: Ooit kreeg ik van iemand zo’n klein engeltje om op te spelden. Dat vond ik wel een lief gebaar, zo van "ik denk aan je".
    Maar ik heb het niet opgespeld. Toen ik het uitpakte brak een vleugel af. Het wezen had zeker geen goede bewaarengel.

    Reactie is geredigeerd

  11. Mo schreef:

    Avatar van MoIk heb het altijd wel een geruststellende gedachte gevonden, zo’n bewaarengeltje. Maar och. Volgens mij ontkom ik aan ongelukken door goed op te letten…

  12. maria schreef:

    Avatar van maria@Ingrid, jouw anekdote: klasse!!!

    Mijn eerste zinnen zijn volgens mij zo komisch – reconstrueer ik pas nu- omdat ik daarin ervan uitga dat engelen bestaan.

    Eerlijk gezegd vind ik de kwestie of engelen wel of niet bestaan behoorlijk oninteressant vergeleken bij de vraag of wij er iets aan hebben….

    @Mo, ja precies.
    Reactie is geredigeerd

  13. Blew schreef:

    Avatar van BlewDeath makes angels of us all
    and gives us wings
    where we had shoulders
    smooth as raven’s claw’s

    (Jim Morrison)

    Ik HAAT Jim Morrison sinds ik weet dat hij een broek liet maken van de huid van een ongeboren pony. En dat bandje van hem (The Doors) stelt ook niks voor. Kwasi poezie op bluesthema’s.

    Maar Jimbo was de eerste aan wie ik moest denken toen ik jouw engelenverhaal las.

    Prachtig!

  14. maria schreef:

    Avatar van maria@Ah, Blew, hier hebben we een geheel nieuwe gedachte, die volgens mij ook helemaal niet in de tentoonstelling voorkomt: de doden worden engelen.

    Dit is voor mij een totaal ander soort koek, in die zin, dat ik het voortleven van de doden wel zeer serieus neem, een van mij mag men dan ook van de zielen als engelen praten, bij wijze van beeldspraak.
    Het voortleven van de doden is voor mij zeer belangrijk, en heeft ook niets met irrationaliteit of bijgeloof te maken. De doden leven voort, in hun producten (boeken, gebouwen..), in de herinnering, in hun genen die zij hebben doorgegeven en ook in de gevolgen van hun handlingen.

    De doden hebben de levenden nodig om de herinnering en hun impact te onderhouden.

    Met mijn blog heb ik bijvoorbeeld een bijdrage geleverd aan de herinnering aan de (gevallen) engel Lucebert….

    Verder, afschuwelijk wat je van die Jim M vertelt….

  15. anoniem schreef:

    Avatar van anoniemMoest ook meteen denken aan Marc Chagall bij engelen in de kunst. Geboren in een katholiek nest kan ik me weinig herinneren van engelen, maar nou was het bij mij thuis niet zo engelachtig (eufemisme). Ik vind jouw insteek en voorkeur voor de gevallen engelen een mooie en die spreekt me ook meer aan.

    Hartelijke groet, Coby

  16. JdK schreef:

    Avatar van JdKeven een mosterd na de maaltijdreactie: engelen in het christendom zijn goden uit vroegere geloven, overgenomen om de nieuwgedoopten te laten wennen. tolerantie dus, want over geloof moet je niet te moeilijk doen.
    maar toen het romeinse rijk viel en het roomse werd gesticht is die hele santekraam opgepoetst. een winkel met veel leuke spulletjes verkoopt beter dan een zonder.
    bijvoorbeeld: de maria-verering – ook enigszins aanwezig op dit blog – stamt uit voorchristelijke feministische geloofsvormen.
    zou je toch eens iets mee kunnen doen.
    lutheranen zijn katholieken die alleen de paus hebben afgeschaft, de rest van de boekhouding hebben ze overgenomen.

  17. maria schreef:

    Avatar van maria@JdK dank voor zeer welkom mosterd na de maaltijd ( jij weet tenminste waar Abraham de mosterd haalt..)

    “de maria-verering – ook enigszins aanwezig op dit blog – stamt uit voorchristelijke feministische geloofsvormen.
    Dat is waar (en Reve gaat hierover) maar dit heeft met mijn persoon niets te maken.
    Ik ben een Lutherse Maria, dus de zus van Martha, zoals ik hier op mijn blog al eerder heb uitgelegd:
    http://www.volkskrantblog.nl/bericht/94573

    “zou je toch eens iets mee kunnen doen.”
    Heb ik al het een en ander over gezegd, bijvoorbeeld hier: http://www.volkskrantblog.nl/bericht/95521
    : “[…]
    De vrouwelijke symboolfiguur van de genade is “de maagd” Maria. Omdat Reve de genade consequent anti-idealistisch en seksueel opvat ontkomt hij aan de polariserende opdeling in zonde en ideaal die bij de Maria-cultus van de kerk hoort:
    “Want ik wilde staande voor het fraai verlichte beeld de Glorievolle en Gezegende Maagd Maria, Moeder van God, met de foto in de ene en mijn liefdeswapen in de andere hand, biddend tot Haar en kijkend naar de foto, langdurig mijzelve in liefde beroeren, gewoon thuis dus en niet aan de openbare weg, omdat het en verborgenheid was, anders gezegd: een mysterie.”
    Het Boek Van Violet En Dood, p. 126 f.

