Wetenschap Kunst Politiek

De Leidse Cleveringa-oratie van Kees Schuyt: Democratische deugden

14 comments

Op maandag 27 november sprak prof.dr. Kees Schuyt de Cleveringa-rede uit aan de Universiteit Leiden, met de titel Democratische deugden.

Ik ben heel erg blij met deze rede die zeer veel gemeen heeft met mijn kritisch onderzoek over de Burke Stichting. Dit is geen toeval. Mijn onderzoek over de Leidse Burke Stichting en het intellectueel rechtspopulisme is sterk geïnspireerd door Schuyt, die zich op 1 juli 2005 in de Leidse Pieterskerk tegen een simpele veroordeling van de jaren ’60 door Leidse hoogleraren keerde. Hij eindigde toen met de woorden:
“Telkens opnieuw verzet aantekenen
Nieuwe rebelse tijden ontketenen!”

In zijn Leidse Cleveringa-oratie Democratische deugden keert zich Kees Schuyt tegen het vijand-denken van de Burke Stichting en de neoconservatieven. Mijn onderzoek ligt in het verlengde van hetgeen Kees Schuyt in de Pieterskerk en in zijn Leidse oratie zei, en hetgeen hij schreef in zijn columns en boeken zoals zijn recent verscheen Steunberen van de samenleving (2006).

Kees Schuyt gaat in zijn Leidse Cleveringa–oratie ook uitgebreid in op Bart Jan Spruyt, het neoconservatisme en Carl Schmitt ( vgl mijn eerdere blog over Schmitt en mijn onderzoek) . Over de nazi Schmitt, die het denken van sommigen Burkianen sterk heeft beïnvloed, schrijft hij: “Het vriend-vijanddenken werd tot het uiterste aangescherpt door de nationaal-socialistische rechtsgeleerde Carl Schmitt die in1932 de legale machtsovername juridisch voorbereidde en legitimeerde […] . Scherpe tegenstellingen vormen het wezen van de politiek, beweerde Schmitt, en de vijand die een existentiële bedreiging van het eigen ik vormde moest met alle geweld bestreden worden. De theoretische vijand in zijn rechtsleer was de eeuwige vijand uit Hitlers Mein Kampf.” (p. 16)

Andere belangrijke citaten uit Schuyts rede:
“Groepstegenstellingen kunnen worden gecreëerd, aangewakkerd, gemanipuleerd en uitgebuit, zoals de geschiedenis talloze malen heeft laten zien”. (p.14)
“Polarisatie staat tegenover pluralisme en het verdragen van complexiteit. ‘De complexe, gelaagde, naar alle kanten pluralistisch bepaalde problemen van de werkelijkheid verlangen dikwijls gelaagde en complexe oplossingen die conflictspanningen voorlopig verdragen, gecompliceerde kwesties openhouden en verschillende alternatieven beproeven’[Hacker] . Vereenvoudigingen […] leiden tot monocausale verklaringen, die gaan werken als zichzelf waarmakende voorspellingen.” ( p.33)
“Het kwaad komt in een sociaal gewaad; als aanvulling op de sterk moraalfilosofische analyse dient een sociologische en sociaal-psychologische analysen van de mechanismen die het kwaad conditioneren en/of begeleiden.”
“Het kwaad [komt] bijna nooit als een openlijke ontkenning van de morele wet, maar wordt het als iets goeds voorgesteld, als een gerechtvaardigde onderneming met eigen idealen en principes, waar velen achter kunnen staan en ook achteraan willen lopen.” (p.11)

Tags: , , , , , ,

14 Responses to “De Leidse Cleveringa-oratie van Kees Schuyt: Democratische deugden”

  1. Ruud Zweistra schreef:

    Avatar van Ruud ZweistraPrima idee om het vijand-denken aan te pakken.

    Maar misschien is er dan de extra overweging te maken om het vijand-denken aan te pakken daar waar het het grootst is: bij imperialistische religies, en bij afgelegen-bergculturen. Voorbeelden van het eerste : de islam, en van het tweede: de Balkan, Anatolie en de Rif.

    Reactie is geredigeerd

  2. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria TreppHet is altijd goed om eerst naar jezelf ( je eigen cultuur) te kijken, en dan pas naar de anderen. Ook al zijn de anderen erger.
    Belangrijk: het verschil tussen vijand en tegenstanders. De Burkianen zie ik bijvoorbeeld niet als mijn vijanden, maar als mijn tegenstanders. Ik wil hen dan ook zeker niet vernietigen. Nee, zij zorgen juist voor stof voor mijn onderzoek en het maatschappelijk debat. Dat is prima, ik wil ze niet kwijt. Ik vecht alleen tegen de inhoud waar ze voor staan.

  3. Ruud Zweistra schreef:

    Avatar van Ruud ZweistraJa, dat is ook waar.

