Wetenschap Kunst Politiek

Maria Trepp

Verleiding om te lezen: Nabokov Lolita

11 comments
lolita1 Verleiding om te lezen: Nabokov Lolita

Nabokov Lolita foto: Maria Trepp

lolita2 Verleiding om te lezen: Nabokov Lolita

Nabokov Lolita foto: Maria Trepp

P.F. Thomése noemt vandaag in Cicero vijf boeken die een onuitwisbare indruk op hem hebben gemaakt. Op nummer 2 staat bij hem Vladimir Nabokov met Lolita.
Ik heb net Lolita gelezen, voor het eerst, en ben er diep van onder de indruk. Natuurlijk, van een wereldberoemd boek verwacht je niets anders dan hoge kwaliteit …maar toch.

Lolita hoort “men” te hebben gelezen, maar ik had het boek nog niet gelezen, en dat was waarschijnlijk ook nu nog zo, als ik niet een maand geleden op Station Den Haag Hollands Spoor een zeer mooi meisje had gezien dat liggend lezend op de trein wachtte. Ik vroeg of ik een foto van haar mocht maken, en het mocht. Pas toen ik haar van dichtbij voor de lens had, zag ik dat zij Lolita las, en ik nam dat als gelegenheid deze roman eindelijk zelfs eens te lezen.

 

Ik ben een fan van bekentenisliteratuur. Mijn favoriet uit de Duitse literatuur is ‘Bekentenissen van den oplichter Felix Krull’  van Thomas Mann.

Al het voorwoord van Lolita is een parel, met de ironische opmerkingen over lezers, die de ‘echte’ mensen achter het ‘ware’ verhaal zoeken. De psychopathologie van de fictieve dagboekschrijver wordt gecontrasteerd met het feit dat een tijdige psychopathologische behandeling van deze man het boek had ongeschreven laten blijven. Wie verteld hier over wie en wat? Het is van begin af aan een dolhof.

Het perspectief van een terugblikkend moordenaar en pedofiel kan literair niets anders opleveren dan tragikomiek. De tragiek wordt dan ook gecompenseerd, vooral in het begin, door komische en ironische passages. Al in de eerste alinea schrijft Humbert Humbert (alleen de naam al!):
“Bij een moordenaar kan je altijd vertrouwen op een zwierige prozastijl”.

Zoals iedereen – het is Westers cultuurarf- wist ik waar Lolita over ging. Maar ik was toch erg verbaast over de leeftijd van Lolita- twaalf! – en over de explicietheid van de verleidingscènes. Vóór het zover is wendt zich Humbert Humbert schijnheilig aan de lezers:

“Alstublieft, lezer: hoezeer u zich ook ergert aan de teerhartige, ziekelijk gevoelige, oneindig omzichtige held van mijn boek, sla deze wezenlijke bladzijden niet over! Stelt u zich mij voor; ik zal niet bestaan als u zich mij niet voorstelt; probeer de hinde in mij te bespeuren, bevend in het bos van mijn eigen zondigheid; laten we zelfs wat glimlachen. Ten­slotte kan een glimlach geen kwaad. Ik had bijvoorbeeld (ik schreef bijna ‘bevobbeld’) geen plaats om mijn hoofd te laten steunen, en mijn ongerief werd nog verergerd door een aan­val van maagzuur [...] “ ( p 158 in mijn uitgave, Bezige Bij 2008)

Krijsen van het lachen kan ik ook bij de passages waar Humbert zich aan de psychiater wendt die het boek als dossier gebruikt:

“[....]
De bekwame psychiater die mijn geval bestudeert – en die dankzij Dr. Humbert inmiddels, naar ik aanneem, in de toe­stand van gebiologeerd konijn is beland – wil ongetwijfeld graag dat ik mijn Lolita meeneem naar zee en daar, eindelijk, de ‘bevrediging’ vind van een levenslange behoefte, en bevrij­ding van de ‘onderbewuste’ obsessie van een onvolkomen jeugdromance met de oorspronkelijke kleine juffrouw Lee.
Welnu, makker, laat ik je dan zeggen dat ik héb gezocht naar een strand…” (p 203)

