Wetenschap Kunst Politiek

Postmoderne en literatuur(kritiek)

14 comments

Hier wat leesvoer voor mensen die graag met mij door willen gaan in de discussie over wetenschap, waarheid, objectiviteit en postmoderne.

De in mijn vorige blog genoemde Jerker Spits ( Wetenschap en politiek) heeft in Jaffe Vinks Trouw/Letter &Geest -bijlage in 2005 een uitvoerige discussie over de postmoderne gevoerd, die ik hier voor jullie toegankelijk maak.

Spits positioneert zich hier als een ware Burkiaan: als Plato-fan, en Foucault-hater. Hij keert zich tegen Foucault die met Nietzsche zeer terecht de machtdimensie in de wetenschap aan de orde heeft gesteld:

“Ook de filosoof Michel Foucault had fundamentele kritiek op het waarheidsstreven. In navolging van Nietzsche beschouwde hij de wil tot waarheid als een wil tot macht. Het westerse humanisme zou als ‘ ideologie van de onderdrukking’ bestaande machtsverhoudingen legitimeren en zijn voorstellingen opdringen aan andere culturen. Door begrippen te hanteren als goed en kwaad, maatschappelijk en onmaatschappelijk, zou aan bepaalde groeperingen het recht van spreken worden ontzegd. Het begrijpen van machtsverhoudingen in een politiek bepaald ‘ discours’ verbond Foucault met een strijdbare inzet voor alternatieve opvattingen. “

…en meer over de canon:

Cyrille Offermans schrijft in zijn bundel “Schipbreuk’ een essay met de titel “Een canon is niet van deze tijd”:

“’Canon’ is Grieks voor rietstok. De richtlat van bouw- en timmerlieden werd canon genoemd, in de muziekleer van Euclides wordt het monochord ermee aangeduid. Pas ten tijde van de eerste grote expansie van het christendom, omstreeks 350, krijgt het woord de overdrachtelijke, tot op heden gebruikelijke betekenis van alle officieel erkende (bijbel) boeken waarin de normatieve grondregels voor een deugdzaam leven zijn vastgelegd. ‘In het verlengde hier­van,’ aldus de Toelichtingen bij de Nieuwe Bijbelvertaling, ‘is met de canon bedoeld: de lijst met heilige boeken die de kerk erkent als goddelijk geïnspireerd en die de zuivere ge­loofsregels bevatten.’ “ ( p 169)
“Bij de kwestie betreffende de literaire canon voor het middelbaar onderwijs] gaat het niet om belangrijk geachte hoofdstukken uit de li­teratuurgeschiedenis maar om boeken: welke boeken moet een scholier in elk geval lezen voor het vak literatuur, al of niet als onderdeel van het vak Nederlands.

Offermans: “Dat zoveel mensen weer naar een canon verlangen mag symptomatisch zijn voor de culturele verwarring die men­sen zeggen te ervaren, het is niettemin een hoogst dubieus, want restauratief verlangen. Een canon hoort thuis in een gesloten, hiërarchische samenleving waarin het volk met doctrinaire middelen wordt ingepeperd welke gedachten het erop na moet houden en welke niet.”( p 171)

Precies en dergelijke hierarchische patriarchale samenleving is het dan ook waarnaar Jerker Spits en zijn vrienden van de Edmund Burke Stichting verlangen.

Offermans: “Maar de Verlichting, uit naam waarvan onze nationalistische canonpropagandisten denken te spreken, begon net met een kritiek op de bijbelse leerstellig­heid. “

Offermans merkt op dat samen met de katholieke canon  “ook ooit een lijst met verboden boeken moest komen. De Index librorum prohibitorum is de natuurlijke bondgenoot van de canon” ( p 172)
En inderdaad, de Edmund Burke Stichting refereert op haar website aan een lijst met “worst  boeks”: The fifty worst books of the Century !!

Offermans:
“Heeft het in deze context nog zin om over een canon te spreken? Ik zou denken van niet. Niemand is in de positie om voor te schrijven wat er gelezen of hoe er geleefd moet worden, de figuur van de oppercriticus of oppercensor kennen we alleen uit dictaturen. Er is ook niemand die met een goed geweten naar die functie zou kunnen sollicite­ren, want wie kan er zoveel lezen dat hij de gehele litera­tuur, of desnoods alleen de Nederlandstalige, werkelijkkan overzien? En vooral: wie denkt in staat te zijn in die ontzagwekkende hoeveelheid boeken een eenduidige, voor alle bewoners van de republiek der letteren aanvaardbare hiërarchie aan te brengen?
Elke poging tot een nieuw canonontwerp maakt de on­mogelijkheid daarvan duidelijk. Er ontstaat altijd onmid­dellijk trammelant, het regent tegenontwerpen en inge­zonden brieven. Waarom die wel en die niet? Te weinig vrouwen! Waar zijn onze allochtone auteurs, waar de co­lumnisten, waar de Vlamingen? Zoveel stemmen, zoveel zinnen – niet verwonderlijk dat elke canondiscussie ver­zandt in een kakofonie van verontwaardigde geluiden waar­van ook de meest door de wol geverfde polderaar niets sym­fonisch kan maken. “ ( p 174)

Offermans is tegen een canon, maar is voor een brede ( literaire) vorming, voor “Bildung” en voor leescultuur op school.

Daarbij sluit ik mij aan.

Actueel is inmiddels  (juli 2009) de discussie over literatuur en postmoderne door de stellingname van Thomas Vaessens voor de postmoderne (zie bijvoorbeeld NRC 3 juli 2009, interview met Elsbeth Etty)

Ik ben het met Vaessens eens dat literatuurcritici en schrijvers de eigen uitgangspunten transparent moet maken (Spits c.s. menen de objectiviteit in pacht te hebben- en dat is dan ook het ergste voor mij: mensen die hun eigen subjectiviteit als objectiviteit willen verkopen..)

Ook ben ik het met Vaessens eens dat onderhoudend lectuur een object van literatuurwetenschap kan en moet zijn.

Niet eens ben ik met hem als hij zou menen dat er geen kwaliteitsverschil is tussen verschillende soorten literatuur.

Die is er natuurlijk wel.
Er is complexe en minder complexe literatuur, zowel wat vorm alsook wat inhoud betreft.
Er is literatuur die meer van een lezer vraagt dan andere.

zie ook

Michel Foucault: Free Lectures on Truth, Discourse & The Self

Tags: , , , , , ,

14 Responses to “Postmoderne en literatuur(kritiek)”

  1. jan bouma schreef:

    Avatar van jan boumaIn de tijdsbeschikking (die men heeft)
    ontwikkelt zich het onderscheiden
    dat eraan kan worden besteed.
    Jerker kan, als zovelen,
    mij niet bekoren omdat de woorden,
    die hij schreef, mij niet bekoren.

    Gaat hierdoor ‘de canon’ verloren?
    Welnee! Het zijn slechts woorden.

  2. maria schreef:

    Avatar van mariaJan met leuke rijmen.
    Panta rhei, alles rijmt.

  3. jan bouma schreef:

    Avatar van jan bouma@maria
    Doe mij dus ’n plezier
    (en vele anderen)
    en schrijf over je Müchener reis
    of de geschiedenis van de canon
    zich daar voor je herhaalde.
    Misschien zag je daar ook ‘zwanen’?

  4. maria schreef:

    Avatar van mariaMunchen komt er nog aan.
    En ook de Munchner zwaan.

    Eerst nu de tandarts.

  5. alib schreef:

    Avatar van alibJe zadelt me weer op met een dag studie. Kan het niet wat bescheidener?

    Je Joosten-document is leeg. Da’s jammer, want ik was benieuwd wat de katholieke krullenbol te melden had.
    Reactie is geredigeerd

  6. Ina Dijstelberge schreef:

    Avatar van Ina DijstelbergeMaria, bedankt voor al die mooie artikelen. het Joosten document kan ik wel gewoon lezen.

    Het is ongelovelijk hoe een modernist als Jekker zich verzet tegen nieuwe inzichten.
    Waar zijn die witte mannen toch zo bang voor. 😉

  7. maria schreef:

    Avatar van maria@Ina : "Jekker", dat heb je toch ontzettend goed en knap gezegd.
    Namen, erg belangrijk. Mijn volgende blog zal gaan over de deskundige vrouw (zie boven) en Jekker-vijand Iris van der Tuin [!!!]