    “lutheranen zijn katholieken die alleen de paus hebben afgeschaft, de rest van de boekhouding hebben ze overgenomen.”
    Dat is in principe waar, en voor mij een reden redelijk trots te zijn op mijn Lutherse achtergrond.
    Volgens mij is het veelbesproken verschil tussen Nederlanders en Duitsers juist geworteld in het feit dat Nederlanders geen Lutheranen zijn. Nederland en Flanderen had een beeldenstorm, iets dat Luther in Duitsland wist te verhinderen.
    De beeldenstorm vind ik verschrikkelijk.

    Ik ben zeer kritisch over de Lutherse traditie (veel Lutherse dominees, ook mijn grootvader, waren pro-Hitler) maar er zijn dingen in het Lutherdom die een deel zijn van mij. De kerkmuziek is superbelangrijk voor Lutheranen ( Luthers succes was ondenkbaar geweest zonder zijn muziek, en overigens ook ondenkbaar zonder de beeldende kunst: zijn geschriften werden door het volk gelezen vanwege de houtsnedes van Cranach) . Kerkmuziek en Bach, Bach, Bach, dat is alles voor mij, en ik luister er dagelijks vele uren naar en speel op mijn fluit (de fluit, een engeleninstrument bij the way…)
    Reactie is geredigeerd

  18. Solvejg schreef:

    Avatar van SolvejgHebben we het weer! Zit ik al een hele tijd te denken aan een leuk engelenblogje, is er ineens een hele tentoonstelling aan gewijd. Dat wordt een ritje Utrecht binnenkort! En wat beschermengelen betreft: mijn zoon is al zo vaak bijna verkeerd gevallen, dat ik er toch in ben gaan geloven 🙂
    Het spamgetal is ‘elf’, dat geloof je toch ook niet 🙂

  19. maria schreef:

    Avatar van mariaSolveig, over Engelen zijn we nog lang niet uitgepraat, en de tentoonstelling in Utrecht is weliswaar omvangrijk ( 1,50 euro extra naast Museumkaart) maar kan maar een heel klein deeltje van het culturele verhaal weergeven.

    Dus zij hebben onze aanvulling en receptie nodig!

  20. JdK schreef:

    Avatar van JdKReve was een ouwehoer. De mariaverering stoelt op de vroegere Venus/Aphrodite. Overigens hebben de christenen alle oudtestamentische engelen te danken aan de joden, die op hun manier wat goden – zoals Baäl = Belzebub = de duivel – van vijandige buren "onderwierpen".
    Je haakt nog steeds teveel vast aan gangbare misverstanden en vervormde interpretaties die door onderzoekers op dit gebied zijn achterhaald. Begin ’s met De Antichrist, van Nietzsche. Die gebruikte alleen nog maar zijn eigen verstand.

  21. maria schreef:

    Avatar van mariaZal de Antichrist herlezen, en ben een grote Nietzsche-fan.

    " Overigens hebben de christenen alle oudtestamentische engelen te danken aan de joden, die op hun manier wat goden – zoals Baäl = Belzebub = de duivel – van vijandige buren "onderwierpen"."

    Zeker, ik weerspreek je niet…

  22. jan bouma schreef:

    Avatar van jan boumaEn toen…, omdat men het niet eens werd in het discours.. riep vertwijfeld Socrates uit: "Laten wij behouden met ons allen het goede en verwerpen het kwade..!" En terstond kwam er toen een beweging op gang die "de Goeden" van "de Kwaden" trachtte te scheiden maar niemand had vooraf de toetsstenen daarvoor ontvangen om dat oordeel te vellen…

    Dus werd het een zooitje van allerlei gespuis dat het woord wenste te voeren! Ja! In hun belang! Maar niet in dat van de gemeenschap, noch in dat van de Kunst. Daar hadden immers de schreeuwlelijken geen boodschap aan! Men dient altijd immers en vooraleerst het eigenbelang ook wat de Kunsten betreffen…!

    Daarna trad eindelijk de rust in over de volken toen men dit principe begreep. De Kunst werd nu niet langer meer misbruikt voor de eigen doeleinden want die hadden immers niets met de Kunst te maken.

    Jazeker! De KUNST werd hier met een grote "K" geschreven.

  23. maria schreef:

    Avatar van mariaAch jan op het blog zijn we allemaal bij de kunst-Blokker zoals JdK dat ooit zei.

  24. Solvejg schreef:

    Avatar van SolvejgEigenlijk heb je wel gelijk. Wanneer weet ik niet, maar er komt een engelenbijdrage (al heb ik wel al een keer over een engelenbewaarder geschreven, even zoeken: nee, een http://www.volkskrantblog.nl/bericht.php?id=75885, da’s toch weer iets anders…

  25. maria schreef:

    Avatar van mariaengelenbewaarder en beschermengel is toch hetzelfde???
    Kijk Solveig, je hebt een jong kind, en het is niet te harden als men over nadenkt wat alles kan gebeuren.

    Ik hoop voor jou uit mijn hele hart dat beschermengelen wel degelijk bestaan.

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief