Wetenschap Kunst Politiek

Maria Trepp

Verleiding om te lezen: Nabokov Lolita

11 comments
lolita1 Verleiding om te lezen: Nabokov Lolita

Nabokov Lolita foto: Maria Trepp

lolita2 Verleiding om te lezen: Nabokov Lolita

Nabokov Lolita foto: Maria Trepp

P.F. Thomése noemt vandaag in Cicero vijf boeken die een onuitwisbare indruk op hem hebben gemaakt. Op nummer 2 staat bij hem Vladimir Nabokov met Lolita.
Ik heb net Lolita gelezen, voor het eerst, en ben er diep van onder de indruk. Natuurlijk, van een wereldberoemd boek verwacht je niets anders dan hoge kwaliteit …maar toch.

Lolita hoort “men” te hebben gelezen, maar ik had het boek nog niet gelezen, en dat was waarschijnlijk ook nu nog zo, als ik niet een maand geleden op Station Den Haag Hollands Spoor een zeer mooi meisje had gezien dat liggend lezend op de trein wachtte. Ik vroeg of ik een foto van haar mocht maken, en het mocht. Pas toen ik haar van dichtbij voor de lens had, zag ik dat zij Lolita las, en ik nam dat als gelegenheid deze roman eindelijk zelfs eens te lezen.

 

Ik ben een fan van bekentenisliteratuur. Mijn favoriet uit de Duitse literatuur is ‘Bekentenissen van den oplichter Felix Krull’  van Thomas Mann.

Al het voorwoord van Lolita is een parel, met de ironische opmerkingen over lezers, die de ‘echte’ mensen achter het ‘ware’ verhaal zoeken. De psychopathologie van de fictieve dagboekschrijver wordt gecontrasteerd met het feit dat een tijdige psychopathologische behandeling van deze man het boek had ongeschreven laten blijven. Wie verteld hier over wie en wat? Het is van begin af aan een dolhof.

Het perspectief van een terugblikkend moordenaar en pedofiel kan literair niets anders opleveren dan tragikomiek. De tragiek wordt dan ook gecompenseerd, vooral in het begin, door komische en ironische passages. Al in de eerste alinea schrijft Humbert Humbert (alleen de naam al!):
“Bij een moordenaar kan je altijd vertrouwen op een zwierige prozastijl”.

Zoals iedereen – het is Westers cultuurarf- wist ik waar Lolita over ging. Maar ik was toch erg verbaast over de leeftijd van Lolita- twaalf! – en over de explicietheid van de verleidingscènes. Vóór het zover is wendt zich Humbert Humbert schijnheilig aan de lezers:

“Alstublieft, lezer: hoezeer u zich ook ergert aan de teerhartige, ziekelijk gevoelige, oneindig omzichtige held van mijn boek, sla deze wezenlijke bladzijden niet over! Stelt u zich mij voor; ik zal niet bestaan als u zich mij niet voorstelt; probeer de hinde in mij te bespeuren, bevend in het bos van mijn eigen zondigheid; laten we zelfs wat glimlachen. Ten­slotte kan een glimlach geen kwaad. Ik had bijvoorbeeld (ik schreef bijna ‘bevobbeld’) geen plaats om mijn hoofd te laten steunen, en mijn ongerief werd nog verergerd door een aan­val van maagzuur [...] “ ( p 158 in mijn uitgave, Bezige Bij 2008)

Krijsen van het lachen kan ik ook bij de passages waar Humbert zich aan de psychiater wendt die het boek als dossier gebruikt:

“[....]
De bekwame psychiater die mijn geval bestudeert – en die dankzij Dr. Humbert inmiddels, naar ik aanneem, in de toe­stand van gebiologeerd konijn is beland – wil ongetwijfeld graag dat ik mijn Lolita meeneem naar zee en daar, eindelijk, de ‘bevrediging’ vind van een levenslange behoefte, en bevrij­ding van de ‘onderbewuste’ obsessie van een onvolkomen jeugdromance met de oorspronkelijke kleine juffrouw Lee.
Welnu, makker, laat ik je dan zeggen dat ik héb gezocht naar een strand…” (p 203)

Het is een boek om te lachen en om te huilen. Zeer nauwkeurig beschrijft Nabokov uit het perspectief van Humbert  dat Lolita zelf weinig plezier beleeft aan de seks en helemaal geen intimiteit zoekt. Met een referentie aan Lewis Carroll en Alice schrijft hij:

“Ze was binnengekomen in mijn wereld, het duistere en zwar­te Humberland, met onstuimige nieuwsgierigheid; ze keek er rond met schouderophalende geamuseerde afkeer; en nu leek ze me op het punt te staan zich ervan af te wenden met iets wat grensde aan uitgesproken walging. Nooit sidderde ze on­der mijn aanraking, en een snerpend ‘hoe haal je het in je hoofd?’ was alles wat ik voor mijn moeite kreeg. Boven het wonderland dat ik te bieden had, gaf mijn domoor de voor­keur aan de meligste films, de meest weeë flauwekul.[...] “
  (p 203)

Zie ook
Vladimir Nabokov discusses his brillant novel “Lolita” on “Close Up”, a circa 1950′s CBC program.
www.passagenproject.com

Tags: ,

Leave a Reply



Recente berichten

Categories

Tags

Archives