    @Alib, probeer het nog een keer, Joosten werkt ook bij mij en katholieken draag ik een warm hart toe, vooral vanwege hun heidense religie.

    Dit blog is qua blog totally overdone, maar ik heb mijn blog hier gebruikt voor een archief-functie. Iedereen kan nu de postmoderne-discussie met Jerker op internet vinden, en ik zelf kan er naar verwijzen.
    Anderen, zoals Jasper, wilden er ook nog meer van Jerker lezen

    @Jan, de Munchner zwaan :
    http://www.passagenproject.com/schwanstarnberg.jpg
    bij de Starnberger See.
    Dit standbeeld staat er vanwege de vriendschap Starnberg-Dinard.
    De Franse stad Dinard heeft een mythologisch verleden dat samenhangt met de zwaan:

    http://www.speedylook.com/Dinard.html
    Reactie is geredigeerd

  8. Ina Dijstelberge schreef:

    Avatar van Ina DijstelbergeIk bedoelde natuurlijk Jerker.

  9. maria schreef:

    Avatar van mariaIna, "Jekker" is honderd keer beter.

    en waar de witte mannen en vooral Jekker zo bang voor zijn, daar lees je meer over op mijn pauw-vrouw-Jerker Blog:
    http://www.volkskrantblog.nl/bericht/186696

  10. An van den burg schreef:

    Avatar van An van den burgMaria.

    Misschien sta je mij toe onszelf te feliciteren met de ondergang van het Burke-blad OPINIO? Hiep, hiep hoera!

    Foucault wilde voorkomen dat blanke Jekkers zijn ideeën voor hun politeke doeleinden gingen gebruiken.Dat heeft hij heel mooi uitgelegd.

    Macht is wil, wil is macht, is volgens mij een natuurlijk proces om te overleven. Een zuiver natuurlijk voortplantingsfenomeen.

    Ik ga mij in de dossiers verdiepen. Groet, An.

  11. maria schreef:

    Avatar van maria@An, Ik heb meteen alle nummers van Opinio gedownload de dag dat het in de krant stond dat ze de kraam gaan sluiten…

    Ja, An , verdiep je, ik wil graag een goede postmoderne/Foucault -discussie.

    Zal ik misschien een nieuw Volkskrantblog openen, onder de naam "De blanke Jekker" waar ik voor de grap neocon-meningen verdedig zo goed ik kan???
    Reactie is geredigeerd

  12. Jasper schreef:

    Avatar van Jasper"Aan veel universiteiten worden studenten afgericht in een kritiek op de overlevering. Er wordt hen wijsgemaakt dat zij niet vanuit een westers -want ‘ etnocentrisch’, ‘ elitair’, ‘ patriarchaal’ -perspectief mogen oordelen."

    Intruit de Humanistiek; die gender en diversiteitskritiek en visies op moraliteit en menselijkheid tegen de achtergrond van het postmodernisme combineert met het benadrukken van het belang van de klassieke ‘bildung’ tot cultureel wezen.

    Ik geloof helemaal niet dat die Westerse cultuurwaarden zo onder druk staan. In ieder geval niet van de culturele elite en haar linkse complot dat postmodernisme heet. Al die mensen zijn namelijk keurig netjes opgevoed met klassieke cultuurwaarden.. zeker filosofen als Foucault, Derrida etc. die hier hun kritische blik op loslieten; het problematiseren van de klassieke visie op cultuur en het onder de aandacht brengen van gesitueerdheid en ongelijkheid betekent nog niet dat je alle uitingen van ‘echte’ cultuur verwerpt.

    Volgens mij wordt de grootste bedreiging voor onze cultuur gevormd door proletige types als Verdonk en Wilders, die zich voortdurend beroepen op DE Nederlandse cultuur en DE Nederlandse waarden. Dezelfde types die hun legitimiteit weer voor een deel aan types als Spits ontlenen. Ziet u de ironie van het systeem?
    Reactie is geredigeerd

  13. maria schreef:

    Avatar van mariaJasper, zeer hartelijk bedankt voor de uitvoerige en wel verwoordde reactie.

    Ik ben van plan hier uitvoerig en meer over te schrijven, over postmoderne en humanisme.
    Maar ik wacht nog op slechter weer….

Leave a Reply



Recente berichten

Categorieën

Tags

Archief