    Maar wat betreft je kwalificaties omtrent "tegenstander" en "vijandschap" ben ik minder zeker. Het is sowieso voor jouzelf als eerst betrokkene heel moeilijk om dat oordeel te vellen. En als buitenstaander zou ik zeggen dat jij Cliteur c.s. wel degelijk als vijanden ziet. Aanwijzingen zijn het taalgebruik met name in het kader van het Passanten(?)project, maar ook het niet maken van onderscheid tussen Cliteur, Spruyt en Bolkestein, bijvoorbeeld (je behandeld ze hier als één pot nat), en het feit dat ze kennelijk nooit iets goeds hebben gezegd, en het constant terugvallen op dezelfde bron van het kwaad, ene Schmitt(?); op zijn minst een van de heren zal ooit ook wel eens een andere bron hebben gebruikt. Desanne van Brederode vind ik meestal een kwezel, maar soms zegt ze wel goede dingen. Zeg eens iets goeds over Cliteur of Bolkestein.

    Overigens: vertelt je promotor je dit soort dingen niet? Wie is dat, trouwens?

    P.S. Schuyt heeft ook heel interessante dingen gezegd in de Mare. Kom ik nog op terug.

    P.P.S.S. Ik blader nog even terug naar boven, en daar staat’ie weer Carl Schmitt! Zo van een afstandje zou ik willen beweren dat de invloed van die Schmitt sterk overdreven wordt, ik had er nog nooit van gehoord, en ik weet toch wel het een en ander van diverse dingen.

    Reactie is geredigeerd

  4. evy schreef:

    Avatar van evy@ Maria: Het vijand denken vind in de hele wereld in vele culturen plaats. Op zich geen probleem zolang deze culturen zich niet hoeven te mengen. Zodra dat in te grote mate wel gebeurt ontstaat er frictie. Deze frictie houd weer op op het moment dat er geen menging meer plaats vindt. Bijvoorbeeld doordat de oorspronkelijke bewoners zich weer in eigen buurten hebben gevestigd en de binnenkomende culturen hun eigen economien en buurten hebben gecreerd. Amerika is hiervan een duidelijk voorbeeld. In nederland lukt met name het creeren van eigen economien niet waardoor er een maatschappelijk onderklasse ontstaat die voor een belangrijk deel leunt op de overheid. Dat wordt nog wel geaccepteerd. Maar als deze onderklasse te weinig doet om te proberen zich in te passen en daardoor afhankelijk blijft en ook nog eens van alles gaat eisen wat in nederland cultuurvreemd is dan ontstaat er natuurlijk wel een situatie waarin juist polarisatie, en dus vijanddenken, kan ontstaan. Helaas is deze wederzijds aan het worden.

    Reactie is geredigeerd

  5. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria Trepp@Ruud, je schrijft, dat ik Cliteur c.s. wel degelijk als vijanden zie. Nee, dat doe ik niet. Lees mijn debat met hem, en vraag je af , waar ik zou zijn zonder mijn Leidse tegenstanders. Nergens. Zij maken mij en mijn onderzoek. Ik heb niet geringste interesse aan dat zij verdwijnen. Ik leef in symbiose met ze.
    Ruud zegt: Zo van een afstandje zou ik willen beweren dat de invloed van die Schmitt sterk overdreven wordt, ik had er nog nooit van gehoord, en ik weet toch wel het een en ander van diverse dingen.”
    Maria: Bart Jan Spruyt gaat in zijn boek De toekomst van de stad en zijn essay Conservatieve Identiteit uitgebreid in op Carl Schmitt, over wie hij ook in interviews heeft gezegd dat deze hem sterk beïnvloedt. Ik heb daarover in mijn onderzoek geschreven, en ook Schuyt gaat op de Schmitt –citaten bij Spruyt in. De Leidse germanist en Burkiaan Jerker Spits verheerlijkt ook Carl Schmitt, en Ellian haalt Schmitt in zijn Leidse oratie aan, alsof dit iemand was die je zomaar in het voorbijgaan kunt aanhalen- en niet een nationaal-socialistische jurist.
    Schuyt zegt ook terecht, dat Schmitt ook indirect terugkomt in het denken van Leo Strauss, die sterk door Schmitt is beïnvloed. Spruyt is dan ook behalve Schmitt-fan een grote Strauss-fan ( ik ben een hoofdstuk aan het schrijven over Strauss, is nog niet af).
    @Evy Ja, het vijanddenken is wederzijds aan het worden. Schuyt beschrijft uitgebreid de psychologische en sociologische mechanismen hierachter.

    Reactie is geredigeerd

  6. evy schreef:

    Avatar van evy@ Maria: Klopt. Ik volg Schuyt ook.

  7. Ruud Zweistra schreef:

    Avatar van Ruud Zweistra@Maria,
    Maar Spruyt en Ellian zijn niet Cliteur, Kinneging en Bolkestein. En bovendien: ook voor Carl Schmitt geldt dat het niet gaat om de persoon, maar om de opvattingen. Zelfs als 100 van zijn opvattingen fout zijn, zegt dat intrinsiek nog niets over zijn 101ste – je kan wel een vermoeden hebben, maar als het erop aankomt, zul je het toch moeten verifieren. Idem voor Strauss. Die ken ik toevallig wel en vind ik ook een uiterst verwerpelijk figuur. Maar dan nog blijft hetzelfde gelden.