Het is een boek om te lachen en om te huilen. Zeer nauwkeurig beschrijft Nabokov uit het perspectief van Humbert  dat Lolita zelf weinig plezier beleeft aan de seks en helemaal geen intimiteit zoekt. Met een referentie aan Lewis Carroll en Alice schrijft hij:

“Ze was binnengekomen in mijn wereld, het duistere en zwar­te Humberland, met onstuimige nieuwsgierigheid; ze keek er rond met schouderophalende geamuseerde afkeer; en nu leek ze me op het punt te staan zich ervan af te wenden met iets wat grensde aan uitgesproken walging. Nooit sidderde ze on­der mijn aanraking, en een snerpend ‘hoe haal je het in je hoofd?’ was alles wat ik voor mijn moeite kreeg. Boven het wonderland dat ik te bieden had, gaf mijn domoor de voor­keur aan de meligste films, de meest weeë flauwekul.[...] “
  (p 203)

Zie ook
Vladimir Nabokov discusses his brillant novel “Lolita” on “Close Up”, a circa 1950′s CBC program.
www.passagenproject.com

Tags: ,

11 Responses to “Verleiding om te lezen: Nabokov Lolita”

  1. ceesincambodja says:

    Avatar van ceesincambodja
    Met rode konen gelezen in 1965. Stiekem want mijn ouders mochten het niet weten, zoveel was er wel over bekend. Kort daarop kwam Ik Jan Cremer en dat was al helemaal verboden lectuur.

  2. rolanda says:

    Avatar van rolanda
    Opvallend dat psychiatrische patienten zo goed kunnen schrijven, dichten en schilderen, want als ik rondkijk op een psychiatrische afdeling zie ik alleen maar versufte patienten, die met z’n allen zitten te roken in de rokersruimte of rondschuifelen over de gang.

    Het meisje op de foto ziet er te levendig uit om een patiente te zijn, maar door zo gaan liggen op het station, gedraagt ze zich afwijkend.

  3. Ina Dijstelberge says:

    Avatar van Ina Dijstelberge
    Lolita, één van de boeken in de boekenkast van mijn ouders. Erg jong gelezen. Later nog eens en natuurlijk de film van Stanley Kubrick.

    Ik kan mij herinneren dat het boek mij als 11 jarige erg prikkelde.

    De vrouw op de foto is erg mooi en prachtig waar een foto toe kan leiden.

  4. maria says:

    Avatar van maria
    @Rolanda, ik beschouw noch de schrijver noch de vrouw op het station als psychiatrisch patient..
    Psychiatrisch patient is de verteller in de roman ‘Lolita’, Humbert Humbert.

    Ik ken psychiatrische patienten in mijn omgeving en sommigen kunnen wel degelijk zeer creatief zijn. Daarom verzetten zij zich ook tegen rustgevende medicijnen..

    Zie ook de hele ‘art cru’, die zeer serieus te nemen is.

    @Ina, weer eens een film die ik niet heb gezien. die is zeker erg goed, maar ik ben vooral een lezer, omdat ik zelf zeer actief wil zijn. Bij een film voel ik me passief hoe goed de film ook is.

    (link van gisteren heb ik nog niet bekeken vanwege flash-player problemen, maar doe ik zodra het kan)

  5. Ina Dijstelberge says:

    Avatar van Ina Dijstelberge
    @ Maria : Ik heb zelf laatst een impressie van de passiebloem gemaakt. http://nl.youtube.com/watch?v=GW-NkAHZz3E kun je hem zien. Als je flash player weer werkt.

  6. Rolf van der Marck says:

    Avatar van Rolf van der Marck
    Toen ik Lolita cadeau had gekregen bij mijn 65ste verjaardag en één van de gasten het boek zag, verzuchtte hij: "Wat ben jij een gelukkig mens dat je Lolita nog niet hebt gelezen! Hij had groot gelijk.