    Als je jezelf en je werk een plezier wil doen, print dan het volgende uit op een grote letter, en hang het aan je muur:

    Omdat Adolf Hitler scheet, wil dat nog niet zeggen dat schijten fout is.

  8. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria TreppRuud zegt: Maar Spruyt en Ellian zijn niet Cliteur, Kinneging en Bolkestein.
    Maria: Klopt.
    Ellian haalt wel Carl Schmitt aan. De anderen niet, en ik heb dat ook nergens beweert.
    Ik bekritiseer niet alleen dat Schmitt een nazi was. Schuyt en ik bekritiseren uitvoerig en in detail de problematische theologisch-politieke theorie van Schmitt en het vijand-denken, dat niet in de democratie past.

  9. Ruud Zweistra schreef:

    Avatar van Ruud Zweistra@Maria,
    Ik ben overigens wel benieuwd naar wat Ellian precies heeft gezegd. Is dat hier te doen?

  10. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria TreppDe oratie van Ellian is te lezen op http://www.nieuws.leidenuniv.nl/content_docs/oratie_ellian_060418.pdf

    Het Schmitt- citaat in deze oratie luidt: “Terecht constateert Carl Schmitt in zijn Politische Theologie, dat alle pregnante begrippen van de moderne staatsleer geseculariseerde theologische begrippen zijn: “Alle prägnanten Begriffe der modernen Staatslehre sind säkularisierte theologische Begriffe. Nicht nur ihrer
    historischen Entwicklung nach, weil sie aus der Theologie auf die Staatslehre übertragen wurden, indem zum Beispiel der allmächtige Gott zum omnipotenten Gesetzgeber wurde, sondern auch in ihrer systematischen Struktur, deren Erkenntnis notwendig ist für eine
    soziologische Betrachtung dieser Begriffe.“
    Mijn kritiek hierop: 1. Ellian distantieert zich niet van de hoogst problematische vermenging van politiek en theologie bij Schmitt.
    2. Ellian citeert Schmitt alsof dit helemaal normaal is. Wat zou men zeggen als een biologieprofessor in zijn oratie zomaar de waardevolle onderzoeksresultaten van Mengele zou aanhalen??
    Nog iets: Ellian staat op de site van de Burke Stichting met het Carl Schmitt-boek van Spruyt in zijn handen afgebeeld…

    Nog een opmerking ter zijde: Het is erg pijnlijk dat Ellian zijn oratie opent met een Duits citaat dat drie [!} taal- en spelfouten bevat. Bovendien is het Duitse citaat merkwaardig, omdat het aangehaalde boek ( van Cassirer) in het Engels, en niet in het Duits is verschenen.

    Reactie is geredigeerd

  11. Ruud Zweistra schreef:

    Avatar van Ruud Zweistra@Maria,
    Nou, daar ben ik het van harte met je eens: dit is razende onzin. Laat ze maar eens wat specifieke voorbeelden noemen, maar dat moet ik natuurlijk niet aan jou vragen.

    Mijn visie: de moderne staatsleer is voor een deel afkomstig van de aloude regels die de orde handhaven in het nomaden- en later het agrarische dorp, uitvergroot met allerlei abstracte concepten, die beslist niet van zoiets archaisch als religie stammen.

    Maar daar hadden we het hier niet over.

  12. Maria Trepp schreef:

    Avatar van Maria TreppRuud, Nee, maar dit is een leuk thema voor de toekomst.
    Ik zal ook graag met jou verder willen discussieren over Leo Strauss. Komt nog.
    Trouwens was ik vanochtend te horen op de radio in het IKON-programma De andere wereld, over mijn onderzoek over Wilders, en over Carl Schmitt. Ik neem aan dat de uitzending nog op de site van de IKON te beluisteren zal zijn.

  13. Ruud Zweistra schreef:

    Avatar van Ruud Zweistra@Maria,
    Schrijf eens een blog over Leo Strauss. Ik heb er eens over gehoord tijdens een serie van de BBC, iets over moderne politieke ontwikkelingen. Als ik het goed herinner was hij ook een sterke inspiratiebron voor types als Perle, Wolfowitz, Cheney en Bush. Die Strauss is actueler dan Carl Schmitt (maar ik besef dat niet alles tegelijk kan).

  14. victor onrust schreef:

    Avatar van victor onrustIk aarzel bij zoveel deskundigheid hierover. Ik vond de beschouwing van Schuyt in de VK van 11 november over zijn steunberen helemaal niets… Ik heb er maar wat over opgeschreven in http://www.volkskrantblog.nl/bericht/87049

    Hem kennend verbaast het enthousiasme van Ruud me dan ook wel een beetje.

    Reactie is geredigeerd

Leave a Reply



Meest recente berichten