    P.S.: prachtige foto’s, Maria!

  7. Jos Goedmakers says:

    Avatar van Jos Goedmakers
    Wat ik zo’n veertig jaar geleden onder het bed van m’n ouders vond aan lectuur zal ik op deze plek maar onbenoemd laten. Lolita was nog een eitje ;-)

  8. George Knight says:

    Avatar van George Knight
    @Maria
    Uiteraard is bekend dat Nabokov vooral in zijn voorwoorden zijn hekel aan Freud en de Freudianen hilarisch verwoordde. Kun je anders verwachten van deze Russische aristocraat die verliefd was op zijn tante die hem leerde schaken? Lees het schitterende ‘Spreek, geheugen’ (Memory, speak).

    Het einde van ‘Lolita’ is zo ontluisterend van Lo die opgaat -of ondergaat- in haar huishouden dat het voor beter begrip het begin had moeten zijn. Ik heb ‘Lolita’ altijd te hybride en rommelig gevonden dan me lief was om er werkelijk van te kunnen houden. De publicatie via The Olympia Press van Maurice Girodias zette de toon van een verboden boek. Aangescherpt in de marketing. Het is zeker een roman die verslindt.

  9. maria says:

    Avatar van maria
    "heb ‘Lolita’ altijd te hybride en rommelig gevonden dan me lief was om er werkelijk van te kunnen houden. "

    Het tweede gedeelte is erg moeilijk om te lezen.
    Overigens het afgeven op Freud is nog veel meer een afgeven op de prefascistische ontaardings-psychiater Max Nordau, die ik nauwkeurig heb bestudeerd. Voor Nordau is, net als voor de nazi’s, alle moderne kunst ontaard en in psychiatrische zin ziekelijk.

    ‘Spreek, geheugen’ zal ik lezen. Ik heb al een ander essay van hem gelezen over Berlijn, die ik binnen kort zal gebruiken in een nieuwe blog.

    Reactie is geredigeerd

  10. George Knight says:

    Avatar van George Knight
    @Maria
    "Overigens het afgeven op Freud is nog veel meer een afgeven op de prefascistische ontaardings-psychiater Max Nordau"

    Dat weet ik niet. Ben je niet aan het de-historisch hineininterpretieren? Nabokov vertrouwt de psycho-analytische beschouwing gewoon niet. Hij maakt het ook tot zijn topos door er grapjes over te blijven maken. Freud is voor Nabokov de ‘Viennese witch-doctor’. Het gaat Nabokov uiteindelijk om de autonomie van de verbeelding. Daar moeten ook de Freudianen niet in gaan roeren.

    Ik ben benieuwd naar je blog over Berlijn en Nabokov. Je weet dat zijn vader daar vermoord is? Wellicht komt die gebeurtenis terug in zijn beeld van die stad.
    Reactie is geredigeerd

  11. maria says:

    Avatar van maria
    Nabokovs vader is daar vermoord??? Nee dat wist ik niet.

    Freund en Nordau: er zijn overlappingen tussen Freud en Nordau. Over dit en over beiden heb ik zeer uitvoerig (en kritisch ook over de kunsttheorie van Freud) geschreven in mijn onderzoek over Walter Benjamin en Max Nordau.

    Ik heb ook uitgebreid brief en gedachten gewisseld over de kwestie Nordau versus Freud bij Canetti met een Duitse prof (Michael Rohrwasser)die beiden en Canetti heeft bestudeerd en die mij sterk heeft gesteund in de zaak Passage/Christoph Hein.

    De problematische kunstvisie van Freud (en Nordau) …ook een goed blogthema. Als er een actuele kwestie komt waar ik het aan kan ophangen.
    Reactie is geredigeerd

Leave a Reply



Recente berichten

Categories

Tags

Archives